نویسنده‌ی آمریکائی، ارنست همینگوی در طول زندگی‌اش وانمود می‌کرد که یک مرد زن‌باره و محبوبِ زن‌هاست. اما پروژه‌‌ای زیر عنوان ِ «نامه‌های هِم» ( Hem Letters ) ثابت می‌کند که همینگوی تمایلات هم‌جنس‌گرایانه داشته و فقط در نامه‌های کاملاً خصوصی‌اش چهره‌ی واقعی‌اش را نشان می‌داده است.

جلوه‌ی بیرونی زندگی همینگوی جنجالی و ماجراجویانه است. درباره‌ی ماجراهای زندگی‌ او بیش از دویست عنوان کتاب نوشته شده و این ماجراها برای بسیاری از خوانندگان در سراسر جهان حتی جالب‌تر از آثار داستانی این نویسنده‌ی پرآوازه‌ی آمریکایی است. همینگوی موفق شد در طول زندگی‌اش از خود یک اسطوره بسازد: اسطوره‌ی یک مرد تمام‌عیار که به بوکس، گاوبازی و شکار و زن علاقه دارد.

بسیاری از زندگی‌نامه‌هایی که درباره‌ی همینگوی نوشته و منتشر شده است، ممکن است به زودی اعتبارشان را از دست بدهند یا فرازهایی از آنها می‌بایست یک بار دیگر نوشته یا تصحیح شوند. پروژه‌ای زیر عنوان «نامه‌های هم» اسطوره‌ای را که همینگوی و همینگوی‌پژوهان از او ساخته و پرداخته بودند، از اساس دگرگون می‌کند.

همینگوی تا سال ۱۹۶۱ که خودکشی کرد هزاران نامه نوشته است. از میان این نامه‌ها، نزدیک به هفت هزار نامه را همینگوی‌پژوهان گرد آورده‌ و تفسیر کرده‌اند و قرار است که اکنون به شکل مجموعه‌ای ویژه از کتب دانشگاهی و پژوهشی منتشر شوند. نخستین جلد از این مجموعه‌ی عظیم تا پایان سال جاری مسیحی منتشر خواهد شد.

این کتاب نامه‌هایی را که همینگوی تا سال ۱۹۲۱ میلادی نوشته در برخواهد داشت. بیش از ده تن از سرشناس‌ترین همینگوی‌پژوهان آمریکایی در این پروژه شرکت دارند. آنها در نظر دارند که در طی ده سال کلیه‌ی نامه‌های همینگوی را گرد آوررند و با شرح و تفسیر در این مجموعه‌ی عظیم منتشر کنند.

همینگوی به نوشتن نامه علاقه‌ی زیادی داشته و متأسفانه از نامه‌هایی که به اشخاص می‌نوشته رونوشتی در دست نیست. او پس از مرگ وصیت کرد که این نامه‌ها هرگز منتشر نشوند. برخی از نامه‌های او نابود شده و برخی مفقود گشته است.

یکی از چالش‌های مهم پروژه‌ی «نامه‌های هم» گردآوری این نامه‌ها از سراسر جهان است. در آرشیو دانشگاه جان اف کندی نزدیک به ۲۵۰۰ نامه از همینگوی موجود است. صدها نامه‌ی دیگر در آرشیو دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی آمریکا به طور پراکنده فهرست شده و نگهداری می‌شود.

با وجود آن‌که همه‌ی این نامه‌ها گردآوری نشده و برخی از نامه‌ها هم نابود شده یا در آتش‌سوزی از بین رفته است، از نامه‌های موجود چنین برمی‌آید که آثار همینگوی را باید به گونه‌ای دیگر قرائت کرد. بیش از هر چیز تصویری که او از مردانگی‌اش به دست می‌دهد، مخدوش است و با واقعیت همخوان نیست.

پدر همینگوی، پزشکی به نام دکتر کلارنس ادوارد همینگوی یک مرد ضعیف و شکننده بود و در منزل وظایف یک زن خانه‌دار را به عهده داشت. مادر همینگوی برعکس یک زن مقتدر بود و آرزو داشت که پسرش دختری می‌بود. برای همین در کودکی لباس‌های دخترانه به او می‌پوشاند و مثل دختربچه‌ها موهای بلند و افشان داشت. بعدها همینگوی تلاش کرد مردانگی‌اش را با افراط در مشروبخواری، ماجراجویی‌های خطرناک و شرکت در جنگ و زن‌بارگی به نمایش بگذارد.

همینگوی در جوانی با شخصی رفاقت داشت به نام بیل اسمیث. آنها با هم به ماهیگیری می‌رفتند و دوستانی یکدل و صمیمی بودند. نامه‌های همینگوی به بیل اسمیث از سویه‌های هم‌جنس‌گرایانه برخوردار است و از عشق او به بیل نشان دارد. از نامه‌های همینگوی چنین برمی‌آید که او در مجموع از معاشرت با مردان بیشتر لذت می‌برد تا نشست و برخاست با زنان.

نامه‌هایی که همینگوی در جوانی با یک افسر ارتش آمریکا رد و بدل کرده است، از هر نظر تمایلات هم‌جنس‌گرایانه‌ی او را افشاء می‌کند. در سال ۱۹۱۸ این افسر ارتش فرمانده‌ی واحد صلیب سرخی بود که همینگوی در آن خدمت می‌کرد.

همینگوی در شمال ایتالیا مجروح شد و وقتی که در بیمارستان صحرایی بستری بود به پرستاری به نام اگنس دل باخت. از نامه‌های او پیداست که در این دوره او دل در گروی دو عشق داشت: از یک سو دلباخته‌ی اگنس بود و از سوی دیگر عاشق جیمز، فرمانده‌اش بود. این فرمانده از او دعوت کرده بود که به عنوان منشی‌اش به مدت یک سال در نزد او در تائورمینا زندگی کند و کلیه‌ی مخارج همینگوی را به عهده گرفته بود. اگنس که هفت سال از همینگوی مسن‌تر بود، بعدها اعلام کرد که اگر در آن زمان به عشق همینگوی پاسخ مثبت داده بود، تنها به این دلیل بود که می‌خواست او را از «انحراف» اخلاقی نجات دهد.

با این حال در سال ۱۹۱۸ همینگوی کریسمس را در نزد این افسر ارتش گذراند. تائورمینا در آن زمان شهر هم‌جنس‌گرایان به شمار می‌آمد. سال بعد که اگنس به همینگوی نامه داد و اعلام کرد که نمی‌خواهد با او ازدواج کند، همینگوی به جیمز نامه نوشت و گفت فقط به خاطر اگنس بوده که از رابطه با او چشم پوشیده. او در این نامه ازین بابت بسیار متأسف است.

همینگوی در سال ۱۹۲۱ با نخستین همسرش، هدلی به پاریس سفر کرد. تا زمانی که در آمریکا بود، هم‌جنس‌گرایان را به شدت مسخره می‌کرد و به این شکل اخلالی را که ظاهراً در هویت‌یابی جنسی‌اش وجود داشت، از نظر پنهان می‌داشت. اما در پاریس، آن هم در فضایی که هنرمندان آزاداندیش در آن رفت و آمد داشتند، هم‌جنس‌گرایی یک امر پذیرفته شده و طبیعی بود. در نامه‌های همینگوی از این دوره نشانی از تمسخر و ریشخند هم‌جنس‌گرایان یافت نمی‌شود.

بسیاری از نامه‌های همینگوی نابود شده‌اند. اگنس فن کروفسکی، پرستار آلمانی‌تباری که همینگوی در جوانی عاشق او بود، نامه‌های همینگوی را سوزانده است. فقط نامه‌هایی که او به همینگوی نوشته در دسترس قرار دارد و تاکنون چندین بار هم منتشر شده است.

والری همینگوی، آخرین همسر همینگوی و منشی او و پسر او گرگوری از مخالفان سرسخت انتشار نامه‌های خصوصی همینگوی در پروژه ی «نامه‌های هم» هستند. آنها به وصیت نامه‌ی همینگوی اشاره می‌کنند و به اینکه همینگوی صراحتاً اعلام کرده بود که مایل نیست پس از مرگ نامه‌هایش منتشر گردد.

در عصر اینترنت که فرهنگ نامه‌نگاری در حال از بین رفتن است، بعید به نظر می‌رسد که چنین اسنادی از کسی به جای بماند. اما شاید در عصر حاضر شاهد ظهور نویسندگانی در حد همینگوی هم نباشیم. در هر حال هرگونه داوری نسبت به هم‌جنس‌گرایی همینگوی تنها پس از انتشار کامل نامه‌های او امکان‌پذیر است. این داوری فقط از نظر تصحیح اسطوره‌ی مردانگی همینگوی و تفاهم بیشتر با هم‌جنس‌گرایان می‌تواند اهمیت داشته باشد.

ایمیل پروژه‌ی «نامه‌های هم»

۴. ریشه بدفهمی و تفسیرهای گوناگون آیات قرآن کجاست؟

همان‌طور که در بخش نخست اشاره شد در آیات قرآن واژه «کتاب» هم برای قرآن عربی بکار رفته است و هم برای کتابی بزرگ‌تر که از آن با عبارات «ام‌الکتاب» یا «لوح محفوظ» یاد شده است. بحث «کتاب» را به بخش‌های بعدی این مقاله موکول می‌کنیم و در این بخش به کتاب قرآن عربی یا به عبارت بهتر مصحف در دست کنونی می‌پردازیم.

به گمان نگارنده بیش‌تر بدفهمی‌ها و نتیجه‌گیری‌های نادرست از قرآن ریشه در یک و یا چند مورد از موارد زیر دارد:

۱) نتیجه گیری بر مبنای تک آیه و یا پاره آیه
۲) عدم توجه به مخاطبان آیات و به ویژه جمعیت مخاطب اصلی قرآن
۳) روش جمع آوری و تدوین درهم آیات به صورت مصحف در دست ما
۴) دخالت دادن احادیث و روایات در تفسیر و برداشت از آیات.

نظر به این که برخی بحث‌های ریزتر ممکن است خارج از علاقه و حوصله برخی خوانندگان این مقاله باشد، در این بخش سعی خواهد شد با آوردن یک مثال تعیین کننده و مهم درباره عوامل بالا بحث شود. تا نشان داده شود چطور عوامل بالا موجب بدفهمی و نتیجه‌گیری‌های بغایت نادرست از یک آیه و موجب خطای فاحش شده است.

این مثال از یکی از کامنت‌های بخش نخست مقاله انتخاب شده است. کامنت‌گذار گرامی نوشته است:

«هیچ مسلمانی از شما نخواهد پذیرفت اگر بگوئید که خطاب آیه‌ی «قل یا ایها الناس انی رسول الله الیکم جمیعا» به مردم مکه و مدینه یا مردم حجاز یا حتی عربستان بوده است.»

آن‌هایی که معتقدند مخاطب حضرت محمد و کتاب قرآن، مردم سراسر دنیا می‌باشند، این پاره آیه را که می‌گوید: «بگو ای مردم من پیامبری برای جمیع شما می‌باشم» استناد اصلی خود بیان می‌کنند. اما این‌جا با حداقل ۹دلیل و آیات زیادی نشان داده خواهد شد که مخاطب اصلی حضرت محمد و قرآن، اهالی مکه و حومه آن روز بوده‌اند نه تمام مردم دنیای آن روز.

۴.۱ آیا مخاطب حضرت محمد تمامی مردم دنیا بوده‌اند؟

در تمام بحث‌هایی که با برخی صاحب‌نظران پیرامون قومی‌بودن رسالت همه پیامبران و من‌جمله حضرت محمد داشته‌ام، همه آن‌ها به همین آیه ۱۵۸ سوره اعراف ارجاع داده‌اند. البته «قل» شروع آیه و بخش دوم آیه را حذف می‌کنند و آیه سر و ته زده شده را مورد استناد قرار می‌دهند:

یا ایها الناس انی رسول الله الیکم جمیعا (ای مردم من رسول خدایم برای همه شما)

و ادعا می‌کنند رسالت حضرت محمد شامل همه مردم جهان می‌شود. جالب است قرن‌هاست واژه «جمیعا» برای صلوات فرستادن جمعیتی که در مساجد حضور دارند، بکار می‌رود، اما تا به حال کسی ادعا نکرده است منظور درخواست کننده صلوات همه اهالی یک شهر و حتی یک محل است. از کسانی که در مساجد و تکایا حضور دارند و مخاطب درخواست کننده صلوات هستند، خواسته می‌شود مثلا برای ارواح درگذشتگان جمیعا صلوات بفرستند.

در اینجا با دلایل متعددی نشان خواهیم داد که یاایهالناس در این آیه همان مردم مخاطب پیامبر و قرآن است. خدا به پیامبر می‌گوید برو به آن‌ها بگو من رسول برای همه شما می‌باشم. آن طور که از قرآن می‌توان فهمید این جمع که قرار بود در آن سرزمین مورد هدایت قرار گیرند در آن زمان نزول این آیه شامل کافر و مشرک و مستضعف و مستکبر و فقیر و غنی و مترف... و از هر طایفه و عشیره قبیله قریش می‌شده است.

یکی از دلایلی که در قسمت ۴.۱.۷ آمده، آیه‌هایی است که در آن کلمه ناس بکار رفته و در خود آیه مستقلا می‌توان دید که این کلمه ناس برای جمعیت محدوی بکار رفته؛ مواری چون: ایمان آورده‌ها، کسانی که اطراف کعبه مورد دستبرد و غارت قرار گرفته‌اند، جمعیت مخالف پیامبر و غیره.

به تمام آیه در زیر توجه کنید:

اعراف آیه ۱۵۸:
قُلْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي رَسُولُ اللّهِ إِلَيْكُمْ جَمِيعًا الَّذِي لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ لا إِلَـهَ إِلاَّ هُوَ يُحْيِـي وَيُمِيتُ فَآمِنُواْ بِاللّهِ وَ رَسُولِهِ النَّبِيِّ الأُمِّيِّ الَّذِي يُؤْمِنُ بِاللّهِ وَكَلِمَاتِهِ وَاتَّبِعُوهُ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ
«بگو» اى مردم من پيامبر خدا به سوى همه شما هستم‏، همان (خدايى‏) كه فرمانروايى آسمانها و زمين از آن اوست‏، خدايى جز او نيست‏، كه زنده مى‏دارد و مى‏ميراند، پس به خداوند و فرستاده‏اش‏، «پيامبر امى»‏، كه به خدا و كلمات او ايمان دارد، ايمان بياوريد و از او پيروى كنيد باشد كه هدايت يابيد.

همانطور که بحث شد نمی‌توان بر مبنای یک جمله از هیچ کتابی نتیجه‌گیری کرد تا چه رسد به قرآن در دست ما که خود حاصل یک گفتمان ۲۳ساله است.

این آیه با «قل» یعنی بگو شروع شده است. همان‌طور که در قسمت ۳ این مقاله با آیات زیادی از قرآن نشان داده شد که بسیاری از این آیات ماحصال گفت‌وگوهای فراوان با اقشار و گروه‌های قوم پیامبر و اهل کتاب مقیم آن سرزمین بوده است. این‌جا از «قل» شروع آیه می‌توان گفت که در پاسخ به یک پرسش بوده است و پرسش کننده هم از جمعیت محلی.

مخاطبی که پبامیر می‌رفت و خطاب به آن‌ها می‌گفت «ای مردم»، کجا جمع می‌شدند؟ یا سر گذر یا در مسجد و یا در نهایت تجمع سالانه مشرکین و بت پرستان در کعبه بود. قرار نبود پیامبر توسط ماهواره این پیام را برای همه مردم دنیا قرائت کند. قریش شامل عشیره‌های گوناگون بود، همچنین غنی و فقیر.

«جمیعا» هم می‌تواند تاکید باشد که من پیامبر همه قبیله‌ها و عشیره‌ها و فقر و غنی شما هستم. چرا که اوایل برخی دلیل عدم پذیرش پیامبر را عدم تعلق به عشیره خود بیان می‌کردند. بنابراین وقتی در این آیه گفته می‌شود: بگو ای مردم، این ای مردم همان مردمی بودند که پیامبر می‌رفت و آیه را برای آن‌ها در جمع شان قرائت می‌کرد.

در این بخش با نه دلیل زیر و بر مبنای ده‌ها آیه ثابت می‌کنیم که برداشت فقها از این پاره آیه نمی‌تواند درست باشد. نشان خواهیم داد که یا ایهاالناس (ای مردم) همان مردم مکه و حومه هستند که مخاطب پیامبر و قرآن بوده‌اند.

۱) آیاتی که به روشنی بیان می‌کند خداوند رسولی امی از میان مردمی امی و برای مردمی امی برگزید
۲) آیاتی که به صراحت جغرافیای مخاطب قرآن عربی را مکه و حومه معرفی کرده است
۳) آیاتی که به قوم حضرت محمد می‌گوید پیامبری از میان خود شما مبعوث کردیم
۴) آیاتی که بیان می‌کند برای قوم حضرت محمد، قبلا نذیر و کتابی فرستاده نشده بود
۵) آیاتی که می‌گوید خداوند برای هر قوم یا هر امتی پیامبری از میان خودشان برگزید
۶) آیاتی که با ذکر نام هر پیامبر نشان می‌دهد مخاطب هر یک از پیامبران قوم خودش بوده است
۷) آیاتی که خود مستقلا نشان می‌دهد در قرآن واژه ناس برای یک جمعیت محدود بکار رفته
۸) آیاتی که نشان می‌دهد خدا برای هر قوم شریعت و مناسک و منهاج ویژه خودشان را مقرر کرده است
۹) دلیل نهم: یکی از وظایف پیامبر امی خواندن آیات توسط پیامبر برای مردم مخاطبش می‌باشد.

۴.۱.۱. دلیل اول: رسولی امی از میان مردمی امی و برای مردمی امی

بیایید به آیه ۲ سوره جمعه در رابطه با آیه ۱۵۸ سوره اعراف نگاهی بیاندازیم. در این آیه به صراحت گفته است که این پیامبر امی مورد اشاره در آیه ۱۵۸ سوره اعراف از میان امیین و برای امیین فرستاده شده است. به عبارت دیگر با خواندن تمام آیه ۱۵۸ اعراف و در رابطه با آیه ۲ سوره جمعه می‌توان مخاطب پیامبر که همان امیین هستند به طور دقیق‌تر مشخص کرد.

آیه ۲ سوره جمعه می‌گوید خدا از میان امیین رسولی امی را برایشان فرستاد:

سوره جمعه آيه ۲: در ميان امیین پيامبرى از ميان خودشان برانگيخت
هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِّنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِن كَانُوا مِن قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُّبِينٍ.
اوست كه در ميان امیین پيامبرى از ميان خودشان برانگيخت كه آيات او را بر آنان مى‏خواند و پاكيزه‏شان مى‏دارد و به آنان كتاب و حكمت مى‏آموزد، و حقا كه در گذشته در گمراهى آشكارى بود.

در آیه بالا به پیامبری از میان خودشان (منهم) و خواندن کتاب برایشان (علیهم) توجه کنید. پس اگر آیه ۲ سوره جمعه را کنار آیه ۱۵۸ سوره اعراف بگذاریم مخاطب پیامبر امی که همان مردم امی هستند روشن‌تر می‌شود.

۴.۱.۲. دلیل دوم: آیاتی که به صراحت جغرافیای مخاطب قرآن عربی را مکه و حومه معرفی کرده است

آیات ۹۲ سوره انعام و ۷ سوره شورا، به روشنی جغرافیای مخاطب قرآن را مکه و حومه معرفی کرده است. در آیات دیگر مخاطب با ارجاع به حمعیت مخاطب، محدوده مخاطب را تعریف کرده؛ اما اینحا با سرزمین مورد نظر مخاطب را مشخص کرده است. اگر می‌خواست فقط با سرزمین تعریف کند، شامل اهل کتاب مقیم این سرزمین هم می‌شد.


برای آیات ۹۲ سوره انعام و ۷ سوره شورا، لطفا به قسمت ۲.۳.۲ این نوشته «جغرافیای مخاطب قرآن عربی» مراجعه شود. یعنی تمام آیاتی که در آن به حضرت محمد گفته می‌شود برو به مردم «بگو»، مقیدند به مردم مکه و حومه.

۴.۱.۳ . دلیل سوم: آیاتی که می‌گوید برایشان پیامبری از میان خود آن‌ها مبعوث کردیم.

برای «رسول منهم» و «فیهم رسولا من انفسهم»، لطفا به قسمت ۲.۱ این نوشتار «هدف بعثت پیامبر » مراجعه شود.

۴.۱.۴ دلیل چهارم: برای قوم حضرت محمد، قبلا نذیر و کتابی فرستاده نشده بود.

یعنی این مردم مخاطب پیامبران پیشین واقع نشده بوده اند. لطفا به قسمت ۲.۵.۱ این نوشتار «برای امییون مخاطب حضرت محمد قبلا کتاب و پیامبر فرستاده نشده بود» مراجعه شود.

۴.۱.۵. دلیل پنجم: خدا برای هر قوم یا هر امتی پیامبری از میان خودشان فرستاده است.

در قرآن آیات زیادی وجود دارد که بیان می‌کند خداوند برای هر قوم و یا هر امتی پیامبری از میان خودشان فرستاده است. همچنین پیامبری نفرستاده جز به زبان همان قوم. به عبارت دیگر این سنت الهی است که برای هر قوم پیامبری از میان همان قوم و به زبان آن قوم بفرستد. چرایی آن هم مشخص است. اگر قرار است پیامبر به آن مردم کتاب و حکمت بیاموزد و آن‌ها را تربیت کند (وحتی برای آن‌ها کتاب بخواند)؛ باید بتواند با آن‌ها ارتباط زبانی برقرار کند و مردم قادر باشند بفهمند او چه می‌گوید.

البته قرآن با چند آیه صراحت دارد بر این که نام و یا سرگذشت تمام پیامبرانی که خدا فرستاده در قرآن نیامده است.

چند نمونه از این آیات:

مومنون آيه ۳۲: پیامبری از میان ایشان به میان ایشان
فَأَرْسَلْنَا فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُم مِّنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ أَفَلَا تَتَّقُونَ
آنگاه پيامبرى از ايشان به ميان ايشان فرستاديم (و گفتيم‏) كه خداوند را بپرستيد كه خدايى جز او نداريد، آيا پروا نمى‏كنيد؟

بقرة آيه ۱۲۹: پیامبری از میان ایشان به میان ایشان
رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولاً مِّنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ إِنَّكَ أَنتَ العَزِيزُ الحَكِيمُ
پروردگارا و از ايشان در ميانشان پيامبرى كه آيات تو را بر آنان بخواند و به آنان كتاب آسمانى و حكمت بياموزد و پاكدلشان سازد برانگيز كه تو پيروزمند فرزانه‏اى‏.

قاطر آيه ۲۴: امتى نيست مگر آنكه در ميان آنان هشداردهنده‏اى بوده است
إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ بِالْحَقِّ بَشِيرًا وَنَذِيرًا وَإِن مِّنْ أُمَّةٍ إِلَّا خلَا فِيهَا نَذِيرٌ
ما تو را به حق‏، مژده‏رسان و هشداردهنده فرستاده‏ايم‏؛ و امتى نيست مگر آنكه در ميان آنان هشداردهنده‏اى بوده است‏.

ابراهيم آيه ۴: هيچ پيامبرى نفرستاده‏ايم مگر (با پيامى‏) به زبان قومش
وَمَا أَرْسَلْنَا مِن رَّسُولٍ إِلاَّ بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ فَيُضِلُّ اللّهُ مَن يَشَاء وَيَهْدِي مَن يَشَاء وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
و هيچ پيامبرى نفرستاده‏ايم مگر به زبان قومش‏، تا براى آنان روشن بدارد؛ آنگاه خداوند هر كس را بخواهد بيراه مى‏گذارد و هر كس را كه بخواهد هدايت مى‏كند و او پيروزمند فرزانه است‏.

مومنون آيه ۳۲: آنگاه پيامبرى از ايشان به ميان ايشان
فَأَرْسَلْنَا فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُم مِّنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ أَفَلَا تَتَّقُونَ
آنگاه پيامبرى از ايشان به ميان ايشان فرستاديم (و گفتيم‏) كه خداوند را بپرستيد كه خدايى جز او نداريد، آيا پروا نمى‏كنيد؟

ص آيه ۴: شگفتى مى‏كردند كه هشداردهنده‏اى از خودشان به سراغ آنان آمده است
وَعَجِبُوا أَن جَاءهُم مُّنذِرٌ مِّنْهُمْ وَقَالَ الْكَافِرُونَ هَذَا سَاحِرٌ كَذَّابٌ
و شگفتى مى‏كردند كه هشداردهنده‏اى از خودشان به سراغ آنان آمده است‏؛ و كافران گفتند اين جادوگر دروغزن است‏.

يونس آيه ۴۷: هر امتى پيامبرى دارد
وَلِكُلِّ أُمَّةٍ رَّسُولٌ فَإِذَا جَاء رَسُولُهُمْ قُضِيَ بَيْنَهُم بِالْقِسْطِ وَهُمْ لاَ يُظْلَمُونَ
و هر امتى پيامبرى دارد؛ و چون پيامبرشان بيايد در ميان آنان دادگرانه داورى شود و بر آنان ستم نرود.

نحل آيه ۳۶: ميان هر امتى پيامبرى برانگيختيم
وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَّسُولاً...
و به راستى كه در ميان هر امتى پيامبرى برانگيختيم ...

روم آيه ۴۷: پيش از تو پيامبرانى به سوى قومشان فرستاديم
وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ رُسُلًا إِلَى قَوْمِهِمْ ...
و به راستى پيش از تو پيامبرانى به سوى قومشان فرستاديم...

فاطر آيه ۲۴: امتى نيست مگر آنكه در ميان آنان هشداردهنده‏اى بوده است‏.
إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ بِالْحَقِّ بَشِيرًا وَنَذِيرًا وَإِن مِّنْ أُمَّةٍ إِلَّا خلَا فِيهَا نَذِيرٌ
ما تو را به حق‏، مژده‏رسان و هشداردهنده فرستاده‏ايم‏؛ و امتى نيست مگر آنكه در ميان آنان هشداردهنده‏اى بوده است‏.

۴.۱.۶. دلیل ششم: مخاطب هر پیامبر قوم خودش.

آیاتی که با ذکر نام تک تک پیامبران نشان می‌دهد هر پیامبر برای قوم خودش فرستاده شده است. مخاطب تمام پیامبران چون ایراهیم و نوح و موسی و عیسی و دیگران قوم همان پیامبر بوده است. برای مثال چند آیه که در آن خطاب «یا قوم من» هر پیامبر وجود دارد، در زیر آمده است:

فرقان آيه ۳۰: قوم من (حضرت محمد) اين قرآن را وا نهادند
وَقَالَ الرَّسُولُ يَا رَبِّ إِنَّ قَوْمِي اتَّخَذُوا هَذَا الْقُرْآنَ مَهْجُورًا
و پيامبر گويد پرودگارا قوم من اين قرآن را وا نهادند.

روم آيه ۴۷: پیش از تو (حضرت محمد) پیامبرانی به سوی فومشان فرستادیم
وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ رُسُلًا إِلَى قَوْمِهِمْ...
و به راستى پيش از تو پيامبرانى به سوى قومشان فرستاديم..

اعراف آيه ۵۹: مخاطب نوح قوم خودش
لَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَى قَوْمِهِ فَقَالَ يَا قَوْمِ اعْبُدُواْ اللَّهَ مَا لَكُم مِّنْ إِلَـهٍ غَيْرُهُ إِنِّيَ أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ
همانا نوح را به سوى قومش فرستاديم‏. پس گفت‏: اى قوم من‏، خدا را بپرستيد كه براى شما معبودى جز او نيست‏، من از عذاب روزى سترگ بر شما بيمناكم‏.

ابراهيم آيه ۵: مخاطب موسی قوم خودش
وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَى بِآيَاتِنَا أَنْ أَخْرِجْ قَوْمَكَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ...
و در حقيقت‏، موسى را با آيات خود فرستاديم (و به او گفته شد‏) كه قوم خود را از تاريكيها به سوى روشنايى بيرون آور...

عنكبوت آيه ۱۶: مخاطب ابراهيم قوم خودش
وَإِبْرَاهِيمَ إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاتَّقُوهُ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ
و (ياد كن‏) ابراهيم را چون به قوم خويش گفت‏: خدا را بپرستيد و از او پروا بداريد؛ اگر بدانيد اين (كار) براى شما بهتر است‏.

هود آيه ۲۵:
وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَى قَوْمِهِ إِنِّي لَكُمْ نَذِيرٌ مُّبِينٌ
و به راستى كه نوح را به سوى قومش فرستاديم (كه با ايشان گفت‏) من هشداردهنده آشكاراى شما هستم‏.

توبة آيه ۷۰: قوم نوح و عاد و ثمود و قوم ابراهيم و ...
أَلَمْ يَأْتِهِمْ نَبَأُ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ قَوْمِ نُوحٍ وَعَادٍ وَثَمُودَ وَقَوْمِ إِبْرَاهِيمَ وِأَصْحَابِ مَدْيَنَ وَالْمُؤْتَفِكَاتِ أَتَتْهُمْ رُسُلُهُم بِالْبَيِّنَاتِ فَمَا كَانَ اللّهُ لِيَظْلِمَهُمْ وَلَـكِن كَانُواْ أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ
آيا گزارش (حال‏) كسانى كه پيش از آنان بودند: قوم نوح و عاد و ثمود و قوم ابراهيم و اصحاب مَدْيَن و شهرهاى زير و رو شده‏، به ايشان نرسيده است‏؟ پيامبرانشان دلايل آشكار برايشان آوردند، خدا بر آن نبود كه به آنان ستم كند ولى آنان بر خود ستم روا مى‏داشتند.

۴.۱.۷. دلیل هفتم: آیاتی که نشان می‌دهد واژه ناس برای یک جمعیت محدود بکار رفته.

آیاتی که خود بطور مستقل گویای آن است که در قرآن واژه «ناس» برای یک جمعیت محدود بکار برده شده است نه کل جمعیت دنیا. در زیر نمون هایی از این آیات آورده شده است:

اانفال آيه ۲۶: واژه ناس برای جمعیت محدود دشمنان آن‌ها بکاربرده شده
وَاذْكُرُواْ إِذْ أَنتُمْ قَلِيلٌ مُّسْتَضْعَفُونَ فِي الأَرْضِ تَخَافُونَ أَن يَتَخَطَّفَكُمُ النَّاسُ فَآوَاكُمْ وَأَيَّدَكُم بِنَصْرِهِ وَرَزَقَكُم مِّنَ الطَّيِّبَاتِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
و ياد كنيد آنگاه كه در اين سرزمين اندكشمار (و) مستضعف بوديد (و) مى‏ترسيديد كه مردمان (كافر) شما را آواره كنند، ولى او شما را (نزد يارانتان‏) جاى داد و به نصرت خويش ياريتان كرد و از پاكيزه‏ها روزيتان داد، باشد كه سپاس بگزاريد.

بقرة آيه ۱۳: ناس اشاره به جمعیت ایمان آورده تا زمان نزول این آیه
وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ آمِنُواْ كَمَا آمَنَ النَّاسُ قَالُواْ أَنُؤْمِنُ كَمَا آمَنَ السُّفَهَاء أَلا إِنَّهُمْ هُمُ السُّفَهَاء وَلَـكِن لاَّ يَعْلَمُونَ
و چون به ايشان گفته شود چنانكه (ساير) مردم ايمان آورده‏اند، (شما هم‏) ايمان آوريد، گويند آيا ما هم مانند كم‏خردان ايمان بياوريم‏؟ بدانيد كه خودشان كم‏خردند، ولى نمى‏دانند.

بقرة آيه ۱۴۲: ناس گروهی از مردم مخالف مقیم که ممکن است بعد از تغییر قبله ایراد بگیرند
َيَقُولُ السُّفَهَاء مِنَ النَّاسِ مَا وَلاَّهُمْ عَن قِبْلَتِهِمُ الَّتِي كَانُواْ عَلَيْهَا قُل لِّلّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ يَهْدِي مَن يَشَاء إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ
كم‏خردان از اين مردم به زودى خواهند گفت چه چيز آنان را از قبله‏شان كه بر آن بودند، بازگرداند؟ بگو مشرق و مغرب خداى راست‏، و هر كس را كه بخواهد به راه راست رهنمون مى‏گردد.

آل عمران آيه ۱۷۳: واژه ناس برای گروه دشمن
الَّذِينَ قَالَ لَهُمُ النَّاسُ إِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُواْ لَكُمْ فَاخْشَوْهُمْ فَزَادَهُمْ إِيمَاناً وَقَالُواْ حَسْبُنَا اللّهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ
همان كسانى كه چون بعضى به ايشان گفتند كه مردمان (مشركان مكه؟‏) در برابر شما گرد آمده‏اند از آنان بترسيد (به جاى ترس و بددلى‏، اين كار) بر ايمانشان افزود و گفتند خداوند ما را بس و چه نيكو كارسازى است‏.

عنكبوت آيه ۶۷: ناس برای کسانی برده شده که در اطراف کعبه غارت شده اند
أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا جَعَلْنَا حَرَمًا آمِنًا وَيُتَخَطَّفُ النَّاسُ مِنْ حَوْلِهِمْ أَفَبِالْبَاطِلِ يُؤْمِنُونَ وَبِنِعْمَةِ اللَّهِ يَكْفُرُونَ
آيا ندانسته‏اند كه ما حرمى امن (از كعبه‏) قرار داده‏ايم‏، حال آنكه مردمان را در پيرامونشان تاراج مى‏كردند و مى‏ربودند؛ آيا به باطل ايمان مى‏آورند و به نعمت خداوند كفران مى‏ورزند؟

نساء آيه ۷۷: ترس ازکدام مردم؟ واژه ناس اشاره به گروه مقابل دارد که با هم در جنگ بودند
أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ قِيلَ لَهُمْ كُفُّواْ أَيْدِيَكُمْ وَأَقِيمُواْ الصَّلاَةَ وَآتُواْ الزَّكَاةَ فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتَالُ إِذَا فَرِيقٌ مِّنْهُمْ يَخْشَوْنَ النَّاسَ كَخَشْيَةِ اللّهِ أَوْ أَشَدَّ خَشْيَةً وَقَالُواْ رَبَّنَا لِمَ كَتَبْتَ عَلَيْنَا الْقِتَالَ لَوْلا أَخَّرْتَنَا إِلَى أَجَلٍ قَرِيبٍ قُلْ مَتَاعُ الدَّنْيَا قَلِيلٌ وَالآخِرَةُ خَيْرٌ لِّمَنِ اتَّقَى وَلاَ تُظْلَمُونَ فَتِيلاً
آيا داستان كسانى را كه به آنان گفته شد (عجالتا) دست از جهاد نگه داريد و نماز را برپا داريد و زكات بپردازيد ندانسته‏اى‏؟ كه چون بر آنان جهاد مقرر گشت‏، آنگاه گروهى از آنان از مردم (مشركان مكه؟‏) مى‏ترسيدند كه بايد از خداوند ترسيد، يا حتى (از آن‏) شديدتر، و (در دل‏) مى‏گفتند پروردگارا چرا بر ما جهاد را مقرر داشتى‏، چرا ما را تا زمانى نزديك واپس نداشتى‏؟ بگو بهره دنيا ناچيز است و براى كسى كه تقوى پيشه كند آخرت بهتر است‏، و بر شما به اندازه ذره ناچيزى هم ستم نخواهد رفت‏.

يونس آيه ۱۰۴: واژه ناس برای مخالفان پیامبر در آن سرزمین نه تمام دنیا
قُلْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِن كُنتُمْ فِي شَكٍّ مِّن دِينِي فَلاَ أَعْبُدُ الَّذِينَ تَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللّهِ وَلَـكِنْ أَعْبُدُ اللّهَ الَّذِي يَتَوَفَّاكُمْ وَأُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ
بگو اى مردم‏، اگر از دين من در شك هستيد، (بدانيد كه‏) من كسانى را كه به جاى خداوند مى‏پرستيد، نمى‏پرستم‏، بلكه خدايى را مى‏پرستم كه جان شما را مى‏گيرد؛ و به من امر شده است كه از مؤمنان باشم‏.

انبياء آيه ۶۱: واژه ناس برای حمعیتی خاص
قَالُوا فَأْتُوا بِهِ عَلَى أَعْيُنِ النَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَشْهَدُونَ
گفتند پس او را در پيش چشمان مردم حاضر كنيد تا آنان حاضر و ناظر باشند.

حج آيه ۲۷: واژه ناس برای جمعیتی خاص
وَأَذِّن فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجَالًا وَعَلَى كُلِّ ضَامِرٍ يَأْتِينَ مِن كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ
و در ميان مردم براى حج ندا در ده كه پياده و سوار بر هر شتر لاغرى كه از هر راه دورى مى‏آيند رو به سوى تو آورند.

احزاب آيه ۶۳: پرسش کردن جمعیت خاص ار پیامبر نه همه مردم دنیا
يَسْأَلُكَ النَّاسُ عَنِ السَّاعَةِ قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِندَ اللَّهِ وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّ السَّاعَةَ تَكُونُ قَرِيبًا
مردم از تو در باره قيامت مى‏پرسند؛ بگو علم آن (و اطلاع از زمانش‏) با خداوند است‏؛ و تو چه دانى چه بسا قيامت نزديك باشد.

۴.۱.۸. دلیل هشتم: برای هر قوم شریعت و مناسک و منهاج ویژه خودشان آمده است

آیات ۴۵ تا ۴۹ سوره مائده بیان می‌کند که خدا برای هر قومی شریعت و منهاجی (راهی) قرار داده و پیروان سایر پیامبران مقیم مکه و حومه مقیم باید احکام کتاب خود را اجرا می‌کردند. موارد مشخص ذکر شده در این آیات به شرح زیر می‌باشد:

یهودیان باید احکام تورات را اجرا کنند.
مسیحیان باید احکام انجیل را اجرا کنند
مسلمانان باید احکام قرآن را اجرا کنند
خدا برای هر قومی شریعت و راهی را قرار داده است
خدا همه شما را یک امت واحده نکرده تا در کارهای خیر رقابت کنید (از هم سبفت بگیرید)
تو (حضرت محمد) بین قوم خودت به آنچه به تو فرستاده شده حکم کن

می‌بینیم که این آیات نه تنها تنوع در شریعت و احکام پیروان پیامبران را مورد تاکید قرار داده، که فلسفه آن را هم سبقت در کارهای خیر بیان کرده است.

همچنین برای نمونه آیات ۳۴ و ۶۷ سوره حج می‌گوید برای هرامتی مناسکی قرار دادیم (وَلِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنَا مَنسَكًا).

۴.۱.۹. دلیل نهم: خواندن آیات برای مخاطب توسط خود پیامبر

در آیات چندی از قرآن می‌بینیم یکی از وظایف پیامبر خواندن آیات برای جمعیت مخاطب خودش می‌باشد. یعنی پیامبر در میان آن‌ها حضور دارد و آیات را برایشان تلاوت می‌کند. افزون بر آیه ۱۶۴ سوره آل عمران و آیه ۲ سوره جمعه که در قسمت ۲.۱ این نوشتار درباره اهداف بعثت آمد، برای نمونه به دو آیه زیر نیز توجه شود:

بقرة آيه ۱۵۱: خواندن آیات توسط پیامبر برای مخاطبانش
كَمَا أَرْسَلْنَا فِيكُمْ رَسُولاً مِّنكُمْ يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِنَا وَيُزَكِّيكُمْ وَيُعَلِّمُكُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُعَلِّمُكُم مَّا لَمْ تَكُونُواْ تَعْلَمُونَ
همچنانكه پيامبرى از خودتان به ميان شما فرستادم كه آيات ما را بر شما مى‏خواند و پاكدلتان مى‏گرداند و به شما كتاب و حكمت مى‏آموزد و آنچه نمى‏دانستيد به شما آموزش مى‏دهد.

طلاق آيه ۱۱: خواندن آیات توسط پیامبر برای مخاطبینش
رَّسُولًا يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِ اللَّهِ مُبَيِّنَاتٍ لِّيُخْرِجَ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَمَن يُؤْمِن بِاللَّهِ وَيَعْمَلْ صَالِحًا يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا قَدْ أَحْسَنَ اللَّهُ لَهُ رِزْقًا
پيامبرى كه آيات روشنگر الهى را بر شما مى‏خواند، تا كسانى را كه ايمان آورده‏اند و كارهاى شايسته كرده‏اند، از تاريكيها به سوى روشنايى برآورد؛ و هر كس به خداوند ايمان آورد و نيكوكارى كند، او را به بوستانهايى كه جويباران از فرودست آن جارى است‏، درآورد، و همواره جاودانه‏ در آنند، به راستى كه خداوند روزى او را نيكو گردانده است‏.

۴.۲. آیات دیگری که در دفاع از ادعای جهانی بودن مخاطبین قرآن آورده می‌شود

در گفتگوهای چند ساله با صاحب نظران گوناگون پیرامون محلی-قومی بودن مخاطب پیامبران، به سه مورد زیر نیز استناد شده است. به این موارد نیز نگاهی می‌اندازیم:

۱) و ما ارسلناک الا کافه للناس (آیه ۲۸ سوره نسا)
۲) تبییان لکل شیء
۳) رحمت العالمین

بد نیست دوباره یادآوری شود که مخاطب محلی داشتن پیامبران و کتاب آن‌ها، به معنای آن نیست که آن‌ها پیام جهانی ندارند. پیام همه آن‌ها «ادخلو فی السلم» است برای مخاطبان خود. و دین احسن همان در سمت خدا قرار گرفتن است «مَنْ أَحْسَنُ دِينًا مِّمَّنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لله» و هر کس بتواند خود را در این سمت قرار دهد، خود را در جهت استوار رشد و تعالی قرار داده است: «مَن يُسْلِمْ وَجْهَهُ إِلَى اللَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ ب بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى ».

و این سمت، سمت بس سمت خدا، همان هارمونی با خلقت و قوانین آن است که می‌تواند هر فرد را در صلح با خود، صلح با دیگران، و صلح با طبیعت و سایر مخلوقات (حیوانات و گیاهان) قرار دهد. کار پیامبران هدایت قوم خود بود در این سمت. حال اگر همه بشریت از هر رنگ و نژاد و زبان در این سمت قرار گیرد، تلاش تک تک پیامبران جهانی بوده است. برای همین است که قرآن تاکید می‌کند ما باید به همه پیامبران ایمان داشته باشیم و بین آن‌ها فرق نگذاریم. در این باره در بخش‌های آینده مقاله بحث حواهد شد.

بنابراین از این منظر همه پیامبران نذیر بوده اند برای کل بشریت در جهت سلم. اما شریعت هر قوم (جمعیت)، که وسیله بوده برای سلیم کردن آن قوم، ویژه آن قوم و متناسب با «وضعیت موجود» آن قوم در زمان بعثت بوده است. یعنی محتوی شریعت و احکام و آموزه‌ها، متناسب با خلق و خو، فرهنگ و باورها، و سطح آگاهی و رشد آن مردم در مان بعثت ارسال شده است. به عبارت دیگر آن وضیعت موجود و راه و رسم نادرست ضد رشد آن قوم بوده است که علت بعثت یک پیامبر شده است؛ تا آن را به راه رشد و تعالی هدایت کند.

با این مقدمه بحث کوتاهی درباره سه مورد بالا ارائه می‌گردد. امید است آنچه در این نوشتار ارائه شد کمکی باشد برای قرار دادن هر آیه در بستر زمان و مکان خود و البته در مدل ساختاری قرآن که در بخش‌های آینده این نوشتارها این مدل تکمیل خواهد شد.

۴.۲.۱. ما ارسلناک الا کافه للناس

آیه دیگری که برخی برای اثبات مدعای جهانی بودن رسالت پیامبر بدان استناد می‌کنند، آیه ۲۸ سوره سبا می‌باشد:

سبا آيه ۲۸:
وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا كَافَّةً لِّلنَّاسِ بَشِيرًا وَنَذِيرًا وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ
و تو را جز مژده‏آور و هشداردهنده براى همگى مردم نفرستاده‏ايم‏ ولى بيشتر مردم نمى‏دانند.

یکم - با استناد به نه دلیلی که در قسمت ۴.۱ این نوشتار درباره آیه ۱۵۸ سوره اعراف آورده شد، واژه ناس در آیه ۲۸ سوره نسا نیز برای همان جمعیت مخاطب حضرت محمد بکار برده شده است.

دوم - ویژگی دیگر آیه ۲۸ سوره سبا این است که سرتاسر سوره سبا مملو از قیل و قال است با کافران. آیه‌های قبل و بعد از این آیه مطالبی است که پیامبر باید (در پاسخ) به کافران و دیگران بگوید. کافران منکر خدا، قیامت، رسالت پیامبر، قرآن ...هستند. همچنین صحبت از مستضفان و مستکبران و مترفین جامعه در مواجه با ایمان آوردن و یا ایمان نیاوردن است. می‌توان گفت که پیامبر همگی بودن در آیه ۲۸ سوره سبا، دلالت دارد بر این که پیامبر برای همه اقشار و گروه‌های جامعه شامل کافر و مشرک و مستصعف و مستگبر و مترف فرستاده شده است نه یک گروه یا لایه اجتماعی خاص.

اگر به آیه ۲۶ سوره سبا (دو آیه قبل از آیه ۲۸ مورد بحث) دقت کنیم ، می‌بینیم خدا به پیامبر می‌گوید که به آن مردم (مخاطب) بگوید که روزی پروردگار ما همه ما را (برای داوری) گرد می‌آورد.

سبا آیه ۲۶: پروردگار همه ما جمع می‌کند
قُلْ يَجْمَعُ بَيْنَنَا رَبُّنَا ثُمَّ يَفْتَحُ بَيْنَنَا بِالْحَقِّ وَهُوَ الْفَتَّاحُ الْعَلِيمُ
بگو پروردگار ما همه ما را جمع مى‏كند، سپس در ميان ما بحق داورى مى‏نمايد و اوست داور آگاه

همچنین آیه ۲۸ سوره سبا را کنار ۲۴ سوره فاطر که مشابه آن است قرار می‌دهیم و با هم مقایسه می‌کینم، می‌بینیم ضمن این که مانند آیه ۲۸ سبا می‌گوید تو را نذیر و بشیر فرستادیم، تاکید می‌کند که هیچ امتی نیست که برای آن نذیری فرستاده نشده باشد. به عبارت دیگر تو هم نذیری هستی مثل سایر پیامبران برای امت خودت:

فاطر آيه ۲۴
إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ بِالْحَقِّ بَشِيرًا وَنَذِيرًا وَإِن مِّنْ أُمَّةٍ إِلَّا خلَا فِيهَا نَذِيرٌ
ما تو را به حق‏، مژده‏رسان و هشداردهنده فرستاده‏ايم‏؛ و امتى نيست مگر آنكه در ميان آنان هشداردهنده‏اى بوده است‏.

در اینجا برای نشان دادن گفتمان جاری در سوره سبا که آیه ۲۸ بخشی از آن است، ترجمه آیات ۲۴ تا ۳۱ آورده می‌شود:

سبا آیات ۲۴ تا ۳۱: گفتگوی خدا با کافران از طریق پیامبر
بگو چه كسى از آسمانها و زمين شما را روزى مى‏دهد؟ بگو خداوند. و ما يا شما بر طريق هدايت‏، يا در گمراهى آشكاريم‏. «۲۴» بگو نه از شما در باره گناهى كه ما كرده‏ايم مى‏پرسند و نه از ما در باره آنچه شما مى‏كنيد خواهند پرسيد. «۲۵» بگو پروردگار ما، همه ما را گرد مى‏آورد، سپس در ميان ما به حق داورى مى‏كند و اوست داور دانا. «۲۶» بگو به من بنمايانيد كسانى را كه در مقام شريك به او نسبت مى‏دهيد چنين نيست‏، بلكه او خداوند پيروزمند فرزانه است‏. «۲۷» و تو را جز مژده‏آور و هشداردهنده براى همگى مردم نفرستاده‏ايم‏؛ ولى بيشترينه مردم نمى‏دانند. «۲۸» و گويند اگر راست مى‏گوييد اين وعده كى فرا مى‏رسد. «۲۹» بگو براى شما موعد روزى مقرر است كه نه از آن ساعتى پس افتيد و نه پيش افتيد. «۳۰» و كافران گويند هرگز به اين قرآن‏، و به آنچه پيش از آن بود، ايمان نمى‏آوريم‏؛ و چون ستمكاران (مشرك‏) را بنگرى كه نزد پروردگارشان باز داشته شوند، بعضى با بعضى ديگر بگو-مگو كنند. مستضعفان به مستكبران گويند اگر شما نبوديد بيشك‏، ما مؤمن بوديم‏. «۳۱»

در این گفتمان بین خدا و کافران، صحبت از این است که ایمان آوردندگان و کافران هر کدام بر مبنای عمل خود باید پاسخگو باشند و نه بر مبنای کردار گروه دیگر. در روز داوری هم ایمان آوردندگان و هم کافران حضور پیدا خواهند کرد و خدا در میان آن‌ها داوری خواهد کرد. یعنی اگر کافران ایمان نیاوردند، در روز داوری نیز ضرری متوجه ایمان آورده‌ها نمی‌شود. بنابراین دعوت به ایمان آوردن آنها به سود خودشان است. پیامبر هم برای همه است نه فقط ایمان آورده‌ها.

سوم - بد نیست اشاره ای داشته باشیم به گزاره دوم آیه ۲۸ سوره سبا که می‌گوید: اما بیشتر مردم نمی‌دانند «وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ» (که تو را برای هشدار دادن و بشارت دادن به همه آن‌ها فرستادیم). اینجا هم صحبت از اکثریت جمعیتی است که پیامبر برای آن‌ها فرستده شده ولی آن مردم اگاه نیستند و منکر رسالت پیامبر ند. برای فهم بهتر عبارت ا«کثر الناس»، برای مثال به آیه 1 سوره رعد نگاهی می‌کنیم. بی تردید منظور این آیه از واژه کتاب، قرآن می‌باشد. این آیه با گزاره « ولى اکثر مردم ایمان نمی‌آوردند» تمام می‌شود. این اکثریت همان اکثریت حمعیت مکه است که سال‌ها به آیه‌های حق قرآن که از طرف خدا فرستاده می‌شد ایمان نیاوردند. نه تنها ایمان نیاوردند که جمعیت اندک ایمان آورده‌ها را هم با آزار و اذیت و تهدید به قتل مجبور به ترک خانه و کاشانه خود کردند.

رعد آيه ۱: بیشتر مردم مخاطب آیات که سال‌ها به این آیات ایمان نیاوردند
المر تِلْكَ آيَاتُ الْكِتَابِ وَالَّذِيَ أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ الْحَقُّ وَلَـكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لاَ يُؤْمِنُونَ
المر اين آيات كتاب است‏، و آنچه از پروردگارت بر تو نازل شده است‏ حق است‏، ولى اکثر مردم ایمان نمی‌آوردند.

۴.۲.۲. تبییان لکل شیء

با استناد به عبارت «تبییان لکل شیء» در آیه ۸۹ سوره نحل، ادعا می‌شود بر اساس خود قرآن، همه چیز در قرآن آمده است. پس بر مبنای این جامعیت، قرآن برای همیشه پاسخگوی نیازهای بشر خواهد بود.

امید است با توجه به آن چه تا اینجا در این مقاله شرح داده شد، با همان قانون اول پرسش از مدعی که «کو تمام آیه؟»، مساله روشن شود. با خواندن کامل آیه ۸۹ سوره نحل که در زیر آورده شده است، می‌بینیم که این آیه دلالت دارد بر این که برای هدایت آن مردم هر چه لازم بوده در کتاب آورده شده است.

و با توجه وضعیت موجود امیین و سطح دانش و فرهنگ آن‌ها در عصر بعثت پیامبر، می‌توان به راحتی گفت آیات و قرآن از سر آن‌ها هم زیادتر بوده است.

برای روشن شدن قید کل (هر) در این آیه، آوردن یک مثال عددی بد نست: ماکزیمم تعداد عضو هر مجموعه تعریف شده را محدوده آن مجموعه تعیین می‌کند. برای مثال در مجموعه اعداد طبیعی از ۵۰ تا ۱۰۰، کل شیء (هر عددی) در این مجموعه ۵۱ عدد از ۵۰ تا ۱۰۰ می‌باشد. اما همین کل شیء در مجموعه اعداد از ۵۰۰ تا ۱۰۰۰، ۵۰۱ عدد است از ۵۰۰ تا ۱۰۰۰.

به عبارت دیگر وقتی تعریف یه مجموعه پیشینی است، «هر» مشروط می‌شود. ارجاع عام به آن با «کل» محدوده مجموعه را زیادتر نمی‌کند. داریم از نقی حرف می‌زینم که می‌دانیم نقی بن تقی است.

اجازه بدهید آیه کامل را در زیر بخوانیم و در این رابطه به چند نکته درباره آیه اشاره کوتاهی داشته باشیم. اهمیت موضوع و عوارضی که این بدفهمی‌های قرآن بر زندگی و عقب ماندگی اجتماعی بیش از یک میلیارد جمعیت مسلمان دنیا گذاشت؛ کار و حوصله زیادی می‌طلبد.

نحل آيه ۸۹: کتاب بیانی برای همه چیز هدایت
وَيَوْمَ نَبْعَثُ فِي كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيدًا عَلَيْهِم مِّنْ أَنفُسِهِمْ وَجِئْنَا بِكَ شَهِيدًا عَلَى هَـؤُلاء وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً وَبُشْرَى لِلْمُسْلِمِينَ
و روزى كه از هر ملّتى گواهى را بر ايشان از خود ايشان برانگيزانيم و تو را بر اينان گواه بيارويم؛ و کتاب را بر تو فرستاديم بيانى براى همه چيز و هدايت و رحمت و بشارتى براى مسلمين‏

یکم - گفتمان آیه درباره در روز قیامت است. در رور حساب (قیامت) به آن مردم گفته خواهد شد برای هدایت شدن شما هر چیزی که لازم بود فرستاده شد. پیامبر هم آن جا آورده می‌شود که شاهدت دهد همه این آیات را به امت خود ابلاغ کرده است. یعنی بهانه ای نمی‌ماند که بگویند ما نمی‌دانستیم و از آیات هدایت اطلاعی نداشتیم. اگر به بخش ۲.۵.۲ این نوشتار مراجعه کنیم می‌بینیم که در آیات ۱۵۶ و ۱۵۷ سوره انعام، علت فرستادن کتاب برای قوم پیامبر و اتمام حجت خدا با آن مردم امی آمده است. اتمام حجت مبنی بر این که در روز داوری عذر نیاورند و نگویند اگر برای ما هم مانند اهل کتاب کتابی فرستاده بودی ما هم هدایت می‌شدیم.

دوم - بیایید آیات ۱۵۴ سوره انعام و ۱۴۵ سوره اعراف در کنار آیه مورد بحث فرار دهیم و به آیات نگاهی بیاندازیم: می‌بینم کتاب حضرت موسی هم تفصیل کل شیء و هدایت و رحمت است. با این تفاوت که در یک مورد آن یعنی آیه ۱۴۵ به روشنی بیان می‌کند این کتابی که همه چیز در آن است و به حضرت موسی داده شده برای قوم حضرت موسی فرستاده شده است:

انعام آيه ۱۵۴ : همه چیز در کتاب حصرت موسی
ثُمَّ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ تَمَامًا عَلَى الَّذِيَ أَحْسَنَ وَتَفْصِيلاً لِّكُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً لَّعَلَّهُم بِلِقَاء رَبِّهِمْ يُؤْمِنُونَ
بارى به موسى كتاب آسمانى داديم‏، تا نعمت را بر كسى كه نيكى پيش گرفته بود، تمام كنيم و براى آنكه همه چيز را به روشنى بيان كنيم و رهنمود و رحمتى باشد، تا به لقاى پروردگارشان ايمان بياورند.

اعراف آيه ۱۴۵: همه چیز در کتاب حصرت موسی برای قوم خودش
وَكَتَبْنَا لَهُ فِي الأَلْوَاحِ مِن كُلِّ شَيْءٍ مَّوْعِظَةً وَتَفْصِيلاً لِّكُلِّ شَيْءٍ فَخُذْهَا بِقُوَّةٍ وَأْمُرْ قَوْمَكَ يَأْخُذُواْ بِأَحْسَنِهَا سَأُرِيكُمْ دَارَ الْفَاسِقِينَ
و در الواح (تورات‏) هر گونه پند و روشنگرى در هر باب براى او نوشته‏ايم‏، پس آن را به جد و جهد بگير و به قومت دستور بده كه احكام نيكوى آن را دريافت (و به آن عمل‏) كنند، زودا كه سراى نافرمانان را به شما نشان دهم‏.

سوم - برای مثال به آیه ۲۳ سوره نمل توجه کنید. صحبت از زن فرمانروایی است که دارای همه چیز است. در حالی که آیات بسیار زیاد در قرآن وجود دارد که می‌گوید مالک همه چیز خداست و او بر همه چیز عالم و قادر است. آیا این که در این آیه گفته شده این زن فرمانروا همه چیز دارد، داشتن مطلق همه چیز است؟ با آسانی می‌توان گفت چون حکام بوده میتوانسته مالک و صاحب خیلی چیزها باشد.

نمل آيه ۲۳: همه چیز داشتن یه فرمانروا
إِنِّي وَجَدتُّ امْرَأَةً تَمْلِكُهُمْ وَأُوتِيَتْ مِن كُلِّ شَيْءٍ وَلَهَا عَرْشٌ عَظِيمٌ
من زنى را يافتم كه بر آنان فرمانروايى مى‏كرد و از همه چيز برخوردار بود، و تختى شگرف داشت‏.

اگر همه چیز در قرآن آمده چرا خود قرآن این همه به تفکر و تعقل در آیات آفریشن ارجاع داده است. در قسمت ۲.۲ این نوشتار آیاتی آورده شد که می‌گوید قرآن برای تعقل است. بنابراین اینجا هم با توجه جمعیت و سطح رشد جمعیت مخاطب قرآن می‌توان گفت چون آن فرمانروا هر چیز (مورد نیازشان) برایشان در قرآن بیان شده است. و این را با نگاهی به گزاره آخر آیه ۸۹ سوره نحل می‌توان دریافت که «هر چه برای هدایت آن مردم» لازم بوده بیان کرده است. «تبیان لکل شیء» با هدف رها شدن آن مردم از فلاکت پرستیدن و شفیع قراردادن لات و عزی و منات و سایر بت ها؛ سقف خود را در این کتاب پر کرده است: از هر داستان و پند و انذار و احکام و عبادات و موارد مورد لزوم دیگر.

در مورد «تبیین» هم شاید بتوان گفت تبیین به مفهوم بیان کردن و آوردن چیزی است؛ نه دانش همه جانبه آن. اگر به بحث مبین بودن آیات آفرینش برگریدم؛ انسان قادر است این آیات را توسط قوای حسی خود چون دیدن و شنیدن و بوییدن و چشیدن و لمس کردن و بوییدن، درک کند و از این منظر مبین هستند. اما این به منزله داشتن دانش این آیات‌ها نیست. همانطور که اشاره شد هر آیه قرآن در بستر زمان و مکان و رخداد و گفتمان مربوطه مبین بوده است. اما این دلیل نمی‌شود که قرآن بدون تعقل، به شناخت و معرفت برای رشد فردی و اجتماعی بینجامد. این شناخت همه جانبه با تفکر و تعقل و تدبر در آیات و در رابطه با کل آیات آفرینش ممکن خواهد شد. جایی که آیات قرآن در سرتاسر قرآن بطور مکرر و به هر بهانه تاکید بر این تفکر و تعقل در آیات آفرینش دارد.

عمل به آیات قرآن پیش نیاز رها شدن آن جمعیت امی برای برداشتن گام‌های بعدی بوده است. رهروی در مسیر درست یادگیری و دانستن بیشتر و در نتیجه رشد و تعالی و رفاه و رستگاری!

در عصرما متاسفانه با جداکردن آیات قرآن از متن گفتمان و رخدادهای مربوطه و همچنین مزید بر آن تدوین درهم برهم آیات توسط عده ای کم سواد، این آیات را به ضد منظور خود تبدیل کرده و سبب گام برداشتن در بیراهه‌ها شده است.

درباره کتاب یا ام الکتاب یا لوح محفوظ که بنا بر قرآن همه چیز درآن آمده، در بخش آینده این مقاله صحبت خواهد شد.

۴.۲.۳. رحمت للعالمین

خدا بر خودش رحمت نوشته و هر چیزی که آفریده رحمت است. همه موجودات که جز غیر انفکاک و اینتگرال آفرینش (یونیورس) و به تعییر قرآن عالمین (زمین و آسمان و هر چیز بین آن) می‌باشند رحمت هستند. پیامبران که جای خود دارند. هم رحمت هستند چون بقیه موجودات، و هم رحمت هستند به خاطر هدایت بندگان خدا؛ هدایتی که خود رحمت می‌باشد.

انبياء آيه ۱۰۷: پیامبر رحمتی برای جهانیان
وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِّلْعَالَمِينَ
ما تو را جز براى رحمت جهانيان نفرستاديم‏.

۵. سخن پایانی و نگاهی به بخش آینده این مقاله

اگر یک فقیه یا یک عالم دینی چند کلمه از یک آیه قرآن را جلوی شما گذاشت و به استناد آن ادعاهای گراف کرد، می‌توان چند گام ساده زیر را برداشت:

یکم: به او گفته شود کل آیه را بخواند
دوم: اگر هنوز ادعای گزاف کرد به او گفته شود چند آیه (مثلا 5 آیه) قبل و بعد از آیه مربوطه را در قرآن بخواند.
سوم: اگر هنوز ادعای گزاف کرد به او گفته شود عبارت و یا کلمات عبارت مورد ادعا را در آیات دیگر جستجو کند و روی آن آیات تعقل کند
چهارم: اگر هنوز ادعای گزاف کرد و با آوردن حدیث یا (و) روایت بر ادعای خود اصرار داشت؛ به او گفته شود بخش سوم این مقاله را که در آینده نزدیک همین جا منتشر خواهد شد بخواند.
پنجم: اگر هنوز در ادعای گزاف پافشاری کرد با مدل ساختاری پپیشنهادی نگارنده از قرآن؛ نتاقضات ادعای او با ساختار قرآن برایش روشن شود.

در رابطه با گام سوم، در بخش بعدی این سری مقالات نشان خواهیم داد که سنت (قول، فعل، و تقریر) پیامبر حجت وحیانی ندارد. نشان خواهیم داد که متاسفانه فقها اینجا نیز با چند کلمه از یک آیه، که آن هم درباره تقسیم اموال عمومی بین نیازمندان است، نتیجه گیری کرده اند: هر چه پیامبر به شما داد بگیرید. و این هر چه را سنت پیامبر فرض می‌کنند. در این باره پاسخ مرحوم آیت الله منتظری و آیت الله صانعی به پرسش نگارنده موجود است.


درباره گام پنجم بد نیست اشاره شود که این مدل ساختاری پیچیده نیست و در چند گزاره فرمول بندی شده است. و در بخش پایانی و چهارم این سری مقاله‌ها آورده خواهد شد.

با توجه به آن چه تا به حال درباره قرآن در دست گفته شد، و برخی نمونه هایی که در ساده کردن مفاهیم برای انتقال آن به امییون مخاطب آورده شد، و بنابر مشاهدات نگارنده که چند سال در آیات قرآن دقت کرده است، و بنابر این که تدوین قرآن به صورت مصحف در دست توسط افرادی بسیار کم سواد آن هم پس از دو دهه پس از وفات حامل وحی انجام شده است ...؛ بی تردید می‌توان گفت کتاب در دست آنقدر دقیق نیست که بتوان با استناد به معنی یک واژه یا یک قید یا پاره آیه و یا تک آیه از آن نتیجه‌ای گرفت.

در بخش سوم پس از بحث درباره سنت پیامبر درباره دو پرسش زیر از پرسش‌های نیکفر بحث خواهد شد:

پرسش دوم- حل مساله تنش میان دین با صلح ورزی و بهروزی چگونه ممکن خواهد بود؟

پرسش سوم - موثر اصلی خشونت، آغازگاه الاهیاتی آن است یا شریعت؟

تلاش بر این است که مطالب مورد نظر این سری نوشته‌ها در چهار نوشتار تمام شود. بنابراین بخش چهارم شامل بحث درباره «کتاب»، «کلمات» خدا، و بقیه پرسش‌های نیکفر خواهد بود. در بحث بخش پایانی به کاربرد مطالب ارائه شده در جامعه و اثر آن در جنبش جاری اشاره ای خواهد شد. در این رابطه فرهنگ جهانشهری و مواضع روشنفکران و به تعبیر دباشی تضاد کاذب بین روشفنکران دینی و غیر دینی نیز اشاره ای خواهد شد.

حکم اعدام جعفر کاظمی، از متهمان وقایع انتخابات پس از تایید در دادگاه تجدیدنظر به اجرای احکام ارسال شد.

نسیم غنوی وکیل جعفر کاظمی، با تایید این خبر به کمپین بین‌المللی حقوق بشر در ایران گفت که شعبه ۳۱ دیوان عالی درخواست اعاده دادرسی درباره پرونده موکلش را رد کرده‌است.

وی با بیان اینکه موکلش به «محاربه از طریق هواداری از سازمان مجاهدین خلق» متهم شده، افزود: «در حال حاضر از نظر قانونی هیچ اقدامی برای نجات جان جعفر کاظمی میسر نیست.»

جعفر کاظمی

آقای کاظمی ۲۷ شهریور ماه سال گذشته در میدان هفت تیر تهران بازداشت شد. وی پس از ۷۴ روز بازداشت در سلول انفرادی بند ۲۰۹ اوین به بند ۳۵۰ این زندان منتقل شده‌است.

نسیم غنوی می‌گوید که موکلش فقط در اجتماعات بعد از انتخابات حضور داشته واحتمالا شعارهایی هم داده‌است، اما بحث محاربه در مورد وی «اصلا مصداق ندارد.»

به گفته وی اغلب علمای شیعه کسی را که دست به سلاح ببرد «محارب» می‌دانند و در مورد جعفر کاظمی این‌گونه نبوده‌است.

این وکیل دادگستری با اظهار تاسف از اینکه دادگاه بدوی، تجدیدنظر و دیوان عالی به دفاعیاتش توجه نکرده‌اند، گفت که موکلش در هیچکدام از بازجویی‌ها اتهامات وارده را نپذیرفته‌است.

جعفر کاظمی، ۴۶ ساله، لیتوگراف کتب درسی و جزوات دانشگاه امیر کبیر است. وی پیش از این نیز از سال ۱۳۶۰ تا اواخر سال ۱۳۶۹ زندانی بوده‌است.

رودابه اکبری، همسر جعفر کاظمی، در نامه‌ای به دبیر کل سازمان ملل برای متوقف کردن حکم اعدام همسرش کمک خواسته‌است.

در یک سال گذشته دادگاه انقلاب شماری از متهمان رخدادهای پس از انتخابات ریاست جمهوری را به اعدام محکوم کرده‌است.

آرش رحمانی پور و محمدرضا علی زمانی دو تن از این متهمان هستند که در بهمن ماه سال گذشته به دارآویخته شدند.

برخی دستگیرشدگان اعتراضات روز عاشورا در تهران نیز از جمله محکومان به اعدام هستند.

بنا به گزارش خانواده‌های برخی زندانیان سیاسی، تلفن‌های بند ۳۵۰ اوین در چند روز گذشته قطع شده‌است. پیش از این نیز در آستانه اعدام زندانیان سیاسی مسئولان زندان اقدام به قطع تلفن‌ها کرده بودند.

در ماه‎‌های گذشته چند زندانی سیاسی ایرانی کرد نیز در زندان اوین اعدام شده‌اند.

شکار یک‌باره‌ی هزاران ماهی ریز و بی‌خبر هنگام شیرجه‌ی پرسرعت وال گوژپشتی که دهان‌اش را چون درگاه انبار تاریک و مخوفی گشوده، از زمره آشناترین جلوه‌های زیبای بقا در طبیعت است. حال، علی‌رغم پرسش‌های بی‌شمار باقی از نحوه‌ی اجرای بی‌نقص این مانور؛ پژوهش‌گران موفق به درک سازگاری منحصربفرد استخوان‌بندی آرواره‌ی این آبزی غول‌آسا با فشار گسیلنده‌ی ناشی از جریان پرسرعت آب ورودی به دهان‌اش شده‌اند.

تمرکز این پژوهش، بر روی «وال‌های باله‌دار» بود؛ خانواده‌ای وسیع از گونه‌های غول‌آسای آبزی که مشتمل بر «وال‌های گوژپشت» (Humpback Whales) و «وال‌های آبی‌» (Blue Whales) – بزرگترین جانواران زمین – نیز می‌شود. غذای این موجودات، همان ماهیان ریز و کریل‌های میگومانندی‌ست که از طریق شیرجه‌های‌شان در ژرفنای تاریک اقیانوس و همراه با حجم گسترده‌ای آب، بلعیده می‌شوند؛ عملی که «تغذیه‌ی جهشی» خوانده می‌شود.

طرحی از سلسله‌مراحل تغذیه‌ی جهشی یک وال. حباب شیاردار شکمی، با جذب آب غنی از غذا، چنان متورم می‌شود که گاه از حجم دیگر نقاط وال، فضایی افزون‌تر اشغال می‌کند / طرح از Nick Pyenson

این وال‌ها، مجهز به بافت‌های ویژه‌ و کشسانی‌‌ موسوم به «حباب شیاردار شکمی‌»‌اند که به آرواره‌هایشان بسته شده است. هنگامی‌که آرواره‌ها تا حداکثر زاویه‌‌ی ممکن گشوده می‌شوند و وال سریعاً شنا می‌کند؛ فشار وارده بر حباب شکمی بدان انبساط می‌بخشد، تا بدانجاکه فضایی را حتی افزون‌تر از حجم خود وال اشغال می‌کند. این عملیات چندین‌ساعته، به وال‌های باله‌دار امکان جذب بسنده‌ی غذا را برای مصرف روزانه‌شان می‌دهد؛ هرچند این نوع از تغذیه، خود آسیب‌هایی نیز می‌تواند به دنبال داشته باشد.

فشار شدید واردآمده از جانب جریان آب ورودی به غشای نگه‌دارنده‌ی حباب شکمی، نهایتاً آرواره‌ را به‌شدت کش می‌دهد. دانشمندان هنوز نمی‌دانند استخوان آرواره‌ی وال، چگونه تاب تحمل چنین حد از فشار شکننده‌ای را دارد. «دنیل فیلد» (Daniel J. Field)، دانشجوی جانورشناسی دانشگاه بریتیش‌کلمبیای کانادا می‌گوید: «مایلیم بدانیم آیا که آرواره، طرح مکانیکی ویژه‌ای دارد که چنین آن را در برابر شکستن حین جذب فشار ایمن می‌کند؟ ایستادگی‌ این موجودات در برابر چنین فشارهای غول‌آسایی حقیقتاً چشمگیر است».

فیلد، طی تدوین پایان‌نامه‌ی کارشناسی‌اش؛ در کنار استادش، دکتر «رابرت شادویک» (Robert Shadwick) و دیگر پژوهش‌گران همکار، به محاسبه‌ی حد تحمل استخوان‌ آرواره‌ی وال‌های گوژپشت پرداخت. گروه طی این بررسی، از فرآیند اسکن پرتو ایکسی موسوم به «برآورد کمّی از طریق پرتونگاری» (QCT)، به‌منظور تعیین هندسه‌ی سه‌بعدی استخوان‌های فک و نحوه‌ی توزیع چگالی‌ نسوج درون‌استخوانی بهره بردند.

وال گوژپشت در سواحل هاوایی / عکس از Paul Souders

در نهایت این دانشمندان، دریافتند که طرح آرواره‌ی وال گوژپشت، به‌گونه‌ای منحصربفرد و متفاوت از فک انسان و دیگر نهنگ‌ها – یعنی تنها موجوداتی که داده‌های حاصل از اسکن QCT فک‌شان در دست است - می‌باشد. دانشمندان خصوصاً در این بین، به محاسبه‌ی مؤلفه‌ای موسوم به «انعطاف موجی» نیز پرداختند؛ آمیزه‌ای از چگالی بالای استخوان و سطح مقطعی وسیع که به استخوان در قبال اِعمال خمیدگی ناشی از فشار بیرونی، مقاومت می‌بخشد.

نتایج حاصل از این بررسی ضمناً گویای وجود الگوی چینشی منحصربفردی میان استخوان‌های آرواره – با حداکثر پیچیدگی در محل اتصال به جمجمه و حداقل پیچیدگی در نواحی مرکزی – به‌منظور برقراری همان خصیصه‌ی انعطاف موجی‌ست، که در مجموع آرواره را در برابر کشش حاصل از تغذیه‌ی جهشی جانور، مقاوم می‌کند. فیلد در ادامه می‌گوید:

«فقط با نگاهی به داده‌ها [می‌توان فهمید] آرواره‌های وال حقیقتاً که شگفت و زیبا جهت مقاومت در برابر فشارهایی که هرروزه با آن مواجه است، انطباق یافته‌اند. کشف این [حقیقت]، حیرت‌آور و کاملاً جذاب بود».
این پژوهش‌گران، کشف اخیرشان را در شماره‌ی یازدهم ژولای نشریه‌ی علمی «Anatomical Records» انتشار داده‌اند.

منبع: LiveScience

سازمان دیده‌بان حقوق بشر با صدور بیانیه‌ای از احتمال سکته مغزی محمدصدیق کبودوند، فعال حقوق بشر در زندان اوین خبر داد.

بنا به این بیانیه که روز چهارشنبه، ۲۲۸ ژوئیه در پایگاه رسمی دیده‌بان حقوق بشر منتشر شده، خانواده آقای کبودوند اعلام کرده‌اند که وی از دسترسی به «معالجات مناسب» محروم است.

خانواده این فعال حقوق بشر می‌گویند که به نظر می‌رسد وی در تاریخ ۱۵ ژوئیه دچار سکته مغزی شده‌ و تا کنون مورد معالجات پزشکی مورد نیاز قرار نگرفته‌ است.

محمدصدیق کبودوند در نامه‌ سرگشاده‌ای که ۲۰ ژوئیه به دادستان عمومی انقلاب تهران ارسال کرد، گفته‌است که دچار ««ناراحتی، احتمالا بیماری مغزی و عصبی» شده و ۲۴ تیر ماه جاری در زندان بیهوش شده است.

بنا به این نامه با وجود اینکه پزشکان بالا بودن فشار خون وی را تشخیص داده‌اند، درمان مناسبی انجام نشده و این فعال حقوق بشر پس از بیهوشی دچار «سرگیجه‌های شدید و درگیری بخشی از مغز و اعصاب و اختلالات حسی، حرکتی و بینایی» شده‌ است.

نسرین ستوده، وکیل محمدصدیق کبودوند به دیده‌بان حقوق بشر گفت که شکایت وی به مقامات قوه قضائیه و درخواست معالجات ضروری پزشکی برای موکلش تا کنون بی‌پاسخ مانده‌است.

جو استورک معاون بخش خاورمیانه در دیده بان حقوق بشر با بیان اینکه محروم کردن یک زندانی از معالجه ضروری مغایر با قانون و «ظالمانه» است، می‌گوید: «مقامات ایران پاسخگوی سلامت وی بوده و موظف هستند که امکانات معالجات پزشکی مورد نیاز را برای او فراهم آورند.»

وی افزود: «زندانی شدن آقای کبودوند به خاطر فعالیت‌های حقوق بشری وی در دفاع از حقوق اقلیت کردهای ایران ناعادلانه بوده و به نظر می‌رسد که دولت ایران با محروم کردن وی از دسترسی به معالجات پزشکی به عنوان ابزاری برای تنبیه او به خاطر فعالیت‌های صلح آمیز سیاسی استفاده می‌کند.»

در ماه‌های اخیر گزارش‌های دیگری نیز از وضعیت نامناسب جسمانی زندانیان سیاسی در ایران منتشر شده است.

محمد صدیق کبودوند ژوئیه سال ۲۰۰۷ بازداشت شد و از آن زمان تا کنون دو مرتبه دچار سکته قلبی شده‌است. وی هم‌اکنون در حال گذراندن حکم ۱۱ سال حبس تعزیری به اتهام «نشر اکاذیب به قصد تشویش اذهان عمومی از طریق تشکیل سازمان حقوق بشر کردستان و فعالیت در آن» است.

به گفته خواهر این زندانی سیاسی، وی در حال حاضر از ملاقات با خانواده‌اش محروم است و فقط اجازه دو دقیقه تماس تلفنی در روز را دارد.

دیده‌بان حقوق بشر با هشدار به در خطر بودن شمار دیگری از زندانیان ایرانی کرد، آورده‌است:«مقامات ایرانی دائما دگراندیشان کرد و حتی فعالان حقوق مدنی کرد را متهم به ارتباط با گروه‌های جدائی طلب مسلح می‌کنند و دادگاه‌های انقلاب ایران تاکنون بسیاری از این دگر اندیشان کرد را به جرایمی نظیر محاربه محکوم کرده‌اند.»

زینب جلالیان، رستم ارکیا، حسین خضری، انور رستمی، محمد امین عبداللهی، قادر محمد زاده، حبیب الله لطیفی، شیرکو معارفی، مصطفی سلیمی، حسن طلعی، ایرج محمدی، رشید اخکندی، محمد امین اگوشی، احمد پولاد خانی، سید سمی حسینی و سید جمال محمدی انزده زندانی ایرانی کرد هستند که در خطر اجرای حکم اعدام قرار دارند.

روابط قریب به چهارصد ساله‏ی ایران و روسیه، گذشته از مسائل مبتلا به دو کشور هم‏جوار، همواره نگاهی به غرب داشته و از روابط ایران با این بخش از جهان تاثیر پذیرفته و به نوبه‏ی خود بر آن تاثیر گذاشته است.

این پرسش را با عباس عبدی، نویسنده و تحلیل‏گر سیاسی در تهران، در میان گذاشته‏ام.

عباس عبدی، نویسنده و تحلیل‏گر سیاسی در تهران

آقای عبدی، به‌نظر شما سیاست‏های آمریکا در تغییر رویکردهای روسیه نسبت به ایران، تا چه حد مؤثر بوده است؟

تردیدی نیست که نقش آمریکا در این رابطه بسیار مؤثر بوده است. به‏خاطر این‏که روسیه کشوری نیست که همین‏طوری مواضع خود در برابر کشورهای دیگر را بدون هزینه در اختیار آمریکا بگذارد. طبعاً آمریکایی‏ها بعد از عقب‏نشینی‏ای که در مورد سپر موشکی‏شان در لهستان نشان دادند، حتماً مابه‏ازایی در حوزه‏های دیگر روابط با روسیه از جمله در رابطه با ایران، اخذ کرده‏اند.

بنابراین آمریکا در این قضیه قطعاً مؤثر بوده است، اما این دلیل نمی‏شود که بگوییم فقط این موضوع قضایا را به این‏جا رسانده است. سیاست‏های ایران هم در این میان نباید نادیده گرفته شود.

تاثیرات این تغییر روابط، در عرصه‏های عمومی چگونه مشخص می‏شود؟ یعنی در کدام حوزه بیش‌تر برای مردم محسوس است: حوزه‏ی اقتصادی، سیاسی یا فرهنگی؟

برای مردم هرچیز فرهنگی و سیاسی در نهایت باید تبدیل به یک مابه‏ازای اقتصادی بشود. یعنی اگر به لحاظ اقتصادی هیچ تاثیری نداشته باشد، قاعدتاً مردم خیلی ناراحت نمی‏شوند. شاید هم بدشان نیاید که با روس‏ها نیز دعوایی صورت بگیرد، اما از آن‏جایی که همه‏ی اینها تبدیل به یک مابه‏ازای اقتصادی می‏شود و اثر خود را در زندگی مردم، درآمدشان، اشتغال‏شان و ... نشان می‏دهد، به همین دلیل اهمیت دارد.

نکته‏ی مهم دیگری که نباید از آن غافل شد، حس بدی است که ممکن است به مردم ایران دست بدهد و فکر کنند به شکلی دارند در محاصره‏ی سیاسی قرار می‏گیرند. نظرسنجی‏هایی هم که انجام شده- با همه‏ی احتیاط‏هایی که در این نظرسنجی‏ها هست- این حس را تا حدود زیادی منعکس می‏کند. مردم خیلی خوش‏شان نمی‏آید که با همه‏ی کشورها از جمله اتحادیه‏‏ی اروپا و دیگر کشورها و هم‏چنین شورای امنیت مسئله داشته باشند.

اگر مشکل فقط با آمریکا بود، قابل فهم و قابل توجیه بود، اما این‏که چین، روسیه و سایر کشورها هم به این مجموعه اضافه شوند، خیلی حس خوشایندی به مردم نمی‏دهد.

به‌عبارت دیگر، مردم بیش از این که خودشان را فقط در برابر روسیه ببینند- که اگر چنین چیزی بود شاید خیلی نگران‌کننده نبود- بیش‌تر خود را در برابر مجموعه‏ای می‏بینند که روسیه هم جزو آن مجموعه است.

خیلی مطرح می‏شود که تغییر رابطه‏ی روسیه با ایران، امکان حمله‏ی نظامی را از جانب غرب (حال اسراییل یا آمریکا) در ایران بالا برده است. آیا این رویکرد روسیه با توجه به چنین مسئله‏ای بوده است؟ آیا واقعاً امکان حمله‏ی نظامی به ایران جدی‏تر شده است؟

معنای فرایند تحریم این است که اگر به نتیجه نرسد، تقابل نظامی جزو طبیعت آن است. چون تحریم را برای آن اعمال می‏کنند که کشوری را مجبور کنند در مواضعی که قبلاً داشته است، تجدیدنظر کند. کسانی که از تحریم حمایت می‏کنند، آن را حق می‏دانند و این تجدیدنظر را هم ضروری می‏دانند.

بنابراین به‏طور ضمنی این مطلب در تحریم وجود دارد که اگر تجدید نظری صورت نگیرد، تحریم‏ها تاحدی می‏تواند جواب بدهد، بعد از آن، حتی اگر اقرار نکنند، از نظر آنها مشروع است که برخورد دیگری هم صورت بگیرد.

به این ترتیب، صرف حمایت چین و روسیه از افزایش تحریم‏ها، کفایت می‏کند برای این‏که زمینه را برای نوعی تقابل فراهم کند و آنها به صورت ضمنی آن را مورد قبول قرار بدهند. ضمن این‏که زمانی که به عراق حمله شد، گرچه چین و روسیه مخالفت کردند، اما این کفایت نمی‏کرد. چرا که قبلاً با تحریم‏ها علیه عراق موافقت کرده بودند.

در این‏جا فقط بحث بر سر آن است که باید تعیین مصداق بشود که آیا این تحریم‏ها همین‏طور ادامه پیدا کند و یا از شیوه‏ی دیگری استفاده شود؟ بنابراین صرف این‏که چین و روسیه و سایر کشورها از تحریم‏ها و قطعنامه‏ی شورای امنیت حمایت می‏کنند، چنین مضمونی را در درون خود دارد که به شکلی از برخورد نظامی هم حمایت می‏کنند.
ضمن این‏که ممکن است اتفاقات خیلی پیش‏بینی‏ نشده‏ای بین ایران و کشورهای دیگر، در خلیج فارس و یا جاهای دیگر و در خاورمیانه رخ بدهد. همین اتفاق‏ها ممکن است منشا بروز تخاصمات دیگری هم بشود. چون این قطعنامه‏ها تصویب شده، بنابراین این کشورها به‏طور ضمنی از آن تخاصمات هم حمایت کرده‏اند.

گفتید که اگر تحریم‏ها پیش نرود، طبیعت این نوع رویکرد‏ها آن است که احتمال برخورد سخت‏تر و احتمال حمله‏ی نظامی را در خود دارد. از منظر بیرونی که نگاه می‏کنیم، در موضع‏گیری رهبران ایران، این امکان ‏که تحریم‏های اقتصادی بتواند در تغییر رفتار و یا سیاست‏های رهبران ایران مؤثر باشد، کم‏تر دیده می‏شود. چون معمولاً اعلام می‏شود که به این تحریم‏ها وقعی نمی‏گذارند و اهمیتی نمی‌دهند.

شما کدام چشم‏انداز را می‏بینید؟ آیا فکر می‏کنید علی‏رغم این موضع‏گیری‏ها یا به هر ترتیبی، حکومت ایران به نقطه‏ای رسیده است که به یک توافق مبنایی با جامعه‏ی جهانی برسد و از آن احتمال بد جلوگیری کند؟

از ابتدا که بحث تحریم‏ها و قطعنامه‏ها مطرح شد، نظر من این بود که دولت ایران در برابر این تحریم‏ها در شرایط کنونی و با وضع سیاسی کنونی، عقب‏نشینی نخواهد کرد. دلیل آن هم مفصل و از نظر من به نسبت واضح است.

آن موقع همه فکر می‏کردند که با اولین قطعنامه عقب‏نشینی می‏شود، اما در عمل دیدند که تاکنون چهار قطعنامه، غیر از قطعنامه‏‏های کشورهای دیگری مانند آمریکا، استرالیا، اروپا، کانادا و ژاپن صادر شده است، ولی اتفاقی در این زمینه رخ نداده است. این به آن معنا نیست که در آینده این اتفاق روی نمی‏دهد.

همان‏طور که گفتم، ممکن است با هر اتفاقی جنگ‏های محدود صورت بگیرد. این را نمی‏توان پیش‏بینی کرد. اگر دوره‏ی جنگ هشت‌ساله را یادتان باشد، می‏بینید که احتمال مثلاً کشتی‏ای زده شود، مسئله‏ای پیش بیاید و درگیری‏های محدودی صورت بگیرد، وجود دارد که عوارض خاص خود را دارد. ایران از این نظر می‏تواند بالقوه هر لحظه آبستن حوادثی باشد.

ایران اما برای جلوگیری از جنگ به معنای واقعی که در کشورهای دیگر رخ داد، به نظر من در شرایط کنونی هیچ اقدامی نمی‏کند. مگر این‏که تغییری در سیاست داخلی رخ بدهد. بدون تغییر در سیاست داخلی، احتمال این‏که سیاست کلی خارجی تغییر کند را من کم می‏بینم.

اما تغییر در سیاست داخلی را محتمل می‏بینم. به این شکل که فشارهای اقتصادی، این امکان را فراهم می‏کند که در داخل تغییراتی صورت بگیرد.

منظورتان از این تغییرات، به‏دست آمدن نوعی آرامش سیاسی و یا نوعی توافق و تعامل با منتقدان و مخالفان سیاسی در داخل است؟

بله؛ حال این‏که حد و حدود آن چگونه است را الان نمی‏توانم نه بگویم و نه پیش‏بینی کنم. ولی مطمئن هستم که حکومت ایران نمی‏تواند با این وضع ادامه بدهد. یعنی این یک مسئله‏ی دودوتا چهارتا و به نسبت روشنی است. با این دولت و با این سیاست‏هایش و با این حد از منابع، امکان ندارد که بتواند این سیاست را به شکل بلندمدت ادامه بدهد.
به همین دلیل است که تصور می‏کنم دیر یا زود اتفاق‏هایی رخ خواهد داد. فقط امیدوارم قبل از این‏که این اتفاق‏ها رخ بدهد، جنگی صورت نگرفته باشد.

آیا این امیدواری شما از این زاویه است که فکر می‏کنید در صورت برقراری آرامش در داخل، نحوه‏ی برخورد قدرت‏های خارجی با ایران تغییر می‏کند؟ یا مسائل دیگری را هم در نظر دارید؟

قطعاً یک بخش از آن همین است. بخشی از آن هم این است که وقتی تغییراتی در داخل صورت بگیرد، حتماً منجر به تغییراتی در سیاست خارجی هم خواهد شد. این هم وجه دیگر قضیه است. ولی وجه اولی که در سئوال شما بود هم درست است. اینها همدیگر را به‏شکلی تقویت می‏کنند.

در حالی که هوای گرم تهران خیلی‌ها را گرمازده کرده و به بستر بیماری انداخته است، بیماری سینمای ایران هم رو به فزونی گذاشته و در این اوضاع و احوال بیمار، کسی پیدا نمی‌شود تا پاسخ بدهد به سوالاتی که روز به روز هم بیشتر می‌شود. چالش‌های پیش روی این سینما که هر روز بیشتر از دیروز عیان می‌شود، به قول امیرحسین علم‌الهدی، هویت سینمای ایران را زیر سوال برده است. از میان اتفاقاتی که در هفته گذشته در سینمای ایران افتاد، چند اتفاق مهم‌تر را فهرست کرده‌ایم تا ببینیم در این وانفسای بی‌هویتی به کجا آویخته‌ایم.

یک: تشکیل شورای عالی سینما

بالاخره وعده‌ای که از زمان روی کار آمدن این دولت قرار بود در سینمای ایران اجرا شود، چهارشنبه هفته گذشته خبر اجرا‌ شدنش آمد. البته مثل سایر کارهای این سرزمین که از حرف تا عمل فرسنگ‌ها فاصله هست، این یکی هم بعید است به این زودی‌ها به اجرا درآید.

حالا اینکه قرار است در این «شورای عالی سینما» چه اتفاقی بیفتد که رییس‌جمهور فعلی هم در آن حضور خواهد داشت، خیلی معلوم نیست. اما هرچه هست، با توجه به رویه‌ای که مدیران جدید سینمایی در یک سال و نیم اخیر اتخاذ کرده‌اند، به نظرم وظیفه اصلی این شورا بستن فضاهای خلاقیت در سینمای ایران است و دیکته کردن منویات عقب‌افتاده خودشان به این سینما. جالب اینجاست که جواد شمقدری وظیفه شورای عالی سینما را فراتر از یک وزارتخانه می‌داند و این یعنی اینکه سینما قرار است دست نا اهلانش بیفتد.

جواد شمقدری ،معاونت سینمایی وزارت ارشاد

او می‌گوید: «برای اینکه جایگاه حوزه سینما ارتقا پیدا کند، نیازمند پشتیبانی و حمایتی فراتر از یک وزارتخانه است. آقای احمدی‌نژاد در این جلسه گفتند برای اینکه سینما بتواند جایگاه واقعی خودش را به‌دست بیاورد، یکی از ساز و کارهایش ارتقاء پیدا کردن آن است. برای این ارتقاء، در گام اول تشکیل شورای عالی سینما با حضور ریاست جمهور انجام می‌شود که این امر مقدمه‌ای است برای این که نیازهای حوزه سینما به صورت کلان بررسی شود. این ارتقاء در همه ابعاد شکل می‌گیرد که یکی از آن‌ها بحث بودجه است. ما یک سری طرح‌هایی ارائه دادیم که قرار شد به پشتوانه همین شورای عالی سینما، این طرح‌‌ها برای عملیاتی شدن مورد حمایت قرار بگیرد.»

شمقدری در پاسخ به این سوال که «آیا می‌توان این شورا را در حد یک وزارتخانه دانست»، گفت: «الان منظور این نیست، چرا که این موضوع برای خودش ساز و کاری دارد ولی برای اینکه جایگاه حوزه سینما ارتقاء پیدا کند، پشتیبانی و حمایتی فراتر از یک وزارتخانه می‌طلبد. قرار است آیین‌نامه شورای عالی سینما در کمیسیون فرهنگی دولت نهایی شود که امیدواریم این موضوع هفته آینده اتفاق بیفتد. ریاست این شورا بر عهده رئیس‌جمهور است و نمایند‌ه‌های دستگاه‌های فرهنگی و مرتبط با حوزه سینما مثل حوزه هنری و صدا و سیما، و حضور چند فیلمساز خوش‌نام و باسابقه در این شورا قطعی خواهد بود.»

وی در پایان، در پاسخ به این سئوال که «آیا معاون‌های سینمایی وزارت ارشاد گذشته و افراد صاحب‌نظر در دوره‌های گذشته هم می‌توانند در این شورا حضور داشته باشند»، گفت: احتمالاً این شورا کمیسیون‌هایی داشته باشد. قطعاً در این کمیسیون‌ها از تمام کسانی که تجربه دارند و صاحب‌نظر هستند، استفاده خواهیم کرد. طبیعی است که شورای عالی سینما از جمع محدودتری تشکیل خواهد شد.

دو: خیلی ممنون آقای مارادونا، صرف شد!

ایرج کریمی از آن صاحب‌نظران منحصر به فرد در سینمای ایران است و از معدود کسانی است که در سینمای ما می‌شود روی سوادش حساب کرد. منتقد سال‌های دور ماهنامه «فیلم» و فیلمساز سینمای ساختار‌شکن این سال‌ها، در مورد فیلم اکران‌نشده‌اش حرف‌هایی زده است که دانستنش خالی از لطف نیست.

ایرج کریمی و محمود کلاری ،پشت صحنه نسل جادویی

فیلم او با نام «نسل جادویی» به اکران سینماها راه نیافت و یک‌راست به شبکه ویدئویی رفت و اتفاقاً در آنجا موفق هم بود. «نسل جادویی» از روز شنبه ۲۶ تیرماه وارد شبکه خانگی شد و در طول ۴ روزی که از عرضه‌اش در شبکه‌ ویدئویی کشور گذشت، بیش از ۱۷۰ هزار نسخه فروش رفت. این فیلم قرار بود توسط امیدفیلم به اکران عمومی درآید ولی گویا سینماداران چندان رغبتی به پخش آن نشان ندادند. پس از این اتفاق، ایرج کریمی حرف‌های جالبی زد:

«راستش را بخواهید، با سرانجامی که «نسل جادویی» پیدا کرد، اگر مارادونا هم بیاید و به من پیشنهاد تهیه‌کنندگی بدهد نمی‌پذیرم و می‌گویم: خیلی ممنون آقای مارادونا، صرف شد! من هم پیش‌بینی می‌کردم که «نسل جادویی» با مخاطب، مخصوصاً نسل جوان ارتباط برقرار کند ولی وقتی سرنوشت فرهنگی سینما به دست برخی می‌افتد که از دنیای ورزش می‌آیند، نتیجه همین می‌شود. تهیه‌کننده معتقد بود که پایان فیلم، روشنفکرانه است و مخاطب نمی‌پسندد، حتی نظر دادند که مثلاً هدیه تهرانی و رامبد جوان با قطار تصادف کنند و همه چیز به آتش و اکشن ختم شود. در حالی‌که من سرمایه فیلم را تأمین کرده بودم و اشتباه هم کردم که سراغ این تهیه‌کننده رفتم.»

کریمی در ادامه حرف‌هایش سینمای مبتذل ایران را هم بی‌نصیب نگذاشت: «متأسفانه سینما در تسخیر ابتذال است و سوپرمارکت‌ها محل عرضه محصولات متفاوت، (نمی‌گویم ارزشمند ولی به هر حال متفاوت) است. بنده روابط و نسل جادویی را در جهت بیانی از جنس سینمایی دیگر ساختم. تهیه‌کننده، دو سال تمام ما را به شورای داوری خانه سینما کشاند و مدعی بود که ما نمی‌توانیم فیلم را پخش کنیم. نتیجه هم این شد که فیلم سر از سوپرمارکت‌ها در آورد. این که هنر نیست یک فیلم را در بقالی بفروشی، آن هم فیلمی که قرار بود در سینما اکران شود.»

سه: فیلم مبتذل وجود ندارد!

در این گیر و دار که همه دادشان از این سینما به فلک رسیده است، تهیه‌کننده‌ای پیدا می‌شود و می‌گوید؛ در سینمای ایران فیلم مبتذل وجود ندارد. کشف این آقا بسیار باعث انبساط خاطر است. امیر سماواتی، تهیه‌کننده سینمای ایران، درباره ابتذال در سینمای ایران فرموده‌اند که «من به کلمات «ابتذال» و «ساده انگاری» اعتقاد ندارم، همه فیلم هاخوب هستند و فیلم بد وجود ندارد.

این روزها واژه «ابتذال در سینما» بحث داغ مطبوعات سینمایی و محافل شده و این باعث ناراحتی فیلمسازان شده است. من معتقدم همه فیلم‌هایی که ساخته می‌شوند خوبند و فیلم بد وجود ندارد. یک فیلم، یا مخاطب دارد و یا ندارد. این دلیل نمی‌شود که از این واژه نادرست استفاده کنیم. در تعجبم که چگونه یک کارگردان و بازیگرانش هنگامی که در یک سریال تلویزیونی کار می‌کنند مشکلی ندارند اما اگر همان سریال به فیلم سینمایی تبدیل شود مبتذل می شود؟! این ابتذال است که با هزینه‌های چند میلیاردی فیلمی ساخته شود که فاقد ارزش باشد در حالی‌که بسیاری از فیلمسازان علاقه‌مند به سینما، با کمترین سرمایه شخصی برای حفظ این صنعت کار می‌کنند.»

نگار جواهریان،هدیه تهرانی،رامبد جوان و کورش تهامی در صحنه ای از نسل جادويي

سماواتی در ادامه با ادای احترام به«حسین فرحبخش» تهیه‌کننده سینما گفت: «به نظر من باید در این عرصه از حسین فرحبخش تشکر کرد که در چنین شرایطی از صنعت سینما پاسداری کرده است و به عنوان یک کار‌آفرین در این عرصه، شایسته تقدیر است.» این هم یکی از موجودات سینمای ایران است که نظیرش کمتر پیدا می‌شود.
چهار: سنتوری، چالش هفته

«سنتوری» را احتمالاً به خاطر دارید؛ همان فیلم داریوش مهرجویی که سال ۸۵ ساخته شد و در شب اکرانش توقیف شد و سی‌دی قاچاقش به کنار پیاده‌روها آمد و اتفاقاً رکورد فروش را هم شکست. این روزها خبر آمد که سی‌دی قانونی این فیلم قرار است در کلوپ‌های ویدئویی و سوپرمارکت‌ها به فروش برسد.

علیرضا سجاد پور،رییس اداره نظارت و ارزشیابی معاونت سینمایی

در پی اعلام این خبر، طرحی به معاونت سینمایی رفت مبنی بر اینکه این فیلم به شکل تک‌سانس در سینماها هم اکران شود. اما علیرضا سجادپور اعلام کرد: «سنتوری با مساعدت معاون سینمایی رفع توقیف شده است، اما به هرحال فیلمی است که چندین سال مانده و از زمان اکرانش گذشته است. علاوه بر این، این فیلم در زمان ساخت در شبکه قاچاق پخش شده بود و همان‌طور که ما قبلاً هم گفته‌ایم، بهتر است این نوع فیلم‌ها در چرخه اکران سینمایی قرار نگیرند.

همان‌طور که قبلاً هم گفته‌ایم بهتر است فیلم‌هایی که چندین سال از زمان اکران آنها گذشته، به سمت نمایش خانگی و تلویزیونی بروند و اکران سینمایی را فراموش کنند. در حال حاضر همین‌طوری هم صف اکران ما بسیار شلوغ است و علت اینکه من طرح جدول اکران را ارائه کردم همین موضوع بود. اکنون اگر قرار باشد برای یک فیلم قانون را نقض کنیم و به آن اکران محدود بدهیم، بسیاری از فیلم‌های دیگری که از آن زمان مانده‌اند هم دوباره به صف اکران بازمی‌گردند، به همین دلیل بهتر است با توجه به وضعیت فعلی اجازه ندهیم که فیلم‌های قدیمی صف اکران را شلوغ‌تر کنند.»

وی در پاسخ به این سوال که نسخه‌ای که از «سنتوری» وارد شبکه خانگی شده، همان نسخه جشنواره‌ای این فیلم است یا اصلاحاتی در آن صورت گرفته، توضیح داد: «بعد از گذشت این همه سال، من نمی‌توانم پلان به پلان این فیلم را با نسخه قبلی مقایسه کنم. این فیلم همان نسخه‌ای است که در سال‌های پیش دستور نمایش گرفته بود، اما به خواست مقامات توقیف شد.» البته سجادپور پاسخ نمی‌دهد که این سیاست یک بام و دو هوا چیست که «سنتوری» نباید اکران شود اما فیلم «پنجمین سوار سرنوشت» که محصول سال ۱۳۶۱ و ساخته سعید مطلبی و بازی ایرج قادری است، همین چند ماه پیش روی پرده رفت.

بهرام رادان و گلشیفته فراهانی در صحنه ای از سنتوری

پنج: اعتماد مخاطبان از سالن‌های سینما سلب شده است

در پی طرحی که در روزهای اخیر درباره اکران فیلم «سنتوری» به صورت آزاد و تک‌سانس مطرح شد، مدیر پردیس سینمایی ملت گفت: «وزارت ارشاد و اداره کل نظارت و ارزشیابی با این طرح موافقت نکرده‌اند و به‌رغم تلاش دوستان، این طرح به نتیجه‌ای نرسیده است. به‌رغم تمام تلاش‌های ما این طرح به نتیجه نرسیده و این موضوع این سوال را در ذهن ما ایجاد کرده که چگونه ممکن است نمایش فیلمی در شبکه خانگی بلامانع باشد، اما در سینما امکان اکران آن نباشد؟! این سوالی است که در ذهن‌ما پیش آمده و هنوز هیچ‌یک از مسوولان پاسخ قانع‌کننده‌ای برای آن ارایه نکرده است!»

علم‌الهدی با بیان این‌که با چنین شیوه‌هایی سینما تحقیر می‌شود،‌ گفت: »زمانی‌که این اتفاق‌ها می‌افتد اعتماد مخاطب از سالن‌های سینما سلب می‌شود حال آنکه اگر قرار است سینما رونق پیدا کند باید پیش از هرکاری اعتماد مخاطبان را جلب کنیم. در سینما نهایتاً ۵۰ یا ۶۰ هزار نفر این فیلم را می‌بینند، اما در شبکه نمایش خانگی این فیلم در تیراژ میلیونی وارد بازار می‌شود و من متحیرم که چه‌طور با وجود عرضه این فیلم در این شبکه، اکران سینمایی آن ممنوع شده است!»

مدیر پردیس سینمایی ملت با اشاره به صحبت‌هایی که با علیرضا سجادپور مدیر کل اداره نظارت و ارزشیابی داشته، اظهار کرد: «ایشان گفتند به دلیل اینکه اکران «سنتوری» مزاحم فیلم‌های دیگر می‌شود، اجرای چنین طرحی منتفی است اما ما در پردیس‌های سینمایی ظرفیت‌های عالی داریم و این ظرفیت‌ها باید با فیلم پر شوند. من همچنان متحیرم که این چه نوع سیاستی است!»

ساویز شفائی، که دیگر در میان ما نیست مجموعه شعری سروده به نام ضیافت زندگی. این مجموعه شعر به همت و با پیشگفتاری از مسعود نقره کار از طریق نشر آیدا، واقع در آلمان به چاپ رسیده است. با هم نگاهی به پیشگفتار مسعود نقره کار می‌اندازیم:

«سخن از ساویز شفائی‌ست، از شاعر، پژوهشگر، جامعه‌شناس و کوشنده‌ی سیاسی‌ای که در آستانه پنجاه سالگی جهانی را که می‌خواست در آن «جشن عشق» و «ضیافت زندگی» برپا کند وانهاد و رفت... در همان آغاز دوستی من و ساویز به سال ۱۹۹۶ اندیشه این جان شیفته، آب سردی شد بر ته مانده‌ی پیشداوری‌های تعصب آلود من درباره همجنس گرایان. و تازه داشتم پدیده‌ی همجنس‌گرایی و او را بیشتر می‌شناختم که سرطان، مثل همیشه بی خبر و ناباورانه از راه رسید و پرپرش کرد.

ساویز شفایی

ساویز در ۸ شهریور ماه سال ۱۳۲۹ در تهران به دنیا آمد. پس از اتمام تحصیلات ابتدائی و متوسطه در تهران، در رشته «عمران ملی» دانشگاه پهلوی شیراز، فوق لیسانس گرفت. سال ۱۹۷۶ به آمریکا مهاجرت کرد و در دانشگاه «سیراکیوز» نیویورک به ادامه تحصیل پرداخت...

ساویز شاعر بود، شاعری که شعرش بازتاب سیما و نیازهای فردی و اجتماعی انسانی ستایشگر و پرسشگر مهربانی، عشق و آزادی‌ست... در اشعار ساویز همجنس‌گرایی و ناروایی‌هایی که بر همجنس‌گرایان «روا» داشته شده است یکی از موضوع‌های اصلی‌ست... ساویز در هیجده سپتامبر سال ۲۰۰۰ از میان ما رفت. در اوگوست همین سال می‌دانست که «آخرین سفر» را پیش رو دارد و سرود:

شمارش روزها را معنایی دیگر است
که مرگ را دندانی کند است
و تعداد روزها را با نوسان درد بیاد می‌آورم
بوده‌ام
نظاره‌گر
بوده‌ام در تلاش
بوده‌ام در کلام و گویش
و هنوز زیستن را با توان‌هایم می‌سنجم.

در این شعر کوتاه از ساویز شفایی متوجه می‌شویم شاعری از دسته نوآوران است. شعر او گرچه دارای وجهی از وزن ذهنی‌ست، اما قافیه را رعایت نمی‌کند.

در «خشم» می‌گوید:

خشم در من می‌مکد آرام
در سکوتی رنج‌آور
بسته‌ام لب
لیک در سرم غوغاست
بغض‌هایم بر گلویم راه هر فریاد می‌بندند
در دلم دردی‌ست در تکرار
عدل‌تان کو ای سیه‌کاران.
ناصحان دوست ظاهر
لیک در نشخوار و تکرار گمان و فرض
در میان وهم‌های زشت
- شعار پوچ -
حیرانند
این هیاهو را به جز کینه رسالت چیست؟
با شما بدرود، با شما بدرود
با چنین ننگی مرا کاری نخواهد بود
بودنم را خط بطلان برکشیدید، کفر دانستید
حرف ممنوع، شعر ممنوع، عشق ممنوع بود
من گیاه مهر را در شوره زاران چون توانم کاشت
خشم تان ارزانی خود باد
و مرا بدرود

چنبن به نظر می‌رسد که ساویز شفائی دلی پر درد و اندوه داشته. باید باور کرد که زندگی یک همجنس‌گرا در جامعه‌ای که به شدت در برابر این مفهوم جبهه می‌گیرد باید کار سختی باشد. هرچه زمان جلوتر می‌رود من بیشتر به این نتیجه می‌رسم که مسئله همجنس‌گرائی باید بیشتر و بیشتر مورد توجه و بررسی قرار گیرد. مطالعه مختصری نشان می دهد که در درازنای سه هزار و پانصد سال تاریخ و در دورانی که زنان را از فعالیت اجتماعی حذف کردند، درست به این علت که باردار می‌شوند، بهره‌کشی جنسی از پسر بچگان آغاز شد. در اغلب موارد این کودکان همجنس‌گرای طبیعی نبودند و به‌زور از آنان بهره‌کشی جنسی به عمل می‌آمده است.

این «زن شدگان» که به جای زن نقش بازی کرده‌اند نقش بسیار مهمی در تاریخ داشته‌اند که تا جائی که من می‌دانم ابدا کاری برای شناخت چنین تاریخی به عمل نیامده‌است. بدون شک اگر این وجه از تاریخ باز شود میدان هولناکی از ظلم و شقاوت رودرروی ما قرار خواهد گرفت. البته در مورد ساویز شفائی مسئله‌ای روشن نیست، اما او گویا از دسته همجنس‌گرایان طبیعی و فطری‌ست که مورد آزار و اذیت جامعه قرار گرفته است. به شعر دیگری از او توجه می‌کنیم:

«تارهای طلایی»

نوباوگان طرب طلب دلهامان
در پرسه‌های عاشقانه در تبسم‌اند

ما را رخصت آرمیدن در یایه سبزگون درختان است
و آمیختن با نوازش نسیم
که برآن برگ‌های پر جلوه می‌درخشند

به نظاره ماهیان رنگین می‌شتابیم
که بلورهای آب را گلگون می‌کنند
آفتاب انوارش را از تن‌هامان دریغ ندارد

باغ را در صبحگاهان سلام می‌گوییم
جوانه‌های نورسیده را حال می‌پرسیم
و به تهنیت عنکبوتی آشنا می‌رویم
که تارهای طلایی می‌تند

ناشتا را با افشره‌ی نارنجی پرتغال‌های خانگی معطر می‌کنیم
روز در آرامش می‌خرامد
و شامگاه
منجوق ستارگان بر گیسوی شب تماشا دارد
همگام ما مکث‌های آرامش‌اند
و لحظه‌های آسایش
زمان بی‌دغدغه
بوالهوس و سبکسار است

این شعر عاشقانه و دوستانه است و البته در مقایسه با ادبیات همجنس‌گرای تاریخ ایران که شاید بتوان سعدی را یکی از بزرگ‌ترین نمایندگان آن دانست، فاصله قابل ملاحظه‌ای را فراروی خواننده قرار می‌دهد. شعر عملا فاقد وزن و قافیه است، اما مضمون زیبائی دارد.

مسعود نقره کار در مقدمه کتاب می‌نویسد:

«برجسته‌ترین ویژگی زندگی این شاعر، پژوهشگر و جامعه‌شناس آزادیخواه و عدالت‌جو دفاع جسورانه‌ی او از حیثیت، هویت، حقوق فردی، اجتماعی قانونی، آزادی و امینت همجنس‌گرایان بود. در فضایی سرشار و آلوده به شایعه، بهتان، تهدید و ارعاب او تن به کرنش در برابر افراد و جریان‌های متعصب، عقب‌مانده و ناآگاه نداد. اوبه عنوان حق فردی و فردیت انسانی‌اش نه فقط هویت جنسی خود را پنهان نکرد بلکه آن را سرود، به پژوهش کشاند و فریاد کرد، و این اما خالی از رنج طاقت‌فرسای تحمل پیشداوری و تعصب اطرافیان و بخشی از جامعه نبود. ساویز همجنس‌گرا بودنش را در سال ۱۹۷۶ علنی کرد. از آن پس پیش از هرکس و جریانی از هموطنان «فرنگ دیده‌اش» زخم خورد. تهدید، تحقیر و تحریم بسیاری از ایرانیان ساکن شهر اورلاندو زندگی او و مادرش را سخت و تلخ کرد...»

در حقیقت جامعه وقتی متعصب است که نمی‌خواهد حقیقت را درباره خودش بداند. شمار قابل تاملی از افراد به ظاهر سالم و نجیب، موجوداتی هستند که به عمد از واقعیت فاصله می‌گیرند تا آرامششان از میان نرود. همجنس‌گرائی از حالت‌هائی در جامعه است که بسیاری میل دارند آن را پنهان کنند. اکنون این پنهان‌کاری تا کجا جامعه را گرفتار می‌کند واقعیتی‌ست که باید به طور مستقل به آن پرداخت.

و در «منشورهای آینه‌ی اندود» می‌گوید:

هوس مردی بود بی‌چهره
که دست بر گردن سایه‌ام انداخت
و سایه‌ام گامی فراتر می‌رفت
و گم می‌شد.

و سایه‌ام در جوانی شهوتناک
رنگی دوباره می‌گرفت
من آینه را می‌دیدم
که از تصویرش پر می‌شود

آیا سرنوشت آینه گردان
خواهش‌های عصازن کور
و اضطراب‌های پیر و آبستن است
آیا دانستن
تفاله تجربه‌هاست در آغاز بویناکی
و خاکستر حوادث است
در ابتدای سرد بار فراموشی.
آیا زیستن
گم شدن در شهری غریب است
و انتظار کودک تردید بر چهارراه‌های تشویش

از برکه‌ی آینه‌ای سرد
ماهی کدام تصویر را صید خواهم کرد
تا برهنگی‌ام را با رنگی فلس‌هایشان بپوشانم
در شهر وهم‌ها
لب‌هایم را
کدام شبح
گرم خواهد گزید

و همزادم را
از کدام اسارت خواهم رست
تا مرا رها سازد
گام‌هایم
در پیچ پیچ دایره‌ها
خستگی می‌کوشد
و محبس
منشوری آینه اندود است
فریب ابعادش تا بی‌نهایت می‌گسترد
اما خاطره‌ام می‌داند
که هوای تازه
خوابی در آستانه‌ی فراموشی ست
و خون خشکیده
بر ناخن تلاش
در تقلاست.

ریاست محترم کانون وکلای ایران، اعضای محترم هیات مدیره

مطمئنا با خبر شده‌اید که در روز شنبه ۲ مرداد ۱۳۸۹، ماموران امنیتی چند ساعت پس از اینکه با مراجعه به دفتر محمد مصطفایی، یکی از فعال‌ترین وکلای حقوق بشری ایران، نتوانستند او را بیابند، همسر و برادر همسر وی را در مقابل دفتر او دستگیر کردند و به زندان اوین بردند. بازپرس دادسرای انقلاب در زندان اوین به آنها گفته است تا زمانی که محمد مصطفایی خود را معرفی نکند، آنها در زندان خواهند ماند.

در عین حال، همان شب از تلویزیون دولتی جمهوری اسلامی گزارشی پخش شد که در آن اعلام شد کسانی که باعث شدند پرونده سنگسار سکینه محمدی سر و صدای بین‌المللی ایجاد کنند، منافق و تروریست هستند. سکینه محمدی، مادر دو فرزند، زن ۴۳ ساله ارومیه ای است که اجرای حکم سنگسار درمورد او به دلیل فشارهای بین‌المللی وسیع، متوقف شد. محمد مصطفایی، وکیل سکینه، در انجام وظایف خود، وقتی کلیه راههای قضایی را پیمود و نتیجه ای نگرفت، اولین کسی بود که اعلام کرد جان سکینه محمدی در خطر است.

به این ترتیب به نظر می‌رسد دستگاه قضایی-امنیتی ایران، در حالی که ناگزیر به توقف اجرای حکم سنگسار سکینه محمدی شده است، با پرونده سازی رسانه ای و قضایی علیه محمد مصطفایی، قصد دارد انتقام این تصمیم ناگزیر را از او بگیرد و حالا که موفق به دستگیری او نشده، همسر و برادر او را موضوع این انتقام‌گیری قرار داده است. علاوه بر زیر سئوال بودن ادله منجر به صدور حکم بازداشت برای محمد مصطفایی، هیچ ادله ای موجود نیست که همسر و برادر همسر وی در مخفی کردن او کمکی کرده اند؛ برعکس، جزییات وقایع اتفاقیه روز شنبه کاملا موید خلاف این موضوع است.

این نخستین بار در تاریخ جمهوری اسلامی نیست که خانواده یک فعال مدنی، به دلیل فعالیت‌های او گروگان گرفته می‌شوند. سیاست سرکوب فعالان مدنی از طریق فشار بر خانواده‌ها، با روش‌های مختلفی از احضار و تهدید اعضای خانواده تا بازداشت و اعتراف‌گیری به زور از آنها، در تمام این سال‌ها، با شدت و ضعف، اعمال می‌شده است. در یکی از تازه‌ترین موارد، همسر شیرین عبادی، عضو دیگر کانون وکلای، فعال حقوق بشر و برنده جایزه صلح نوبل را پس از چند روز بازداشت، با تهدید و فشار در مقابل دوربین نشاندند تا علیه او صحبت کند.

اکنون ۵ روز است که فرشته حلیمی و فرهاد حلیمی، همسر و برادر همسر محمد مصطفایی، وکیلی که جز انجام وظایف وکالتی خود در دفاع از نوجوانان محکوم به اعدام، محکومان به سنگسار و همینطور زندانیان سیاسی، کاری نکرده است، در زندان به سر می‌برند. دختر ۷ ساله آنها هم اکنون هم از دیدن مادر خود محروم است و هم از دیدار پدر. من، محمد مصطفایی را از زمانی می شناسم که در برخی از پرونده های زنان محکوم به اعدام یا سنگسار، مثل پرونده نازنین فاتحی با یکدیگر همکاری می کردیم.

او یکی از وکلای فعال در شبکه وکلای داوطلب بود که با "کمپین قانون بی سنگسار" مشارکت می کرد؛ این کمپین در مدت کمتر از دو سال توانست حداقل ۹ زن و ۲ مرد را از سنگسار نجات دهد و در حذف مجازات سنگسار از لایحه مجازات اسلامی تاثیرگذار باشد. در اسفند ۱۳۸۵، وقتی من به همراه ۳۲ نفر دیگر از فعالان حقوق زنان دستگیر شدم، محمد مصطفایی وکالت مرا برعهده گرفت. هیات مدیره کانون وکلا در آن زمان، نامه بسیار موثری در اعتراض به بازداشت من در حال انجام وظیفه وکالت به قوه قضاییه نوشت.

دفاع از حقوق وکلا، از ابتدایی ترین وظایف کانون وکلا و یکی از مهمترین دلایل ایجاد این قدیمی‌ترین نهاد مدنی حقوقی است. بنابراین به عنوان یک وکیل، یکی از اعضای کانون وکلای دادگستری مرکز، و همچنین به عنوان یک موکل، از شما که در راس یکی از قدیمی‌ترین نهادهای مدنی ایران نشسته اید درخواست دارم در مقابل این گروگانگیری و انتقام کشی، سکوت نکنید. هم اکنون، یکی از اعضای این نهاد، به دلیل پذیرش وکالت و دفاع از حقوق آسیب دیدگان، به همراه اعضای خانواده اش، تحت شدیدترین فشارها قرار دارند و سکوت شما، نه تنها به معنای عدم انجام وظیفه دفاع از وکلای مدافع است بلکه استقلال شما از دستگاه قضایی-امنیتی را نیز مورد تردید قرار خواهد داد.

امروز زمان این است که هر یک از ما، تا جایی که در توان داریم، علیه سیاست گروگانگیری و انتقام جویی اقدام کنیم؛ سیاستی که اگر دیروز شیرین عبادی و امروز، محمد مصطفایی قربانیان آن بوده اند، فردای روز، گریبان تک تک ما را خواهد گرفت.
به امید تحقق حقوق بشر

رونوشت به:

اتحادیه جهانی وکلا (IBA)
شورای کانونهای وکلا و مجامع حقوقی اروپا (CCBE)
سازمان وکلا برای وکلا (Advocaten voor Advocaten)
دانشکده حقوق دانشگاه گوته
دانشکده حقوق دانشگاه سانتا کلارا
وکلای بدون مرز
موسسه ماکس پلانک
و سازمانهای بین‌المللی مدافع حقوق بشر

آخرین باری که از زادگاه کوچکم در ایران بازدید می‌کردم و همراه دخترم در یکی از میادین شلوغ شهر قدم می‌زدم، با تعجب متوجه گفت‌و‌گوی پدری با پسر ٥ ساله‌اش شدم که با هم انگلیسی حرف می‌زدند. به محض شنیدن این گفت‌و‌گو، عجولانه قضاوت کردم و از خودم پرسیدم چرا خانواده‌های مهاجر ایرانی این‌قدر اصرار دارند که خارج‌نشینی خود را به رخ همه بکشند؟ ناگفته نماند که در طول سفرم به ایران، با جدیت و صبر فراوان با دخترم فارسی حرف می‌زدم تا به تسلط او بر زبان فارسی افزوده شود.

بعد، با اتکا به کنجکاوی همیشگی که به من جرئت هر تماس و دخالتی را می‌دهد، سر صحبت را با همشهری‌ام باز کردم و پس از رد و بدل کردن چند جمله (تقریباً یواشکی و به انگلیسی)، با ناباوری تمام متوجه شدم که آن پدر و پسر از خارج نیامده‌اند و از ساکنان همیشگی شهر کوچک هستند. پدر معلم زبان انگلیسی است و پسرش نیز به مهد کودک انگلیسی‌زبان شهر می‌رود.

شرمندگیِ قضاوتِ عجولانه و تسلط تقریباً کامل پدر و پسر به زبان انگلیسی، ناخودآگاه مرا به دوران بچگی‌ام برد و به یاد جنگ همیشگی پدر و مادرم انداخت که یکی اصرار داشت تا ما به زبان محلی حرف بزنیم و دیگری به شدت ما را از این کار منع می‌کرد و مصرانه از ما می‌خواست که «فارسی» حرف بزنیم.

مثل خیلی دیگر از مسائل و تغییرات پرشتاب هر روزه، با احساسی گنگ، ماجرا را به فال نیک گرفتم و به سرعت و قدرتِ «دنیایی که دهکده می‌شود» آفرین گفتم. البته، در کنار آن به این حقیقت نیز غبطه خوردم که دخترم هرگز به زبان و لهجه‌ شهری که پدرش در آن به دنیا آمده است حرف نخواهد زد، و این‌که زیر و خم‌های احساسات ناپیدا در زبان بومی و رازهای پنهان در ناخودآگاه یک قوم قدیمی با سرعت تمام در حال محو شدن است.

همین اواخر، خواندن مقاله‌ای در نیویورک‌تایمز با عنوان «ترس اندونزی‌ از گسترش زبان انگلیسی در کشور» باعث شد تا دوباره به این مسئله فکر کنم. این مقاله که به دست نوریمیتسو اونیشی، خبرنگار متخصصِ مسائلِ آسیای جنوب شرقی و روزنامه‌نگار با سابقه ژاپنی-کانادایی نوشته شده است، نگرانی ناشی از استقبال و گسترش زبان انگلیسی در کشور اندونزی را در سطحی گسترده‌تر بررسی می‌کند.

نوریمیتسو اونیشی

آقای اونیشی از یک تجربه شخصی که در آن شاهد گفت‌و‌گوی انگلیسی سه کودک یک خانواده اندونزیایی در فروشگاهی بوده است مقاله‌اش را پی می‌گیرد. او در مصاحبه با مادر این کودکان، بر این واقعیت گسترده در طبقه متوسط اندونزی انگشت می‌گذارد که: «تسلط به زبان انگلیسی به سمبل موقعیت اجتماعی بهتر در اندونزی تبدیل شده است، تا آنجا که زبان رسمی کشور را از نظر اهمیت به زبان دوم تبدیل کرده است. این علاقه افراطی تا آنجا گسترش یافته که نسل جدید اندونزی سعی می‌کنند این‌طور نشان دهند که زبان ملی کشور را به درستی نمی‌فهمند».

از دید این خبرنگار که سال‌هاست برای جراید معتبر گزارش‌های اجتماعی و فرهنگی تهیه می‌کند: «روند گسترش جهانی زبان انگلیسی امری است بدیهی و بسیاری از کشورها با تاثیرات تلخ و شیرین آن دست و پنجه می‌کنند ولی به خاطر موقعیت خاص کشور اندونزی، مسئله فوق شکل عمیق‌تر و تخریبی‌تری به خود می‌گیرد».

حضور و افزایش روزافزون صدها مدرسه خصوصی، یکی از پیامدهای رونق اقتصادی کشور اندونزی است. وجود مدارس خصوصی که آموزش در آنها منحصراً به زبان انگلیسی صورت می‌گیرد، به ارزش فرهنگی جدیدی در کشور دامن زده است که طبق آن دانستن زبان رسمی کشور، شرط مهمی برای ادامه تحصیل و کاریابی محسوب نمی‌شود.
به نقل از یکی از مسئولین وزارت آموزش و پرورش اندونزی، اکثر مدارس خصوصی سراسر کشور لازم نمی‌بینند که دانش‌آموزان در زمینه «بهاسا»، زبان رسمی اندونزی، کوچک‌ترین تعلیمی داشته باشند.

بجه‌های انگلیسی زبان اندونزی

اندونزی که در گذشته از مستعمرات اتریش بود و در سال ١٩٢٨ استقلال خود را کسب کرد، تا مدت‌های مدید تحت نفوذ زبان آلمانی بود و طبقات مرفه و کارمندان عالی‌رتبه ادارات به آن زبان تکلم می‌کردند. ولی بعد از استقلال، زبان رسمی کشور به شکلی عملی پایه‌ وحدتی بود که کشور تازه شکل‌گرفته به آن نیاز حیاتی داشت.

اندونزی در دوران حکومت دیکتاتور چپگرا «سوکارنو» و نیز پس از کودتای ژنرال دست راستی «سوهارتو»، تا سال ١٩٩٨ به کمک قوانین سخت‌گیرانه، بر رسمیت عملی زبان «بهاسا» پافشاری می‌کرد ولی پس از حاکمیت دموکراسی بر این کشور، تاکید بر زبان رسمی و واحد نیز در مسیر فعل و انفعالات اقتصاد جهانی از رونق افتاد.

ذکر این نکته هم ضروری است که زبان «بهاسا» عملاً نیز در میان تنوع گسترده فرهنگی و مذهبی و قومی، تاکنون به عنوان نماد اتحاد کشور عرض اندام کرده است و به زیر سئوال رفتن آن، زمینه‌های گسستگی و جدایی را فراهم خواهد کرد.

این بحران آنقدر جدی است که مدیریت سیاسی کشور را مجبور کرده است تا برای کنترل این پدیده، در مورد مدارس خصوصی کشور دست به تهیه قوانینی محدودکننده بزند. آخرین مصوبه‌ها، از اجرای قوانین جدید از سال 2013 حکایت می‌کند ولی آقای اونیشی با شناختی که از جامعه اندونزی دارد امید زیادی به اجرای دستورالعمل‌های جدید ندارد.

منبع اصلی مقاله:

NORIMITSU ONISHI , As English Spreads, Indonesians Fear for Their Language, Published: July 25, 2010, New York Times.
http://www.nytimes.com/2010/07/26/world/asia/26indo.html?ref=norimitsu_onishi

آغاز «inception»
نویسنده و کارگردان:کریستوفر نولان
بازیگران: لئوناردو دی‏‏کاپریو، الن پیج، تام هاردی، جوزف گوردون لویت، مایکل کین
زمان: ١٤٨ دقیقه
محصول کمپانی برادران وارنر

پوستر فیلم «inception»

پس از موفقیت فیلم‌های بتمن آغاز می کند (۲۰۰۵) و شوالیه تاریکی (۲۰۰۸)، کریستوفر نولان، کارگردان
انگلیسی این فرصت را یافته است تا به ایده‌ای جاه‌طلبانه در فیلمی با بودجه‌ای بالای ٢٠٠ میلیون دلار جامه‌ی عمل بپوشاند و فیلم‌نامه‏ای را که گفته می‌شود ده‏ ‏سال صرف نگارش و بازنویسی آن کرده است، به صورت فیلم درآوَرد و در یکی از بهترین زمان‌های نمایش روانه‌ی پرده‌ی سینماهای جهان کند.

فیلم در سکوت خبری ساخته شد و عوامل فیلم تا آنجا که می‌توانستد سعی کردند که فیلم‌نامه و داستان را
مخفی نگاه دارند. حتی تیزرهای تبلیغاتی فیلم چیز زیادی از داستان ارائه نمی‌دادند. آنچه نشان داده می‌شد صحنه‌های اکشنی بود که بینندگان تنها می‌دانستند در عالم رؤیا اتفاق می‌افتند.

نولان که پیش از این علاقه‏اش را به کارکردن بر روی داستان‌هایی شکل گرفته بر اساس قرار دادن شخصیت‌ها در موقعیت‌های خاص در فیلم‌هایی چون «یادآوری» (۲۰۰۰) و «بی‌خوابی» (۲۰۰۲) نشان داده بود این بار نیز در تازه‌ترین ساخته‌اش سعی می‌کند با استفاده از داستانی پیچیده و بهره‌گیری از جلوه‌های ویژه دنیایی تودرتو و مبهم برای تماشاگرانش خلق کند.

در اینجا همانند فیلم‌هایی چون «ماتریکس» و «آواتار» با شخصیت‌هایی روبرو هستیم که بر روی یک صندلی می‌نشینند و با وصل کردن چند سیم و دستگاه به خود وارد دنیایی تازه می‌شوند. اگر در «ماتریکس» دنیای
دیجیتال الگویی می‌شود برای خلق عرصه ‌ای برای رویایی قهرمانان و ضد قهرمان‌ها، در اینجا نولان سعی می‏کند تا با استفاده از دنیایی آشناتر برای تماشاگر فضایی ملموس‌تر بیافریند و او را بیشتر با داستان فیلم درگیر کند. همه‌ی انسان‌ها تجربه‌ی رؤیا دیدن را دارند. دنیای مجازی رؤیاها این امکان را به نولان می‌دهد تا بتواند به تمامی ایده‌هایش جامه‌ی عمل بپوشاند و عناصر و صحنه‌های گوناگون را با یکدیگر بیامیزد.

کاب (لئوناردو دی‌کاپریو) یک سارق حرفه‌ای است که تخصص‌اش سرقت اطلاعات مهم نهفته در ضمیر ناخودآگاه انسان‌ها از طریق نفوذ به رؤیاهای آنهاست. او به خاطر حرفه‌اش مجبور به دور بودن از خانواده و فرزندانش است.
او که از این موقعیت خسته شده است پیشنهاد مأموریتی متفاوت دریافت می‌کند که با به انجام رساندن آن می‌تواند به زندگی عادی‌اش برگردد. در این مأموریت تازه، او به جای دزدیدن اطلاعات در یک رؤیا، باید رؤیایی تازه بسازد و اطللاعاتی را در ناخودآگاه طعمه‌اش قرار دهد.

لئوناردو دی کاپریو

این خلاصه‌ی داستانی است که نولان دنیای فیلمش را بر اساس آن می‌سازد. او برای خلق این دنیا از عناصر
گوناگونی بهره می‌گیرد. شکل ظاهری دنیای رؤیاها از نقاشی‌های معروف به نقاشی‌های «خطای چشم» و یا «توهم بصری»، به خصوص از آثار نقاش هلندی ام. سی. اشر و نقاشی‌های معروفش از پلکان‌های بی‌انتها بسیار تأثیر گرفته ‏است.

در یکی از صحنه‌ها نولان دقیقاً یکی از این پلکان‌های به ظاهر بی‌انتها را انتخاب و شبیه‌سازی می‌کند تا دنیای
رؤیا را به تماشاگرانش معرفی کند. این دنیا به ظاهر مرز و انتهایی ندارد اما با پیش رفتن در آن متوجه می‌شویم که مرزهای انتهایی این دنیا در آن پنهان شده‌اند و کافی است تا از زاویه‌ای متفاوت به آن نگریسته شود تا دیده شوند.

دنیای شبیه‌سازی شده در فیلم

در این دنیا همه چیز نسبی است. دنیای هر رؤیا یک آفریننده دارد. این آفریننده عناصری را از واقعیت برمی‌گزیند و با آمیختن آنها با یکدیگر دنیای خود را می‌آفریند. این دنیا هیچگاه به تمام و کمال بازسازی واقعیت نخواهد بود، این یکی از قوانین اولیه در ساختن این دنیاست. هر پنج دقیقه از زمان در واقعیت برابر با یک ساعت زمان در رؤیاست. این دو توضیح کوتاه که در فیلم از زبان کاب بیان می‌شوند را می‌توان بهترین کلیدها برای درک دنیای پیچیده‌ی فیلم دانست.

این دنیا قوانین پیچیده‌ی خود را دارد که ورود و خروج به آن در دست آفریننده‌ی هر رؤیاست. اتفاقات درون رؤیا از
اتفاقات محیطی که خالق آن رؤیا در آن به سر می‌برد تأثیر می‌گیرند. برای مثال در انتهای بخش اول رؤیای آغازین فیلم وقتی برای بیدار کردن، دی‏کاپریو را در وانی پر از آب می‌اندازند،در دنیای رؤیا ناگهان آب همه جا را فرا می‌گیرد. آفریننده‌ی رؤیا عناصر را انتخاب می‌کند، زمانبندی می‌کند،حادثه‌ها را در پی یکدیگر می‌آفریند و در انتها تصمیم به پایان دادن به رؤیا می‌گیرد.

این در اصل کاری است که نولان در فیلم می‌کند. در مقام آفریننده‌ی این رؤیا او هر چه را که می‌خواهد استفاده
می‌کند. به راحتی همانند یک رؤیا از صحنه‌ای به صحنه‌ای دیگر می‌پرد، از کوه‌های پربرف به دریا و شهر می‌رود و برمی‌گردد، قهرمان‌هایش را هم‌زمان در دو یا سه جا قرار می‌دهد، شهرها را تجزیه می‌کند، نیمی از شهری را همانند یک ساندویچ تا کرده و بر روی نیمه‌ی دیگر قرار می‌دهد و قهرمان‌هایش را وامی‌دارد تا از دیوار صاف بالا بروند و در خیابانی در بالای شهر که اینک دیگر بالا و پائینش همانند نقاشی های اشر معنایی ندارند قدم بزنند.

دنیای شبیه‌سازی شده در فیلم

یکی از نقاط ضعف فیلم تلاش کارگردان برای توضیح دادن قوانین این دنیا به تماشاگر است. تقریباً یک سوم فیلم در آغاز به این موضوع اختصاص پیدا کرده است. کارگردان از یکی از دم‌دستی‏ترین تکنیک‌ها یعنی استفاده از فرمول استاد و شاگرد برای رسیدن به این منظور استفاده کرده است. مانند بسیاری دیگر از موارد مشابه هالیوودی، در اینجا قهرمان برای انجام عملیات نهایی نیاز به همکاری تازه دارد.

این همکار تازه نیاز به آموزش دارد و اطلاعات مورد نیاز از طریق این دوره‌ی آموزشی به تماشاگران گفته می‌شود.
به همین دلیل در میانه‌ی یک رؤیا و در اوج درگیری‌ها وقتی نویسنده و کارگردان نگران سردرگمی بیش از حد تماشاگر می‌شوند باز به سراغ استاد و شاگرد می‌روند و با طرح پرسش‌های تماشاگر از زبان شاگرد جواب‌های مورد نیاز تماشاگر را به او می‌دهند. مشکل اصلی این پرسش و پاسخ‌ها این است که تنها برای دادن اطلاعات نوشته شده‌اند و در بسیاری از موارد از دیگر کارکردهای یک گفت‌و‌گوی خوب بی‌بهره مانده‌اند.

در توصیف رؤیا کاب توضیح می‌دهد که ما هیچوقت آغاز یک رؤیا را به یاد نمی‌آوریم. در صحنه‌ی نخستین آموزش دادن آریادنی (الن پیج)، کاب و آریادنی در کافه‌ای در خیابانی در پاریس نشسته‌اند. تا اینجا آریادنی گمان می‌کند هنوز در دنیای واقعی به سر می‌برد و وقتی کاب این نکته را به او یادآوری می‌کند، او در می‌یابد که آنچه می‌بیند یک رؤیاست نه واقعیت.

آنچه کاب در این صحنه انجام می‌دهد دقیقاً مشابه تلاشی است که نولان در طول فیلم می‌کند تا تماشاگرانش را در موقعیتی مشابه قرار دهد. در این موقعیت خط باریک میان رؤیا و واقعیت از بین رفته است. افراد در میانه‌ی یک رؤیا قرارمی‌گیرند بی‌آنکه خود بدانند. هر رؤیایی می‌تواند در واقعیتی ریشه داشته باشد که آن واقعیت خود رؤیایی برخاسته از واقعیتی دیگر است.

این زنجیره‌ی رؤیا در رؤیا همانند همان پلکان‌های بی‌انتها که جهت بالا و یا پائین رفتن‌شان نیز مشخص نیست هزارتویی می‌سازند که تماشاگر برای خلاصی از آن و یافتن واقعیت و دیدن لبه‌های این دنیا نیاز دارد تا از آن فاصله گیرد و از زاویه‌ای متفاوت به آن بنگرد. با این دانسته آیا نمی‌شود آنچه را که به عنوان واقعیت در فیلم می‌بینیم به عنوان رؤیایی دیگر تعبیر کنیم؟

دنیای شبیه‌سازی شده در فیلم

با این نگاه شاید تنها صحنه‌هایی از فیلم که دنیای واقعی را ترسیم می‌کنند، صحنه‌های نهایی فیلم از لحظه‌ی بیدار شدن کاب در هواپیماست. باقی فیلم همه رؤیایی است که کاب در چُرتی کوتاه دیده وتجربه کرده است. اگر بخواهیم از قوانین خود فیلم استفاده کنیم این زمان حدود ١٤٠ دقیقه رؤیا چیزی برابر با دوازده دقیقه در واقعیت می‌شود. پیشتر در میانه‌ی فیلم، در صحنه‌ای دیگر در هواپیما ما شاهد عملیات گروه برای وارد شدن در رؤیای نهایی هستیم.

کاب قرص خواب‌آوری در نوشیدنی رابرت فیشر (گیلیان مورفی) می‌اندازد، بعد از به خواب رفتن او مهماندار هواپیما و دیگر اعضای گروه برای انجام دادن عملیات آماده می‌شوند. دستگاه‌ها بیرون آورده می‌شوند و سیم‌ها به بدن‌ها متصل می‌گردند، اما در صحنه‌ی نهایی هنگامی که کاب از خواب بیدار می‌شود، نشانی از این دستگاه‌ها و سیم‌ها نیست.

پیشتر در دیگر رؤیاها دیده بودیم که اتصال دستگاه‌ها پس از بیدار شدن قطع می‌شود و طعمه آخرین کسی است که از خواب بیدار می‌شود، حال اینکه در صحنه‌ی نهایی در هواپیما هیچ نشانی از اینها نیست و کاب آخرین نفری است که از خواب برمی‌خیزد. آیا واقعاً او طعمه قرار گرفته بوده است؟

این رؤیا آغازی ندارد. آنچه ما در ابتدای فیلم می‌بینیم، میانه‌ی یک رؤیاست که تا پایان ادامه پیدا می‌کند. بر این اساس آنچه تماشاگر باید انجام دهد نه فهمیدن داستانِ این رؤیا که در اصل تعبیر رؤیای کاب برای یافتن داستان اصلی او و فهمیدن فیلم است.

ما می‌دانیم که این خواب ریشه در واقعیت دارد. آدم‌هایی که در رؤیا دیده‌ایم،همگی در هواپیما حضور دارند و به نوعی با کاب در ارتباط هستند، هر چند ما اطلاعی از این آشنایی و رابطه در دنیای واقعی پیدا نمی‌کنیم، به جز یک مورد، آن هم پدربزرگ(مایکل کین). در ابتدای رؤیا، کاب اشاره به سفری به بوئنس آیرس می‌کند،آیا اکنون او در بازگشت از این سفر است؟ یک سفر کاری طولانی که باعث شده برای مدتی از خانواده‌اش دور باشد؟

یادمان باشد جمله‌ی خوش آمدگویی مأمور فروگاه که کارگردان بر روی آن تأکید می‌کند و می‌گوید: به خانه خوش آمدید. و با توجه به اینکه تمامی این رؤیا بر اساس قرار دادن اطلاعاتی در ذهن طعمه شکل‏ گرفته‏ است، آیا این سفرِ کاری چیزی مشابه این نبوده است؟ مثلاً قانع کردن یک مشتری به انجام یک معامله‌ی پرسود؟ آیا کاب واقعاً همسرش را از دست داده است و یا آنها از هم جدا شده‌اند و این داستانی است که کاب برای فرزندانش ساخته است؟

آیا رابطه‌‌ای میان کاب و آریادنی در حال شکل گرفتن است که این رابطه در عالم رؤیا به شکل نوعی همکاری درآمده است؟ می‌شود فرض کرد که آریادنی کارمند تازه‌ای است که تحت تعلیم کاب قرار دارد و در عالم واقع کاب علاقه‌ای نیز به او دارد؟ رابطه‌ای که در عالم رؤیا همسر کاب به آن اعتراض می کند. آیا تمام اینها رؤیاپردازی‌های ذهن خسته‌ی یک انسان درگیر در روزمرگی‌های کاری زندگی مدرن نیست؟ ذهنی که سعی می کند از روزمرگی فرار کرده و از یک انسان معمولی شخصیتی قهرمان‌گونه بسازد؟

صحنه‌ای از فیلم «inception»

از زاویه‌ای دیگر شخصیت آریادنی کلید دیگری برای ورود به دنیای فیلم است. در اسطوره‌های یونان باستان آریادنی دختر مینوس شاه کرت است. مینوس در پایتخت خود هزارتو یا لابیرنتی دارد که هیولایی به نام میتونار با بدن انسان و سر گاو در آن زندگی می کند که یونانیان مجبور به قربانی کردن جوانان خود برای آن هستند. مینوس، با دادن وعده‌ی ازداواج با دخترش در صورت پیروزی، تسه ئوس را به جنگ هیولا می‌فرستد.

تسه‏ئوس وارد هزارتو می‌شود. آریادنی که عاشق تسه‏ئوس است کلافی پشم ریسیده شده به او داده تا بدان وسیله بتواند راه بازگشت را بیابد. تسه‏ئوس مأموریت خودرا با موفقیت به پایان می‌برد و در انتها آریادنی را به ازدواج خود درمی‌آورد. همچنین در اسطوره‌های یونانی آریادنی یکی از الهه‌ها محسوب می‌شود. همان‌گونه که پیداست شباهت داستان فیلم با این اسطوره فراتر از یک تشابه در نامگذاری شخصیت است. کاب همانند تسه‏ئوس وارد هزارتویی می‌شود و برای خروج از این هزارتو نیاز به کمک آریادنی دارد. حال این پرسش مطرح می‌شود که آیا پایان فیلم نیز مانند پایان اسطوره‌ی کهن رسیدن قهرمان به آریادنی است؟

داستان پیچیده‌ی فیلم به تماشاگر اجازه می‌دهد آن را از زاویه‌های متفاوت بررسی کند و بر اساس مصالحی که درعالم رؤیا در اختیار او قرار داده شده است، داستانی نو بسازد. این‌گونه هرکس می تواند تعبیر خود را از این رؤیا داشته باشد و همانند هر رؤیایی در نهایت هیچ قطعیتی وجود ندارد. متأسفانه داستان پیچیده و زیبای فیلم بیشتر در پس جلوه‌سازی‌ها و پرداخت‌های فیلم و صحنه‌های انفجار و حادثه پنهان شده است و آن‌چنان که باید برای جذب و درگیر کردن مخاطب مجال پیدا نمی‌کند. شاید اگر این فیلم بودجه‌ی کمتری در اختیار داشت، تماشاگری که درگیری ذهنی با داستان و شخصیت‌های فیلم را به لذت بصری صرف از صحنه‌های پرشکوه و هیجان‌های گذرا ترجیح می‌دهد، با فیلم به مراتب جذاب تری مواجه می‌شد.

لینک تیزر فیلم بر روی یوتیوب:

در حالی که در گزارش‌های اولیه، شرکت میتسوئی از احتمال حمله به یکی از نفتکش‌های‌اش در تنگه هرمز خبر داده بود اما مقامات ایران گفته‌اند که این نفتکش در آب‌های عمان دچار انفجار شده است.

خبرگزاری فرانسه گزارش داده که امروز در ساعت ٣٠ دقیقه بامداد به وقت محلی انفجاری در نفت‌کش استار رخ داده که «جدی» نبوده است. به نوشته خبرگزاری فرانسه نفت‌کش استار برای تعمیرات ناشی از این انفجار، مسیرش را بدون نیاز به یدک‌کش به سوی بندر فجیره در امارات تغییر داده است.

نفتکش ژاپنی، عکس از آسوشیتدپرس

در نفت‌کش استار که به گفته شرکت میتسوئی در حال عبور از تنگه هرمز در جنوب ایران بوده، انفجاری رخ داده که باعث مجروح شدن یکی از ٣١ خدمه آن شده است.

مقامات این شرکت می‌گویند بر اثر این انفجار هیچ نفتی به دریا نشت نکرده است.

نفت‌کش استار که حامل ۲۷۰ هزار تن نفت خام بوده، با ٣١ خدمه فیلیپینی و هندی پس از بارگیری در یکی از بنادر امارات متحده عربی عازم ژاپن بوده‌ است.

وزارت ترابری ژاپن نیز می‌گوید که هنگام عبور کشتی نفت‌کش استار از تنگه هرمز، «انفجار مشکوکی» در کشتی روی داده که سبب خسارت دیدن نفت‌کش و زخمی شدن یکی از خدمه‌ها شده است.

وزارت ترابری ژاپن افزوده که علت این انفجار مشخص نیست اما یکی از خدمه کشتی گفته که قبل از انفجار، حرکت «یک شی درخشان» را در فضا دیده است.

اما عطااله صدر، معاون وزیر راه و ترابری و مديرعامل سازمان بنادر و دريانوردي ایران به خبرگزاری دانشجویان ایران، ایسنا گفته که این حادثه در آب‌های عمان رخ داده است.

او افزوده که «حمله تروريستي به نفتکش ژاپنی صحت ندارد و چنين موضوعي فقط از سوی خبرگزاری‌های خارجی عنوان می‌شود كه در اين شرايط به دنبال مقاصد ديگر و ايجاد جو روانی در خليج فارس و در مسير تردد نفتكش‌ها هستند.»

صدر خاطرنشان کرده که «طبق آن‌چه از مركز پليس پادشاهی عمان اطلاع داريم، نزدیك ساعت سه صبح امروز صداي انفجار در آب‌هاي عمان به گوش رسيده كه پس از بررسی‌های مقامات عمان مشخص شده نفت‌کش ژاپنی دچار سانحه و آتش‌سوزی شده است.»

محمد حکیمی، معاون دريايي و بندری اداره كل بنادر هرمزگان نيز به ایسنا گفته که تنگه هرمز در حال حاضر باز است و آلودگی نیز گزارش نشده است.

او افزوده که يكي از تانكرهاي این نفت‌كش ژاپنی در شش و نیم مايلی شمال غربی عمان دچار آتش‌سوزی شده است.

تنگه هرمز یکی از مسیرهای آبی بین‌المللی است که کشورهای عربستان سعودی، کویت، قطر و بحرین نفت خود را از طریق آن به سایر کشورها صادر می‌کنند.

بر اساس قطع نامه ١٩٢٩ که خردادماه گذشته در شورای امنیت سازمان ملل علیه ایران تصویب شد، سایر کشورها می‌توانند کشتی‌هایی را که به مقصد ایران در حرکت هستند، بازرسی کنند.

ایران در واکنش به این تصمیم شورای امنیت تهدید کرده در صورت بازرسی کشتی‌‌هایش، دست به اقدام متقابل می‌زند.

ناظران می‌گویند که ایران در مقابل بازرسی کشتی‌هایش، احتمال دارد که تنگه هرمز را مسدود کند.

شدیدترین تحریم‏های اتحادیه‏ی اروپا و کانادا علیه جمهوری اسلامی ایران، همان‏طور که انتظار می‏رفت، از روز گذشته، پنجم مردادماه (۲۷ ژوییه)، به مرحله‏ی اجرا درآمده است.

این پرسشی است که با آقای رضا تقی‏زاده، استاد دانشگاه گلاسکو و کارشناس مسائل ایران، در میان گذاشته‏ام.

رضا تقی‌زاده، استاد دانشگاه گلاسکو و کارشناس مسائل ایران

رضا تقی‌زاده: تحریم‏هایی که تاکنون از سوی شورای امنیت علیه ایران تصویب و به موقع اجرا گذاشته شده بود، اقتصاد ایران را با دشواری‏های بسیار جدی روبه‌رو کرده و به‏خصوص صنایع نفت و گاز ایران را در شرایط بسیار دشواری قرار داده است.

اکنون اضافه شدن تحریم‏های جامعه‏ی اروپا، به مجموعه‏ی تحریم‏های شورای امنیت که به‏نظر می‏رسید تاحدودی ملایم‏تر است، می‏تواند مشکلات جاری اقتصادی ایران را به‏مراتب بیش از گذشته کند و ایران را به‏خصوص در جهت حمل‌ونقل و مبادله با کشورهای خارجی، جذب سرمایه، تکنولوژی و ادامه‏ی تجارت خارجی، در وضعیت بسیار دشواری قرار بدهد.

به‏نظر شما، چه بخش‏هایی بیش از همه، در محاصره‏ی این تحریم‏ها قرار گرفته‏اند؟

مهم‏ترین بخش اقتصاد ملی ایران متکی به صادرات نفت است و ایران برای ادامه‏ی صادرات مجبور به حفظ تولید- اگرنه افزایش تولید- نفت و گاز است. اگر قرار است این تحریم‏ها اقتصاد ملی ایران را هدف قرار بدهند، مهم‏ترین بخش آن بیش‌ترین آسیب را خواهد دید.

به این ترتیب صنایع نفت و گاز ایران و ادامه‏ی وضع دشواری که امروز با آن مواجه هستند، ایران را در وضعیتی بسیار دشوارتر از سابق قرار خواهد داد. ضمن این‏که صادرات ناشی از نفت و گاز، نقطه‏ی قوت دولت است. چون دولت همه‏ی درآمد ارزی خود را که برای خرید تسلیحات نظامی و برای تأمین هزینه‏های بودجه به آن نیاز دارد، از این راه به‏دست می‏آورد. این همان‏طور که گفتم، نقطه‏ی قوت دولت و رژیم است.

حال با اعمال فشارهای بیش‌تر علیه این نقطه‏ی قوت و ضعیف‌سازی آن، در آینده امکان مانور برای دولت ایران را در زمینه‏های مختلف، چه سیاست داخلی و چه سیاست خارجی، بسیار دشوارتر از سابق می‌کند.

آیا می‏توان اعمال این تحریم‏ها را فصل تازه‏ای در روابط اقتصادی میان ایران و اتحادیه‏ی اروپا و به‏طور کلی غرب به‏حساب آورد؟

بدون تردید. ایران از نگاه تجارت خارجی، یکی از شرکای محلی مهم جامعه‏ی اروپا به‏شمار می‏رفت. در طول چهار یا پنج سال گذشته، صادرات نفت بسیار کوچک‏تر شده و به حدود نیمی از آن‏چه در پنج سال گذشته بود، رسیده است.

اما ایران هم‏چنان ششمین تأمین‏کننده‏ی نفت خام اروپا به‏حساب می‏آید. به‏نظر می‏رسد با اعمال تحریم‏های تازه که بخشی از آن شامل تسهیلات بانکی برای مبادله‏ی نفت و دریافت پول آن است، این موقعیت هم از دست ایران خارج خواهد شد و نقش ایران به عنوان تأمین کننده‏ی نفت خام اروپا بسیار کوچک‏تر از پیش می‏شود.

ایران این موقعیت را در قبال چین، در طول یک‏سال گذشته از دست داده است. حال به‏نظر می‏رسد، کشورهای اروپایی و همکاران آنها در بقیه‏ی نقاط دنیا، بدون قرار دادن مستقیم نفت و گاز ایران در شمول تحریم‏ها، غیرمستقیم و به‏صورت یک‏جانبه، این سیاست را در عمل به‏موقعیت اجرا گذاشته‏اند و این برای دولت ایران یک خطر جدی است. همان‏طور که گفتم، دقیقاً نقطه‏ی قوت دولت ایران را هدف قرار داده‏اند.

تحریم‏های یک‏جانبه‏ی اتحادیه‏ی اروپا و کانادا علیه ایران بی‏سابقه است. حتی بسیار شدیدتر از آن‏چیزی است که در عراق صدام حسین یا کوبای فیدل کاسترو اتفاق افتاد. وضعیت این دو رژیم را دیده‏ایم و می‏بینیم. شما تأثیر این تحریم‏های شدید بر جمهوری اسلامی ایران را چطور می‌دانید؟

طبیعتاً ایران را فقیرتر خواهد کرد. علی‏رغم این‏که گفته شده تحریم‏ها را طوری تنظیم کرده‏اند که به مردم لطمه‏ای وارد نشود، ولی بی‏تردید زندگی مردم با دشواری‏های تازه‏ای روبه‌رو خواهد شد.

اقتصاد ملی ایران به‏تدریج کوچک‏تر و ضعیف‏تر خواهد شد و ایران به کشوری فقیر و عقب‏مانده‏تر از آن‏چه هست، تبدیل می‏شود. آن‏هم در منطقه‏ای که کشورهای همسایه‏اش، به‏خصوص کشورهای حاشیه‏ی جنوبی خلیج فارس، یکی از سریع‏ترین رشدهای اقتصادی دنیا را دارند و به‏سرعت به دنیای پیشرفته نزدیک شده‏اند.

در تعریف شدید بودن این تحریم‏ها، حق با شماست. تحریم‏هایی بسیار بی‏سابقه است، اما تنها تفاوتش با تحریم‏هایی که علیه عراق اعمال شد، محاصره نشدن بندرهای ایران است. البته محدودیت‏هایی در مورد مبادلات حمل‌ونقل هوایی و دریایی ایران اعمال می‏شود، ولی ایران محاصره‏ی دریایی نخواهد شد. علت پرهیز از این کار و قرار ندادن نفت و گاز ایران در شمول تحریم‏ها، این است که به بازار جهانی نفت و گاز لطمه نزنند.

به‏هرحال ایران چهارمین صادرکننده‏ی نفت در دنیا و دومین صادرکننده‏ی نفت در اوپک به‏حساب می‏آید. در نتیجه اثر روانی خروج صادرات ایران از بازار نفت، ممکن است به بازار و قیمت‏های جهانی نفت لطمه بزند. به‌همین دلیل، این مورد را در شمول تحریم‏ها قرار نداده‏اند.

ولی به‏هرحال به‏صورت تدریجی، کشورهای بزرگ‏تر منطقه، نظیر عربستان سعودی، در کار اشغال بازارهای نفتی ایران هستند و از راه اعمال محدودیت‏های بانکی، مبادلات نفت خام ایران نیز با مشکلاتی روبه‌رو خواهد شد که نتیجه‏ی آن کاهش صادرات ایران است. این موضوع در مورد بقیه‏ی کشورها، به‏استثنای عراق، تابه‏حال بی‏سابقه بوده است.

هم‏زمان با اجرای مجازات‏های شدید اتحادیه‏ی اروپا و کانادا، سیگنال‏های مثبتی از تهران هم به‏گوش رسید. علی ‏اصغر سلطانیه، نماینده‏ی ایران در آژانس بین‏المللی انرژی اتمی، روز گذشته اعلام کرد که تهران بدون قید و شرط آماده‏ی مذاکره است. پیش‏تر، محمود احمدی‏‏نژاد و سعید جلیلی، مذاکره‌کننده‏ی ارشد جمهوری اسلامی ایران، شرط‏هایی برای برگشت به میز مذاکره با غرب، اعلام کرده بودند. شما این را نشانه‏‏ای از تغییر سیاست هسته‏ای ایران می‏دانید؟

دولت آقای احمدی‏نژاد چه در دوران دولت نهم و چه در دولت دهم، همیشه مدعی بوده که می‏خواهد از موضع قدرت با دنیای خارج گفت‏وگو کند و همیشه صحبت از داشتن سهمی در مدیریت دنیا کرده و از عدالت جهانی گفته است.

ولی به علت اتخاذ تاکتیک‏های غلط و سیاست‏هایی که قابلیت پیشرفت در آن بسیار کم بوده‏اند، در عمل مجبور شده که از موضع ضعف با طرف‏های خارجی‏اش از در مذاکره دربیاید.

ایران امروز بسیار منزوی‏تر از پنج سال پیش است. شرکای استراتژیک خود، از جمله روسیه و چین را از دست داده است و چهار قطعنامه‏ی تحریمی را در دامن خود دارد.

همین چندماه پیش ایران فرصت داشت بعد از دریافت فرمول وین، با مبادله‏ی اورانیوم غنی‏شده‏اش و تأمین سوخت اتمی برای یک راکتور آزمایشگاهی در تهران، آماده‏ی مذاکرات جدی‏تری با دنیای خارج باشد. اما به علت نداشتن سیاست هماهنگ، یک‏نواخت و محاسبه شده، این فرصت را از دست داد و شش‌ماه پس از آن مجبور شد داوطلبانه، با پادرمیانی برزیل و ترکیه، شرط اصلی مندرج در فرمول وین را بپذیرد و اعلام کند که حاضر است ۱۲۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنی‏شده‏ی خود را به خارج بفرستد؛ که البته جامعه‏ی غرب آن را نپذیرفت و زمان را دیر اعلام کرد.

حالا هم حتی همین سه‌روز پیش آقای احمدی‏نژاد باز با لحن دیگری و متفاوت با آن‏چه امروز آقای سلطانیه و آقای صالحی می‏گویند، نسبت به نحوه‏ی مقابله با تحریم‏ها صحبت کرد و آنها را بی‏ارزش شمرد.

به‏نظر می‏رسد، آن‏چه آقای سلطانیه می‏گوید، گرچه نشانه‏‌ی تغییر سیاست ایران نیست، ولی صدای سازی است که از بخش دولت ایران شنیده می‏شود و نشانه‏ی افزایش ضعف در موضع آن است. باید دید در آینده چه زمینه‏های دیگری از این نوع را شاهد خواهیم بود و بر پایه‏ی آن، کدام‏یک از دیگر دولتمردان ایران برای حضور در این مذاکرات اظهار آمادگی می‏کنند.

آن‏چه روشن است، علی‏رغم اظهارات آقای احمدی‏نژاد که وقفه‏ای دوماهه برای مذاکره با جامعه‏ی اروپا تعیین کرده بود، دولت ایران برای آغاز این مذاکرات بسیار مشتاق است. ولی جامعه‏ی اروپا پیش از اعمال تحریم‏هایی که شاهد تصویب آن هستیم، این آمادگی را نداشت و بی‏تردید ایران ناگزیر خواهد شد که از موضع ضعف با جامعه‏ی جهانی روبه‌رو شود و امتیازات بزرگ‏تری بدهد. وگرنه تنبیهات آینده از این هم شدیدتر خواهند شد.

در حالی که سرکوب دانشجویان و جامعه‌ی دانشگاهی، هم‌چنان ادامه دارد، خبر تایید احکام زندان دانشجویان فعال از جمله بهاره هدایت و میلاد اسدی به ۹ و هفت‌سال‌ونیم حبس، خودکشی آزیتا میزبان دانشجوی دانشگاه بیرجند و بستری شدن مهدی عربشاهی در بیمارستان، به نگرانی‌ها نسبت به نقض حقوق بشر و حقوق اساسی فعالیت‌های دانشجویی و دانشگاهی در ایران دامن زده است.

بهاره هدایت، عضو شورای مرکزی دفتر تحکیم وحدت، به علت فعالیت‌های دانشجویی و نیز در حوزه‌ی حقوق زنان، در جمع به نه‌سال‌ونیم حبس تعزیری محکوم شده است.

میلاد اسدی، دیگر عضو شورای مرکزی دفتر تحکیم وحدت نیز، به علت فعالیت دانشجویی به هفت‌سال‌ونیم حبس تعزیری قطعی محکوم شده است.

بهاره هدایت عضو شورای مرکزی دفتر تحکیم وحدت | محکوم به ۹ سال و نیم حبس تعزیری

آزیتا میزبان، عضو شورای مرکزی انجمن دانشجویان دانشگاه بیرجند و مدیر مسئول نشریه‌ی دانشجویی «سکوت» بود که سه‌روز پیش در اثر خوردن سم، فوت کرد. هنوز علت خودکشی او روشن نیست، اما فعالان دانشجویی درصدد بررسی موضوع هستند. با این حال بررسی‌های پیشین نشان داده است که بیش‌تر خودکشی‌های دانشجویی در اثر فشارهای اجتماعی، شرایط و مشکلات تحصیلی رخ می‌دهد.

بر اساس اعلام رییس حراست کل وزرات علوم، «از هر ۲۸ مورد خودکشی دانشجویی در ایران، ۲۱ مورد مربوط به دختران است» و همین موضوع بیانگر فشارهای مضاعف بر آنهاست.

مهدی عربشاهی دبیر تشکیلات اتحادیه‌ی دانشجویان سراسر کشور موسوم به دفتر تحکیم وحدت که روز چهارشنبه به دلیل عارضه‌ی قلبی در بیمارستان شهید لواسانی بستری شده بود، با بهبودی نسبی وضعیتش از بیمارستان مرخص شد.

عربشاهی در ششم دی‌ماه سال گذشته (روز عاشورا) بازداشت شد و نزدیک به سه‌ماه را در سلول‌های انفرادی بند ۲۴۰ اوین گذراند. در طول این مدت او به‌شدت تحت فشار قرار گرفت تا اتهامات وارده از سوی بازجویان پرونده را بپذیرد. در نتیجه‌ی این فشارها، مهدی عربشاهی در بازداشتگاه دچار حمله‌ی قلبی شد و به بیمارستان قمر بنی‌هاشم منتقل شد. زمانی که او از زندان آزاد شد در یک مکالمه‌ی تلفنی کوتاه گفت که روزی شش عدد قرص مصرف می‌کند.

موضوع بیماری زندانیان سیاسی در چندماه اخیر به امری عادی تبدیل شده است؛ به‌طوری که زندانیان سیاسی و نهادهای مدافع آنها بر این باورند که این افراد در زندان به‌طور سیستماتیک تحت فشار قرار می‌گیرند تا توان ادامه‌ی فعالیت نداشته باشند.

بر اساس گفته‌ی وحید لعلی‌پور، همسر ‌مهدیه گلرو، این دانشجوی زندانی، در اثر اعتصاب غذا با مشکلات جدی جسمی از جمله ناراحتی روده مواجه شده است و برای رساندن دارو به وی نیز موانع بسیاری وجود دارد.

مهدیه گلرو، دانشجوی محروم از تحصیل دانشگاه علامه از دوازدهم آبان‌ماه سال گذشته در زندان اوین است و در حال حاضر در کنار سه فعال دانشجویی و حقوق بشری دیگر، شیوا نظرآهاری، محبوبه کرمی و شبنم مددزاده در یک بند به سر می‌برند.

در همین حال، نسرین ستوده وکیل مدافع محمدصدیق کبودوند، فعال حقوق بشر زندانی گفت که جان موکلش به شدت درخطر است؛ چراکه وی سومین حمله‌ی قلبی و مغزی را طی هفته‌ی گذشته از سر گذرانده است.

محمد صادق کبودوند رییس سازمان حقوق بشر کردستان

محمدصدیق کبودوند، رییس سازمان حقوق بشر کردستان از سه‌سال پیش در زندان است و در این مدت حتی یک روز مرخصی نداشته است.

خانم ستوده گفته است که فرزندان آقای کبودوند هنگام ملاقات با وی در زندان با دیدن وضعیت پدرشان به شدت به گریه افتاده‌اند. او اعلام کردکه حفظ جان آقای کبودند با مسئولین زندان و رییس قوه‌ی قضاییه است.

روز پنجشنبه‌ی گذشته، خالد هردانی زندانی بند ۴ زندان رجایی‌شهر که از خون‌ریزی معده رنج می‌برد و از دسترسی به دارو و نیز ملاقات حضوری محروم است، پس از این که نسبت به ضرب‌وشتم زندانیان سیاسی در بند ۴ اعتراض کرد به سلول انفرادی منتقل شد.

هم‌چنین هود یازرلو، دانشجوی زندانی در بند ۴ رجایی‌شهر در اثر این ضرب و شتم‌ها آسیب دیده و سپس به بند خود فرد مهاجم منتقل شده تا بیش‌تر مورد اذیت و آزار قرار گیرد.

مقامات زندان رجایی‌شهر از زندانیان عادی برای ضرب و شتم و اذیت و آزار زندانیان سیاسی بهره‌برداری می‌کنند. زندانیان سیاسی بند ۴ زندان رجایی شهر هفته‌ی گذشته در نامه‌ای سرگشاده به دادستان تهران نسبت وضعیت اسفناک و غیر بهداشتی بند ۴ و دیگر بندها به شدت اعتراض کرده و خواستار رسیدگی شده بودند. به‌نظر می‌رسد این نامه مقامات زندان را رنجانده است.

هفته‌ی گذشته سازمان عفو بین‌الملل و خبرنگاران بدون مرز با انتشار بیانیه‌ی مشترکی فهرستی از زندانیان سیاسی را منتشر کردند که مبتلا به بیماری‌های مختلف شده‌اند و نیاز به درمان فوری دارند.

روند برخورد با زندانیان سیاسی در حالی ادامه دارد که تعدادی از زندانیان سیاسی بلاتکلیف و یا آن دسته که به‌طور موقت آزاد شده‌اند، حکم‌های خود را دریافت کرده‌اند و آمار محکومان سیاسی هم‌چنان روند روبه‌رشد خود را حفظ کرده است.

لیلا توسلی، فرزند مهندس محمد توسلی و خواهرزاده‌ی دکتر ابراهیم یزدی، در دادگاه انقلاب و در مدت ۲۰ دقیقه، به دوسال حبس تعزیری محکوم شد.

شعبه‌ی ۲۸ دادگاه انقلاب، لیلا توسلی را به اتهام حضور در راهپیمایی ۲۵ خرداد و روز عاشورا و هم‌چنین مصاحبه با رادیوهای خارجی محکوم کرده است.

خانم توسلی به‌عنوان شاهد عینی کشته شدن یک شهروند توسط خودروی نیروی انتظامی، با تعدادی از رسانه‌های برون مرزی گفت‌وگو کرد و همین موضوع، مبنای اتهام وی شد. فردی که توسط ماشین پلیس کشته و سپس زیر گرفته شده بود، شهرام فرجی‌زاده نام دارد.

عباس احمدلو، دانشجوی سال آخر ارتباطات دانشگاه آزاد اراک که به اتهام توهین به رهبری و تشویش اذهان عمومی، به یک سال زندان محکوم شده بود، به دنبال تایید این حکم روانه‌ی زندان اراک شد.
زندان اراک از آن دسته زندان‌هایی است که محیطی بسیار نامناسب دارد و عدم تفکیک زندانیان باعث فشارهای مضاعف بر زندانیان سیاسی شده است.

ارسلان ابدی، دانشجوی دانشگاه بین‌المللی قزوین | محکوم به شش سال حبس تعزیری

ارسلان ابدی، دانشجوی دانشگاه بین‌المللی قزوین که در حوادث عاشورای سال گذشته بازداشت شده و به نه سال‌و‌نیم حبس محکوم شده بود، در دادگاه تجدید نظر به شش سال حبس تعزیری محکوم شد.

دکتر علی‌اصغر جمالی،‌ از سوی شعبه‌ی دوم دادگاه انقلاب شهر قزوین، به اتهام «توهين به رهبری و تبليغ عليه نظام» در مجموع به سه‌سال حبس تعزیری محکوم شد. هم‌چنین نام‌برده به مدت سه‌سال، از کار در مطب خصوصی خود محروم شده است.

دكتر جمالی مردادماه سال گذشته بازداشت شد و بيش از دوماه در زندان اداره‌ی اطلاعات قزوين به سر برد. وی سپس با قرار وثيقه‌ی ۱۶۰ ميليون تومانی، به‌طور موقت آزاد شده بود.

هفته‌ی گذشته روند برخورد با جامعه‌ی دانشگاهی شدت بیش‌تری یافت. علاوه بر موارد ذکر شده، در مسیر اقدامات وزارت علوم برای تصفیه‌ی استادان دانشگاه‌ها، حکم بازنشستگی تعدادی از آنها اعلام شد.

سعید رجبی، دبیر انجمن اسلامی دانشگاه کاشان از تائید حکم لغو مجوز انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه کاشان خبر داد که اول اسفندماه سال گذشته از سوی هیئت نظارت بر تشکل‌های اسلامی دانشگاه صادر شده بود. پروانه‌ی ده‌ها تشکل دانشجویی پیش‌تر لغو شده بود.

رییس دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی از اخطار به پنج عضو هیئت علمی این دانشگاه که دارای رکود علمی بودند خبر داد.

رئیس دانشگاه شهیدبهشتی، تصمیم هیئت ممیزه‌ی این دانشگاه مبنی بر اخراج، بازخرید یا بازنشستگی چهار عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی را اعلام کرد.

مدیر کل دفتر ریاست دانشگاه تهران از بازنشستگی سی‌عضو هیئت علمی این دانشگاه خبر داد و گفت: ۲۰ نفر از اعضای این هیئت علمی خودشان درخواست بازنشستگی کرده‌اند و ۱۰ نفر دیگر طبق قانون بازنشسته می‌شوند که احکام آنها تا نیمه‌ی شهریور صادر می‌شود.

روح‌الله عالمی، عضو هیئت علمی گروه فلسفه‌ی دانشگاه تهران با بیان این که دارای ۲۲ سال سابقه‌ی تدریس در دانشگاه تهران است گفت: حداقل ۱۴ سال دیگر می‌توانستم تدریس کنم، اما خبر بازنشستگی‌ام را از طریق مسئولان دانشکده‌ی ادبیات و علوم انسانی شنیده‌ام.

عده‌ی قابل توجهی از فعالان دانشجویی در چند دانشگاه به کمیته‌های انضباطی احضار شده‌اند. نزدیک ۳۰ ‌نفر از دانشجویان دانشگاه علم و صنعت تهران، در پی برگزاری مراسم سالگرد کشته شدن کیانوش آسا، با حکم کمیته‌ی انضباطی این دانشگاه به محرومیت یک تا دو ترم از تحصیل محکوم شده‌اند.

در احکام صادره از طرف شورای انضباطی برای این دانشجویان، علت ممنوعیت از تحصیل، «اخلال یا ایجاد وقفه در برنامه‌ها یا نظم دانشگاه و عدم رعایت مقررات دانشگاه» عنوان شده است.

این در حالی است که این مقامات از ورود دانشجویان جدید به کوی دانشگاه تهران ممانعت می‌کنند و سیاست پخش دانشجویان در خوابگاه‌های سطح شهر را در پیش گرفته‌اند.

مقامات وزارت علوم که سیاست سرکوب دانشجویان و استادان را در پیش گرفته‌اند، برای افزایش اعتبار علمی دانشگاه‌های ایران نیز اقدام قابل توجهی انجام نداده‌اند؛ چرا که بر اساس گفته‌ی مدير گروه علم‌سنجي مركز تحقيقات سياست علمي كشور دانشگاه‌های ایران در رتبه‌بندي دانشگاه‌های جهان که توسط موسسه اطلاعات علمی آی‌اس‌آ انجام گرفته، در رتبه‌های هزار به بعد قرار گرفته‌اند.

مسعود میرکاظمی، وزیر نفت ایران از آمادگی مجتمع‌های پتروشیمی ایران برای تولید روزانه دست‌کم ١٥ میلیون لیتر بنزین خبر داده است.

سال گذشته نیز مسوولان وزارت نفت برای مقابله با تحریم‌های بین‌المللی اعلام کردند که طرح افزایش تولید بنزین طی ٤٨ ساعت را بررسی می‌کنند.

خبرگزاری ایلنا امروز به نقل از میرکاظمی که در مراسم بهره‌برداری از دو طرح پتروشیمی در عسلویه سخن می‌گفته، گزارش داده: «تا پایان سال ٩٢ به امکان تولید روزانه ١٧٠ میلیون لیتر بنزین دست خواهیم یافت که در آن سال نیاز کشور بیش از ٦٦ میلیون لیتر در روز نیست، بنابراین می‌توانیم بگوییم تا سال ٩٢ صادرکننده بنزین خواهیم بود.»

به گفته محمد رویانیان، رییس ستاد حمل‌ونقل و مدیریت مصرف سوخت ایران، مصرف روزانه بنزین در ایران در سال جاری کمتر از ٦٣ میلیون لیتر است.

ایران در حال حاضر ٤٣ میلیون لیتر بنزین در روز تولید می‌کند.

علیرضا ضیغمی، معاون وزیر نفت ١٦ تیر ٨٩ با اشاره به پیشرفت ٦٠ درصدی پنج طرح تازه بنزین‌سازی، از افزایش تولید روزانه بنزین ایران به ٨٤ میلیون لیتر تا سال ١٣٩٠ خبر داده بود.

محمود احمدی‌نژاد، رئیس دولت دهم، سوم مردادماه جاری با اشاره به تحریم بنزین گفته بود که:‌«می‌گویند که بنزین را تحریم می‌کنیم. این از آرزوهای من است که بنزین تحریم شود. ظرف دو روز ۱۷ میلیون لیتر جایگزین می‌کنیم. همه‌ کارها را انجام داده‌ایم و کلیدش آماده و در دست ما است.»

قدرت‌الله علیخانی یکی از نمایندگان اطلاح‌طلب مجلس در واکنش به این سخنان احمدی‌نژاد گفت که «آرزو می‌کنم که آقای احمدی‌نژاد یک وقت آرزوی بزرگ‌تری مثل جنگ را نداشته باشد.»

مجالس نمایندگان و سنای آمریکا چهار تیر ٨٩ طرح تحریم فراگیر ایران را تصویب کردند. بر اساس این طرح صادرات بنزین نیز در شمار تحریم‌ها قرار گرفت.

شرکت توتال فرانسه نیز از خردادماه گذشته فروش بنزین به ایران را متوقف کرد.

آیت‌الله احمد جنتی، دبیر شورای نگهبان ایران گفته که جمهوری اسلامی ایران در زمان رهبری آیت‌الله خامنه‌ای با «فتنه‌هایی» روبرو شده که «نظام» را چندین بار در آستانه «سقوط» قرار داده است.

خبرگزاری کار ایران، ایلنا به نقل از جنتی که سه شنبه پنج مرداد ٨٩ در مسجد جمکران قم سخن می‌گفته، افزوده که «خداوند» ایران را از «سقوط» نجات داده است.

جنتی اما توضیح بیش‌تری درباره جزییات «سقوط نظام» نداده است.

آیت‌الله خامنه‌ای از سال ١٣٦٨ و پس از درگذست آیت‌الله خمینی، توسط مجلس خبرگان به رهبری جمهوری اسلامی ایران انتخاب شد.

هوادران حکومت ایران از ١٨ تیر ١٣٧٨ و رویدادهای پس از انتخابات ٢٢ خرداد ١٣٨٨ به عنوان «فتنه» یاد می‌کنند.

در جریان ١٨ تیر ماموران پلیس و لباس شخصی به دانشجویانی که در اعتراض به توقیف روزنامه سلام تجمع کرده بودند، حمله کردند. دانشجویان کوی دانشگاه تهران نیز شبانه مورد حمله نیروهای لباس شخصی و پلیس قرار گرفتند.

در جریان این حملات، مقامات ایران تایید کردند که دست کم یک نفر به نام عزت ابراهیم‌نژاد کشته شده است.

حامیان حکومت همچنین اعتراضات به نتیجه انتخابات بحث‌برانگیز ریاست‌جمهوری سال ٨٨ را «فتنه‌گری» می‌نامند و میرحسین موسوی و مهدی کروبی را که از رهبران مخالفان دولت هستند، «سران فتنه» می‌خوانند.

مخالفان دولت می‌گویند که محمود احمدی نژاد با «تقلب و آرای مهندسی شده» رئیس جمهور شده است. حکومت ایران و شخص آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر ایران این گفته مخالفان را رد می‌کنند و آن را «هم نوایی با دشمنان» می‌دانند.

جنتی با اشاره به انتخابات سال گذشته، «فتنه ٨٨» را از «رذیلانه‌ترین و خبیثانه‌ترین»، «فتنه‌هایی» دانسته که در زمان رهبری آیت‌الله خامنه ای رخ داده است.

احمد جنتی همچنین گفته که سندی در دست دارد که نشان می‌دهد آمریکا یک میلیارد دلار از طریق «افراد سعودی» به «سران فتنه» داده است.

دبیر شورای نگهبان افزوده: «سعودی‌ها که به نمایندگی آمریکا صحبت می‌کردند، (به رهبران مخالفان دولت) گفتند اگر توانستید نظام را منقرض کنید، تا پنجاه میلیارد دلار دیگر را هم می‌دهیم.»

او جزئیات بیش‌تری درباره این سند ارایه نکرده است.

جنتی افزوده:‌«در فتنه اخیر، سران فتنه با کمک آمریکایی‌ها فتنه‌ای را برپا کردند و مطمئن بودند که با کمک آمریکا دیگر کار انقلاب تمام می‌شود و چیزی برای نظام باقی نمی‌ماند، چرا که جنگ نرم است و این‌گونه مردم از نظام می‌برند و نظام وقتی مردم را نداشت، خود به خود سقوط می‌کند.»

در پی برگزاری انتخابات ریاست جمهوری سال گذشته در ایران، میلیون‌ها نفر از مردم در اعتراض به نتیجه انتخابات به خیابان‌ها ریختند. به گفته مقامات قضایی در روزها نخست اعتراض‌ها نزدیک به چهار هزار نفر بازداشت شدند. همچنین در پی این اعتراض‌ها ده‌ها نفر در خیابان‌ها کشته شدند.

یک هواپیمای مسافربری پاکستانی متعلق به شرکت ایربلو بامداد روز چهارشنبه با ١٥٢ سرنشین در منطقه‌ای در اطراف اسلام آباد سقوط کرد.

یک مقام ارشد دولتی می‌گوید تاکنون جسد ١٠ نفر در محل حادثه پیدا شده و همچنین ٦ نفر نیز زنده یافت شده‌اند.

تاکنون چهار هلیکوپتر امداد به محل حادثه رفته و در تلاش برای یافتن اجساد و زنده ماندگان احتمالی حادثه‌اند. گفته می‌شود به خاطر کوهستانی بودن منطقه امکان دسترسی زمینی به محل سقوط بسیار دشوار است.

به گزارش شبکه سی ان ان، این هواپیما در حالی که از کراچی به سمت اسلام آباد در حال حرکت بود پیش از رسیدن به محوطه فرودگاه در دامنه تپه‌های «مارگله» از سری تپه‌های شمال اسلام آباد سقوط کرد.

یکی از اهالی محلی که حادثه را دیده است می‌گوید به هنگام سقوط هواپیما باران بسیار شدیدی می‌آمده است. او می‌افزاید هواپیما بلافاصله پس از برخورد به تپه تکه تکه شده و آتش گرفته است اما باران آتش را خاموش کرد.

پاکستان اکنون در فصل باران‌های موسمی است و هنوز مشخص نیست که آیا وضعیت جوی علت این حادثه بوده است یا خیر.

ایبلو یک شرکت هواپیمایی خصوصی است که بیش‌تر پروازهای‌اش در داخل پاکستان انجام می‌شود و تعداد محدودی پرواز به کشورهای دیگر نیز دارد.

ارشاد قدیر مدیر یک بانک محلی که قرار بود در هواپیما باشد می‌گوید ساعت ٦ صبح تصمیم می‌گیرد که به خاطر شرایط بد جوی از پرواز صرف نظر کند.

او همچنین می‌گوید دقایقی پس از سقوط هواپیما از شرکت هواپیمایی با تلفن وی تماس گرفته شده است تا ببینند آیا او در هواپیما بوده است یا خیر.

وی می‌افزاید «من از آن‌ها معذرت خواهی کردم که پروازم را کنسل نکردم و توضیح دادم که به خاطر وضعیت هوا از پرواز صرف نظر کردم. اما آن‌ها به من گفتند که هواپیما سقوط کرده است.»

او معتقد است که سرنوشت باعث شده تا او سوار هواپیما نشود.

١٤٦ مسافر و ٦ خدمه پرواز در این هواپیما بودند.

سازمان گزارشگران بدون مرز با انتشار بیانیه‌ای ضمن اشاره به «هتک حرمت» عبدالرضا تاجیک، روزنامه‌نگار زندانی در ایران هشدار داده است که «چند جنایت دیگر باید انجام گیرد که نهادهای بین‌المللی واکنش مناسب نشان دهند؟»

بیانیه گزارشگران بدون مرز افزوده: «زمان آن فرا رسیده که خانم ناوانتم پیلای، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، مقامات جمهوری اسلامی ایران را وادار به پذیرش گزارشگر ویژه سازمان ملل در امر شکنجه کند تا وی بتواند در باره بدرفتاری با زندانیان در زندان‌های ایران تحقیق و بررسی کند.»

سوم مرداد ماه جاری خانواده تاجیک با ارسال نامه‌ای به آیت‌الله صادق لاریجانی، رئیس قوه قضاییه گفتند که عبدالرضا تاجیک در جریان ملاقات کابینی که ٢٣ تیر ٨٩ در زندان اوین انجام شده، با «ناراحتی و عصبانیت» از«هتک حرمت» به خود خبر داده و خواهان دیدار با عباس جعفری‌دولت‌آبادی، دادستان تهران و محمد شریف، وکیلش شده است.

سازمان گزارشگران بدون مرز می‌گوید که عبدالرضا تاجیک در زندان قربانی «بدرفتاری و تعرض شده» اما با توجه به این‌که در سالن ملاقات، اظهارات زندانی با خانواده از سوی مسئولان زندان برای «کنترل و ممانعت از انتقال اطلاعات» ضبط می‌شود، تاجیک نتوانسته است آزادانه درباره چگونگی «هتک حرمت» به خود توضیح دهد.

محمد شریف وکیل این روزنامه‌نگار در این باره گفته است که اصطلاح «هتک حرمت» در پرونده‌های قضایی می‌تواند «آزار جسمی و جنسی» معنا شود.

عبدالرضا تاجیک که با «کانون مدافعان حقوق بشر ایران» نیز همکاری می‌کرده، ٢٣ خرداد ٨٩ برای سومین بار در یک سال گذشته بازداشت شد.

مقامات قضایی ایران اما نزدیک به یک ماه محل بازداشت وی را مخفی نگه داشته و هنوز دلیل بازداشت و اتهام او را نیز اعلام نکرده‌اند.

گزارشگران بدون مرز همچنین در بیانیه امروز خود، بازداشت «مخفیانه» تاجیک را مصداق «ناپدید کردن اجباری» خوانده و آن را در شمار «نقض حقوق بین‌المللی و جنایت علیه بشریت» ارزیابی کرده است.

این بیانیه افزوده که برخی از زندانیان پس از خروج از کشور «آزارهای جنسی» علیه خود را تائید کرده‌اند.

گزارشگران بدون مرز می‌گوید که «دست کم چهار تن از حرفه‌کاران رسانه‌ها و فعالان سیاسی شواهدی در تأئید این امر را در اختیار گزارش‌گران بدون مرز قرار داده‌اند.»

مهدی کروبی، یکی از رهبران مخالفان دولت در ایران نهم مرداد ١٣٨٨ در نامه‌ای سرگشاده وجود «شکنجه، بدرفتاری و تجاوز به زندانیان» در زندان‌های جمهوری اسلامی را تائید کرد.

همچنین امروز در ایران بیش از ٩٠ روزنامه‌نگار با انتشار نامه‌ای خطاب به عباس جعفری دولت‌آبادی، دادستان تهران نسبت به وضعیت عبدالرضا تاجیک ابراز نگرانی کرده و خواستار آزادی فوری او شده‌اند.

آن‌ها در این نامه نوشته‌اند:‌«باور نمی‌کردیم که روزی برای اعتراض به هتک حرمت به دوستان روزنامه‌نگارمان در زندان‌ها به مقامات مسئول نامه بنویسیم. با این‌همه تردیدی نداریم که این عبدالرضا تاجیک نیست که هتک حرمت شد، بلکه عدالت، قانون و حق انسان است که هتک‌حرمت می‌شود و ساختار سیاسی و حقوقی ما است که بی‌حرمت می‌شود.»

محمد شریف وکیل عبدالرضا تاجیک هنوز نتوانسته با موکل خود ملاقات کند. او همچنین به پرونده تاجیک نیز دسترسی ندارد.

مقامات قضایی ایران تاکنون به «هتک حرمت» عبدالرضا تاجیک در زندان، واکنشی نشان نداده‌اند.

در جریان انفجار یک بمب کنار جاده‌ای در غرب افغانستان دست کم ٢٥ نفر کشته و نزدیک به بیست نفر دیگر نیز زخمی شدند.

گفته می‌شود وضعیت تعدادی از زخمی شدگان این انفجار بسیار وخیم است.

به گزارش رویترز، این حادثه در مسیر نیمروز ـ کابل و به هنگام عبور یک اتوبوس حامل شهروندان غیر نظامی رخ داد.

غلام دستگیر آزاد، والی نیمروز با بیان این مطلب می‌گوید که «افغانستان بار دیگر شاهد روزی بود که خون غیر نظامیان بی گناه ریخته شد.»

این انفجار در منطقه‌ای به نام دل‌آرا در ٧٠٠ کیلومتری کابل صورت گرفته است.

بمب‌های کنار جاده‌ای وسیله‌ای است که شورشیان طالبان از آن بیش از هر چیزی علیه نیروهای خارجی و ارتش افغانستان استفاده می‌کنند. این بمب‌ها تاکنون عامل مرگ تعداد زیادی از نظامیان و غیر نظامیان شده است.

این انفجار به فاصله اندکی پس از آن رخ داد که تارنمای «ویکی لیکس» اقدام به انتشار هزاران صفحه از اسناد مربوط به جنگ افغناستان کرده بود. مقامات آمریکایی معتقدند انتشار این اسناد می‌تواند کمکی به طالبان تلقی شود.

روز جمعه نیز بر اثر حمله موشکی نیروهای ناتو «٥٢ غیر نظامی» در ولایت هلمند در جنوب افغانستان کشته شده‌اند.

غیر نظامیان در افغانستان بیش‌ترین آسیب را بر اثر ادامه درگیری جوانب متخاصم طی سال گذشته میلادی متحمل شدند.

بر پایه گزارش سازمان ملل در سال ٢٠٠٩ میلادی ٢٤٢ غیر نظامی در افغانستان کشته شده‌اند.

١٦٨١ نفر از این افراد بر اثر حملات طالبان جان باخته‌اند، در حالی که نیروهای ناتو و ائتلاف تحت فرمان امریکا مسئول کشته شدن ٥٩٦ نفر بوده‌اند و ١٣٥ نفر دیگر نیز طی خشونت‌های جوانب درگیر کشته شده‌اند.

خبرها از ایران حاکی از آن است که روز گذشته دست کم ١٠ زندانی سیاسی بند ٣٥٠ زندان اوین به خاطر «اعتراض» به رفتار مأمورین زندان به سلول انفرادی منتقل شده‌اند.

تارنمای کلمه از «عبدالله مومنی، سخنگوی سازمان دانش آموختگان (ادوار دفتر تحکیم وحدت)، بهمن احمدی‌امویی، روزنامه‌نگار و احمد کریمی، فعال سیاسی» به عنوان سه زندانی‌ سیاسی بند ٣٥٠ اوین نام برده که به سلول انفرادی منتقل شده‌اند.

از اسامی دیگر زندانیانی که به سلول انفرادی منتقل شده‌اند، خبری منتشر نشده است.

کلمه، اعتراض زندانیان به «برخوردهای نامناسب و زننده ماموران و مسئولان بند ٣٥٠ اوین» را علت انتقال آن‌ها به سلول انفرادی اعلام کرده است.

به گزارش کلمه، دوشنبه چهارم مرداد ٨٩، هم زمان با روز ملاقات زندانیان بند ٣٥٠، زندانیان و خانواده‌های آن‌ها با «برخوردهای توهین‌آمیز ماموران و مسئولان بند زندان» روبرو شده‌اند که اعتراض زندانیان را در پی داشته است.

جزئیات بیش‌تری درباره آن‌چه که رفتار «توهین‌آمیز و زننده ماموران و مسئولان بند ٣٥٠ اوین» خوانده شده، اعلام نشده است.

همچنین تارنمای کلمه روز سه‌شنبه پنج مرداد خبر داد که تلفن بند ٣٥٠ اوین از روز دوشنبه چهار مرداد توسط مسئولان بند قطع شده و امکانات رفاهی نیز محدود شده است.

بند ٣٥٠ زندان اوین که پیش‌تر بند کارگری بوده و از سال ٨٦ از زندانیان سیاسی تخلیه شده بود، پس از انتخابات ٢٢ خرداد ٨٨ بار دیگر به بند زندانیان سیاسی تبدیل شده و هم‌اکنون با بیش از ٢٠٠ نفر از بازداشت‌شدگان حوادث پس از انتخابات بحث‌برانگیز ریاست جمهوری ایران، به عنوان شلوغ‌ترین بند زندانیان سیاسی زندان اوین شناخته می‌شود.

٢٩ خردادماه گذشته نیز اعلام شد که مسئولان زندان اوین، زندانیان سیاسی بند ٣٥٠ زندان اوین را وادار به انجام «کار اجباری» در زمنیه «کارهای ساختمانی» کرده‌اند. دلیل این کار اجباری، آغاز «ساخت و ساز در زندان» و «نبود جای مناسب برای زندانیان» اعلام شد.

کمپین بین‌المللی حقوق بشر در ایران نیز ١٢ خرداد با انتشار گزارشی خبر داد که در بند ٣٥٠، زندانیان کم‌تر شناخته شده، برای نظافت راهروها، هواخوری، دستشویی‌ها و زندان به کار گرفته می‌شوند.

همچنین اعلام شد که ماموران زندان با زندانی‌ها رفتارهای «تحقیرآمیز» دارند.

از «علیرضا بهشتی‌شیرازی، قربان بهزادیان‌نژاد، علی عرب‌مازار، عبدالله مومنی، بهمن احمدی‌امویی، علی ملیحی، میلاد اسدی، علی تاجرنیا، کیوان صمیمی، حسین نورانی‌نژاد، مجید دری، ضیا نبوی، احمد کریمی، علی زاهد، علی بیکس، سعید متین پور و علیرضا طاهری» به عنوان افراد شناخته شده‌ای نام برده شده که در این بند زندانی هستند.

تنش ده‌ها ساله
سرمقاله امروز روزنامه آرمان با عنوان «احتمال اقدام نظامی اسرائییل؟» به بررسی استفاده احتمالی اسرائیل از گزینه نظامی علیه ایران پرداخته است.

نویسنده این روزنامه می‌نویسد: «به نظر نمی‌رسد که در شرایط کنونی اسرائیل دست به حمله نظامی ‌علیه کشورهای منطقه یا گروه‌های نظیر حماس و حزب‌الله بزند، چرا که شرایط برای چنین کاری مهیا نیست. هرچند فضای رسانه‌ها این گونه است و در رسانه‌ها به این فضا دامن زده می‌شود.»

نویسنده سرمقاله افزوده: «اسرائیل می‌تواند اقدام به حمله کند ولی این حمله قطعا بدون پاسخ نخواهد بود. بنابراین هر نوع حمله‌ای موجب شروع یک درگیری در منطقه هست که ممکن است اسرائیل بتواند آن را آغاز کند ولی تمام کردن آن یک فرایند جدیدی را می‌طلبد. اما در مورد ایران باید گفت که سال‌ها است اسرائیل احتمال حمله به تأسیسات هسته‌ای ایران را مطرح می‌کند و البته در این روزها این موضوع گسترده‌تر و بیشتر شده است.»

در ادامه سرمقاله می‌خوانیم: «هر نوع اقدام نظامی‌ علیه ایران به معنی آغاز یک تنش جدید ده‌ها ساله در خاورمیانه است. الان اسرائیل بیش از ٦٠ سال است که به طور مرتب به فلسطینی‌ها حمله نظامی ‌می‌کند اما همین مسئله باعث شده که درگیری اسرائیل و فلسطینی‌ها به عنوان معضل و چالش خاورمیانه در این ٦٠ سال مطرح شود و هر رئیس جمهوری که در این سال‌ها در آمریکا بر سر کار آمده یکی از مسائل خود را حل مسأله اسرائیل و فلسطینی‌ها تلقی کرده و در نهایت هم اکنون به این نتیجه رسیده‌اند که تا یک دولت فلسطینی تشکیل نشود اسرائیل نه روی امنیت را خواهد دید و نه می‌تواند به بقای خودش فکر کند.»

متن کامل سرمقاله

قرائت حداقلی از التزام به ولایت‌فقیه
سرمقاله امروز روزنامه ابتکار با عنوان «التزام به فرامین حکومتی، تفسیر حداقلی یا حداکثری؟» در خصوص فتوای تازه آیت‌الله خامنه‌ای درباره التزام به ولایت‌فقیه است.

در این سرمقاله می‌خوانیم: «پاسخ رهبر معظم به استفتاء (معنای التزام به ولایت فقیه) موجی از تفاسیر مختلف رسانه‌ای را به همراه داشت و آن‌چنان حساسیتی بر انگیخته شد که گویا اتفاق نوظهوری افتاده و نظریه جدیدی ابداع شده است. پاسخ مذکور اگر چه کوتاه بود اما گریزی به جایگاه نظری ولایت فقیه داشت و همچنین تصریح به ملاک التزام عملی بود.»

در بخش دیگری از سرمقاله آمده است: «التزام عملی حداکثری عبارت است از این‌که ولی فقیه محور، قله و چشم‌انداز حرکت قرارگیرد و با سرانگشت اشاره ایشان حرکت و موضع‌گیری صورت پذیرد، به گونه‌ای که انسان هر جا قدم می‌نهد در راستای کمک به آرمان، منویات و تدابیر ولی امر باشد و در رفتار فردی و اجتماعی او کوچک‌ترین زاویه‌ای بر خلاف آن چشم‌انداز و قله مرتفع مشاهده نشود و هر چه ولی فقیه تصریح یا اشاره می‌کند، خواه مولوی باشد،خواه ارشادی (امر باشد یا در خواست) به آن متعهد و ملتزم باشد. بنابر این التزام حداکثری لوازم و شاخص‌هایی دارد.»

نویسنده سرمقاله ادامه می‌دهد: «ممکن است شخصی با دیدگاه و خواسته‌های ولایت فقیه که به مرحله صدور امر حکومتی نرسیده است مخالف باشد اما به دلیل التزام وی به اوامر حکومتی، در زمره مخالفین ولی فقیه قلمداد نمی‌شود با این توصیف باید گفت که پاسخ مذکور در حوزه التزام عملی، قرائتی حداقلی از التزام به ولایت فقیه است و دایره وسیعی از (افراد که در نگاه بسیاری از مدعیان، جزو مخالفین ولایت فقیه قلمداد می‌شدند) را از این بر چسب می‌رهاند و آنان را در دایره موافقین قرار می‌دهد.»


متن کامل سرمقاله

قطب‌نمای حکومت
سرمقاله امروز روزنامه مردم‌سالاری با عنوان «قوه مقننه، مهم‌ترین قوه قانون اساسی» در خصوص جایگاه قانون اساسی در ایران است.

در این سرمقاله آمده است: «قوه مقننه، حق خدادادی مردم و مظهر اراده تمام ملت است که در آن سرنوشت اجتماعی و سیاسی مردم رقم می‌خورد و برنامه زندگی آنان پس از برخورد اندیشه‌ها، کنکاش و مذاکره، تبادل افکار و بالاخره کسب اکثریت آرا به صورت مجموعه‌ای مدون در مجاری اجرایی قرار می‌گیرد.»

سرمقاله‌نویس می‌نویسد: ‌«در اکثریت کشورها ملاک و معیار تشخیص امور، قانون اساسی است که در واقع حرف اول و آخر را در نظام سیاسی مبتنی بر مردم سالاری میزند. مشروعیت نظام سیاسی نیز از آن گرفته می‌شود. اما از آن‌جا که متن و روح قانون معمولا با رویه و عمل برخی مجریان هماهنگ و سازگار نیست، برخی از نظام‌های سیاسی با تمهیدات و شگردهای گوناگون از اجرای قوانین طفره می‌روند یا چون دارای قدرت و منابع تفسیری تاثیرگذار هستند آن را به نفع و صلاح خود قرائت می‌کنند.»

این سرمقاله افزوده: «قانون اساسی، نحوه تدوین قوانین جاری، اجرای آن‌ها و قضاوت و تفسیر آن‌ها را معین می‌کند. در یک کلام، قانون اساسی قطب‌نمای حرکت سفینه حکومت به سمت آرمان‌ها و اهداف یک ملت است و همین قانون اساسی است که وظایف و اهمیت قوه مقننه را مشخص می‌کند.»

متن کامل سرمقاله

سایر مطبوعات
سرمقاله امروز روزنامه کیهان با عنوان «كت و شلوارها یادتان هست؟»

سرمقاله امروز روزنامه دنیای اقتصاد با عنوان «یارانه‌ها و ٨٥٠ روزی كه سپری شد»

سرمقاله امروز روزنامه تهران ‌امروز با عنوان «مهدویت منهای روحانیت!؟»

ایران
● تهران: مذاكرات هسته‌ای بدون پیش‌شرط
● سخنگوی وزارت امورخارجه: اروپا ماهیت و استقلال خود را زیر سؤال برد
● رزمایش بزرگ هوایی از ٩ مرداد
● رئیس‌كل بانك مركزی: تخصیص اعتبار مترو منوط به تصویب صندوق توسعه ملی در مجلس است

تهران امروز
● پیشنهاد مذاکره بدون پیش‌شرط
● بازگشت تب فوتبال
● همکاری سعودی‌ها با آمریکا علیه ایران
● پرونده سنتوری بسته شد

جام جم
● آشفته بازار موسسات آموزش زبان
● دعوت هاشمی و لاریجانی از مسوولان برای تقویت وحدت
● نگرانی آمریكا از افشای ٩٠ هزار سند جنگ افغانستان
● دولت مصر به نمایندگان مجلس شورای اسلامی ویزا نداد

جمهوری اسلامی
● رسوایی تازه آمریكا با افشای ده‌ها هزار سند محرمانه درباره جنگ افغانستان
● واكنش وزارت خارجه به سیاست‌های خصمانه اتحادیه اروپا علیه ایران
● آیت‌الله هاشمی رفسنجانی: دلسوزان مراقب اصل نظام باشند
● رئیس مجلس: دفاع مقدس دستخوش سیاست‌ورزی نشود

دنیای اقتصاد
● اقتصاد پس از یارانه‌ هدفمند
● بركناری رییس غول نفتی جهان
● پرونده پنج ساله خصوصی‌سازی
● واكنش شدید ایران به اقدام اروپا

رسالت
● گفت‌وگو بدون پیش شرط باشد
● وزیر اطلاعات: افراد مرتبط با حادثه تروریستی زاهدان دستگیر شدند
● ایران به سئوالات گروه وین پاسخ داده است
● گزارش سنای آمریکا از بی تاثیر بودن VOA

کیهان
● افزایش خدمات بیمه‌ای با اجرای طرح هدفمندی یارانه‌ها
● افشای سؤال برانگیز ٩٠ هزار سند از پشت پرده جنگ افغانستان
● اعلام آمادگی شركت‌های تركیه برای سرمایه‌گذاری در ایران
● احمدی‌نژاد: آمریكا و اروپا با تحریم ایران خود را تحریم كرده‌اند

مردم‌سالاری
● عضو کمیسیون انرژی مجلس: ١٠٠ سال نفت تولید می‌کنیم، هنوز واردکننده بنزین هستیم
● استقبال رییس سیاست خارجه اتحادیه اروپا از مذاکره با ایران درباره تبادل سوخت
● احمدی‌نژاد باز هم از طرح دو بچه کافی است انتقاد کرد
● پرداخت غیر نقدی وجه بنزین در سراسر کشور تا سه ماه آینده

گفت‌وگوی‌های روز:
روزنامه جام‌جم در شماره امروز خود گفت‌وگویی با علیرضا رئیسیان منتشر کرده است.

رساله‌ی دوم، بخش ۸ تا ۱۵

خلاصه

نیچه، خاست‌گاه گناه و وجدان را دنبال می‌کند تا به روابط اولیه‌ای که بین فروشنده و خریدار، بین طلب‌کار و بده‌کار برقرار است می‌رسد. ما موجوداتی هستیم که پیوسته همه‌چیز را ارزیابی و ارزش‌گذاری می‌کنیم: همه‌چیز قیمت دارد، هم کردارها و هم کالاها. این روابط خرید و فروش، بین مردم و اجتماعی که ما درش زندگی می‌کنیم جریان دارد.

جامعه از یک سو برای مردم پناه‌گاه و امنیت و صلح فراهم می‌کند و از سویی دیگر مردم را وام‌دار خویش می‌سازد. افرادی که قانون‌شکنی می‌کنند مثل این است که نه‌تنها بدهی خویش را نپرداخته‌اند، بل‌که به طلب‌کار خویش نیز حمله کرده‌اند. پس عجیب نیست که چنین متخلفانی با خشن‌ترین مجازات‌ها روبه‌رو شوند.

نیچه هم‌چنین می‌گوید که هرچه‌قدر جامعه قدرتمندتر باشد، کم‌تر به این نیاز دارد که متخلفین را مجازات کند. اگر جامعه‌ای ضعیف باشد، هر حمله‌ای که علیه جامعه صورت می‌گیرد به‌منزله‌ی تهدیدی برای زندگی آن جامعه تصور می‌شود و باید هر چه زودتر آن حمله را دفع کرد. جامعه هرچه‌قدر قوی باشد به‌رغم همه‌ی حمله‌ها پایدار می‌ماند و می‌تواند متخلفین و مخالفین را مجازات نکند. چنین جامعه‌ای دیگر نیازی به عدالتی سفت و سخت ندارد. ما وقتی به متخلفی اجازه می‌دهیم برود، در واقع قدرت خویش را بروز داده‌ایم و «رحمت» ارزانی داشته‌ایم.

نیچه در این‌جا به خاست‌گاه عدالت بازمی‌گردد و می‌گوید که تاثیرات واکنشی انتقام و غیض و خشم، آخرین مواردی است که مورد بازبینی و بررسی عدالت قرار می‌گیرند. اندکند افرادی که درباره‌ی فرد آسیب‌زننده به آن‌ها واقعن با عدالت برخورد کنند.

عدالت و نهاد قانون از گروه متخلف انتقام می‌گیرد. اگر من مورد دستبرد قرار گیرم، این من نیستم که آسیب دیده‌ام، بل عدالت است که آسیب دیده است، و بنابراین عدالت باید انتقام بگیرد. پس، نیچه می‌گوید که مفهوم عدالت فقط در جامعه‌ای می‌تواند وجود داشته باشد که دارای قانون باشد و بتوان از قانون‌اش تخطی کرد.

حتمن قبول دارید که مفهوم خاست‌گاه با مفهوم سودمندی متفاوت است. قدرت‌های مختلف بر معانی و هدف‌ها و تعابیر هر چیزی که مدت زمان درازی عمر کند اربابی می‌کنند و معنی و هدف و تعبیر آن چیز را مشخص می‌سازند. وقتی می‌گوییم چیزی دارای هدف یا سوددهی است در واقع داریم نشانه‌ای از «اراده به قدرت»ی را فاش می‌سازیم که دارد کار می‌کند و عمل می‌کند. چیزها و مفاهیم هیچ هدف ذاتی و درونی‌ای ندارند، اراده‌ها و نیروهای مختلف هستند که هدف مشخصی به چیزها و مفاهیم می‌دهند و از این طریق هدف خویش را به‌وسیله‌ی این چیزها و مفاهیم متحقق می‌سازند.

برای نمونه، مفهوم مجازات از یک لحاظ عمر درازی دارد و از لحاظ دیگر، نه. کنش مجازات همان چیزی است که عمر درازی کرده و تنها چیزی که متغییر و بی‌ثبات بوده همانا هدف مجازات است. مجازات تاریخ دراز و روشنی دارد اما این‌که چرا مجازات انجام می‌شده هنوز هم در ابهام است. نیچه فهرستی از «معانی» متفاوتی که مجازات در طول سال‌ها به خود گرفته را برای ما فراهم می‌کند.

نیچه در این فهرستی که تهیه کرده است می‌گوید مجازات حس گناه‌کاری را در ما بیدار نمی‌سازد. یعنی مجازات به ما نمی‌گوید که «تو نباید این کار را می‌کردی» بل‌که می‌گوید «چیزی غفلتن اشتباه انجام شده است». مجازات را بیش‌تر نوعی بدشانسی می‌دانند، مجازات ما را محتاط‌تر و رام می‌سازد.

نقد

در این بخش، یعنی بخش دوازدهم، هنوز روشن نیست که منظور نیچه از «اراده» و «قدرت» چیست. یکی از برداشت‌ها از «اراده‌ی به قدرت» که برداشتی سطحی است از طریق مقایسه‌ی اتفاق‌های روزمره‌ی زندگی خود ما حاصل می‌شود: هرکسی دوست دارد که بر دیگری غلبه پیدا کند. برای نمونه، پهلوان‌پنبه‌ی مدرسه دوست دارد که بر دانش‌آموزان ضعیف اربابی کند و قدرتی که بر آن‌ها اعمال می‌کند را احساس کند. دانش‌آموزان خرفت و خنگ همه‌ی سعی‌شان را می‌کنند تا نمره‌ی بالاتری از بقیه‌ی هم‌کلاسی‌های‌شان بگیرند و نشان دهند که تیزهوش‌تر و زرنگ‌تر هستند.

هرکسی که دوره‌ی نوجووانی را گذرانده باشد می‌داند که چه مبارزه‌ی قدرتی بین دوستان برقرار است. گروه‌های دوستی‌ای که نوجووان‌ها می‌سازند تا خودشان را از گروه دیگر جدا می‌کنند، نشان‌دهنده‌ی قدرتمندی آن‌هاست. بین مردان و زنان هم روابط قدرت در جریان است؛ هر کس با اغوای طرف مقابل‌اش می‌کوشد تا احساس قدرتمندی کند.

نیچه حتی می‌گوید که سخاوت‌مندی نیز دست‌آخر محرک‌اش اراده‌ی به قدرت است. اگر به شما محبتی کنم، در واقع دارم به شما نشان می‌دهم که من قدرت کمک‌کردن به شما را دارم، قدرت دارم که شما را مدیون خودم کنم. نیچه می‌گوید که محرک و برانگیزاننده‌ی همه‌چیز همانا اراده‌ی به قدرت است.

این‌که محرک همه‌چیز اراده‌ی به قدرت است شاید با اراده‌ی به زندگی در تضاد قرار گیرد: اراده‌ی به زندگی یعنی ما در زندگی به دنبال خودصیانتی یا حفاظت از خودمان هستیم. البته دلایلی هم وجود دارد که تصدیق می‌کند - برای ما - قدرت اهمیت بیش‌تری از زندگی دارد. مثلن، شهیدی که بنا به هر دلیلی می‌خواهد بمیرد در واقع با زبان بی‌زبانی دارد این را می‌گوید که «تو می‌توانی من را بکشی، تو می‌توانی با بدن من هر کاری که دوست داری انجام دهی. اما دست‌ات به آرمان‌های من نمی‌رسد، به خاطر این‌که آن‌قدر قدرتمند هستم که در برابر تهدید‌های تو ایستادگی کنم.» این شهید آشکارا ارزش بیش‌تری به اراده‌ی به استقلال قائل است تا اراده‌ی به زندگی.

این نمونه‌ها می‌توانند ما را در فهمیدن آن‌چه نیچه «اراده‌ی به قدرت» می‌نامد کمک کند. هیچ‌چیزی نمی‌تواند بر اراده‌ی قدرتمند غلبه پیدا کند یا آن را تحت کنترل خویش درآورد. اگر دوستان‌ام هر کاری را که به‌ام گفتند انجام دهم، من دیگر قدرتمند نیستم، به این خاطر که من مطیع هوس‌ها و خواهش‌های آن‌ها هستم. اما اگر شکنجه و تهدید به مرگ هم نتواند رفتار مرا تغییر دهد، من اراده‌ی بسیار قوی‌ای دارم و در برابر همه‌نوع سلطه مقاومت خواهم کرد.

نیچه اراده‌کردن را با معنی‌کردن و تفسیر هم در ارتباط می‌داند؛ هر چیزی که برای ما معنی‌دار و مهم باشد بی‌تردید اراده یا نیرویی پشت این معنی‌داری و مهم‌بودن آن چیز هست که سلطه‌گری می‌کند. برای نمونه، وقتی من به شما آسیب می‌رسانم، می‌توانیم این کنش من را دو جور معنی کنیم؛ من قلدرمابانه رفتار کرده‌ام، یا این‌که من از خودم دفاع کرده‌ام. در برداشت اول، اراده‌ای خشن و جسور به قدرت وجود دارد و من با آسیب‌رساندن به شما دارم احساس قدرت می‌کنم. در برداشت دوم، من بر طبق غریزه‌ی صیانت از خود عمل کرده‌ام.

در هر دو برداشت، عمل یکسانی رخ داده است، اما اراده‌ای که پشت عمل بوده است می‌تواند رفتار من را جورهای مختلفی تعبیر کند. هرجا تفسیری یافتیم، بی‌تردید اراده‌ای پشت آن تفسیر وجود دارد.

از آن‌جا که خرد مرسوم و سنتی، جهان را بر حسب رفتارها و کردارها می‌بیند تا نیروها و اراده‌ها، ما نمی‌توانیم معنی چیزها را از رفتار و کردار جدا کنیم، و می‌پنداریم که کردارها همیشه معانی یکسانی داشته و دارند. نیچه این نقد را در مورد خیلی از مفاهیم اخلاقی به کار می‌بندد و نشان می‌دهد که «خوب» و «گناه» و «عدالت» در طول زمان معانی مختلفی گرفته‌اند و معانی آن‌ها شدیدن به اراده‌ی خاصی وابسته بوده است.

سردار سرلشکر، سید حسین فیروزآبادی، رییس ستاد مشترک نیروهای مسلح، در دیدار با استادان و اعضای هیئت علمی دانشگاه عالی دفاع ملی گفت: «امروز برای مقابله با تهدید ابرامپریالیسم علیه بشریت، تنها تئوری‏ای که می‏تواند موفق باشد، نظریه‏ی الهی مهدویت است.»

در این زمینه، ابتدا از نیما راشدان، تحلیل‏گر سیاسی مقیم سوییس پرسیدم: اساساً چرا سردمداران نظام جمهوری اسلامی همواره برای خودشان رسالتی جهانی قائل هستند؟ این در حالی است که جمهوری اسلامی در مشکلات داخلی خود فرو رفته است. آیا این یک برنامه‏ی جدی استراتژیک و بلندمدت است یا یک مانور و شعار مقطعی برای انحراف افکار عمومی داخل و خارج؟

در اساس گفتمان سیاسی حکومت جمهوری اسلامی و بخش‏های بسیار نزدیک به رهبری این کشور، از پدیده‏ی پارانویای سیاسی رنج می‏برد.

در دهه‏ی اول انقلاب، شاهد پدیده‏ی پارانویا و پارانویای همگانی گفتمان هژمونیک کشور ایران بودیم. یعنی توده‏های مردم و حتی بخشی از نخبه‏گان، احزاب سیاسی، اعم از احزاب سیاسی چپ، ملی‏- مذهبی و ... هم به نوعی با پارانویای عمومی سیاسی هم‏خوانی داشتند.

یعنی وقتی عده‏ای جوان می‏ریزند و سفارت امریکا را به‌عنوان مرکز همه‏ی فتنه‏ها، اشغال می‌کنند و با خود فکر می‌کنند اگر این‏جا را بگیریم، همه‏چیز کشف می‏شود، نشان می‌دهد که اکثریت قریب به‏اتفاق احزاب سیاسی و حتی بخش قابل توجهی از مردم هم با این عمل که به باور کارشناسان، برآمده از پارانویا و مالیخولیای سیاسی است، هم‏خوانی و موافقت ضمنی دارند.

الان ظاهراً شرایط به این‏ شکل نیست. منتها برخی از مؤلفه‏ها و عناصر این پارانویا حفظ شده است. یک عنصر بسیار قابل توجه آن هم پدیده‏ی هماورد‏طلبی و خودبزرگ‏بینی است.

به این معنا که عنصر، حزب و تفکر مبتلا به پارانویای سیاسی، خود را هماورد یک قدرت فراجهانی و قدرت بسیار بزرگ می‏بیند و خود را به صورت خیر مطلق در برابر آن قدرت می‌بیند که در مواردی ایالات متحده‏ی امریکا و در مورد دیگر یهود بین‏الملل و ... است. به این صورت که اهورا و اهریمن روزی باید در برابر هم قرار بگیرند و در نهایت خیر بر بدی پیروز شود.

در اتحاد جماهیر شوروی سابق هم عنصر دیگری را پیش می‏کشیدند و می‏گفتند این جبر و اراده‏ی تاریخ است. حتی اگر ما از نظر تاریخی از آنها عقب‏تر هم باشیم، اما جبر و اراده‏ی تاریخ بر این تعلق گرفته است که پرولتاریا و یا در گفتمان فعلی آقایان مستضعفین و باورمندان، با امدادهای غیبی پیروز شوند.

نیما راشدان، تحلیل‌گر سیاسی

به‌‏هرحال این یک پدیده‏ی سیاسی- روانی شناخته شده است. به خاطر این‏که این آقایان را از ایرادات و اشکالات داخلی‏شان غافل می‏دارد و نوعی لذت و نشئه‏ی مصنوعی به آنها می‏دهد تا خود را حریف قدرت‏های بزرگ جهانی ببینند. در درازمدت اما به سقوط آنها از داخل می‏انجامد.

در بخشی از سخنان آقای فیروزآبادی، ما نگرانی و ترس ایشان را از پدیده‏ی جهانی‏سازی می‏بینیم. فکر می‏کنید چرا حاکمان جمهوری اسلامی این‏قدر از جهانی شدن ترس و وحشت دارند؟

گفتمان جهان‏ستیزی و غرب‏ستیزی جمهوری اسلامی ایران، مراحل مختلفی را طی کرده است. می‏توان گفت که سه مرحله‏ی گفتمانی را طی کرده است:

مرحله‏ی اول، مرحله‏ای بود که اندیشه‏ی سیاسی انقلاب ۱۳۵۷ ملهم از پارانوای سیاسی‏ای بود که پیش از این به آن اشاره کردم. در این زمینه هم بسیار الهام گرفته بود از گفتمان حزب توده و سازمان‏های کمونیستی.

یعنی اگر متخصص تحلیل گفتمان بنشیند و گفتمان رهبران جمهوری اسلامی ایران در دهه‏ی اول را تفسیر کند، می‏بیند که حرف‏های رهبران حزب توده و اتحاد جماهیر شوروی آن زمان، با رنگ و لعاب اسلامی تکرار شده است.

به‌طور علنی می‏گفتند که امریکا ببر کاغذی است و اصلاً گزار‏ه‏هایی که در دهه‏ی اول به‏کار رفته‏اند، گزاره‏هایی هستند که مشابه زبان روسی دارد و دانه‏‌دانه شبیه‏سازی شده‌اند. مثلاً پرولتاریا تبدیل به «مستضعفین» شده است. ایالات متحده‏ی امریکا هم «بزرگ‏ترین دشمن بشر در تمام اعصار و قرون» است.

در دهه‏ی دوم انقلاب، انقلاب به‏تدریج شروع می‏کند به فاصله‌گیری از ایدئولوژی و مقداری عقلانیت منطقی، و علم از سمت غرب پذیرفته می‏شود. مثلاً در زمینه‏ی اقتصاد، توصیه‏های بانک جهانی که تا پیش از این، یکی از ابزارهای شر مطلق بودند، جدی گرفته می‏شوند و سیاست تعدیل و بازکردن درهای کشور به سوی سرمایه‏گذاری دنبال می‏شود.

انتهای دهه‏ی دوم است که آقای خامنه‏ای متوجه می‏شود اگر اوضاع بخواهد به همین شکل ادامه پیدا کند، یعنی ما از پارانویای دهه‏ی اول فاصله بگیریم و بیاییم دانه‏دانه روابط‌‏‌مان با غرب را عادی‏ کنیم و نهادهای پولی، نهادهای سیاسی و توصیه‏های مجامع بین‏المللی را بپذیریم، دیگر چیزی از انقلاب باقی نمی‏ماند؛ چیزی از اندیشه‏ای که آقای خامنه‏ای بسیار بر آن اصرار دارد، باقی نمی‌ماند.

اتفاق دیگری هم افتاده است: امروز دیگر اتحاد جماهیر شوروی وجود ندارد و چین بزرگ‏ترین شریک تجاری اروپا، ایالات متحده و غرب است. امروز دشمنی‏ای که در اندیشه‏ی خیر و شری این آقایان است، معنی نمی‏دهد.

دنیا یک مفهوم واحد و به‏هم پیوسته‏ای است که تقریباً نمی‏توان تفاوت چندانی، دست‏کم در عرصه‏ی اقتصاد و حتی در عرصه‏ی امنیت، بین اجزای مختلف آن قائل شد. به‏هرحال این آقایان در عمل با پدیده‏ی گلوبالیزاسیون مواجه شدند و فهمیدند که حتی روسیه، چین و قدرت‏های دیگر هم، چون تاحدی عقلانی رفتار می‏کنند، حاضر نیستند برای ماجراجویی‏های جمهوری اسلامی از اعتبار خود خرج کنند.

به‌خاطر همین است که آقای خامنه‏ای و دیگران دارند تلاش می‏کنند تا گفتمان را دوباره به حالت اول برگردانند و بگویند که اگر لازم باشد یک‏تنه در برابر همه‏ی دنیا می‏ایستند.

حتی اگر ایالات متحده‏ی امریکا از حالت ابرقدرتی قبلی‏اش خارج شده باشد و با دنیای چندبازیگر مواجه باشیم، تغییری در صورت مسئله داده نشده و دشمن امروز ما لیبرال دمکراسی، اقتصاد آزاد و پدیده‏ی جهانی‏سازی است.

حمله‏ی نظامی

سردار فیروزآبادی در ادامه‏ی سخنانش، دنیا را به دو جبهه تقسیم می‏کند که یکی ابرامپریالیسم به رهبری امریکا است و دیگری جبهه‏ی اسلام ناب محمدی به رهبری جمهوری اسلامی است. به عقیده‌ی وی، اولی انسان را به سوی بت‏پرستی، بردگی و فریبکاری می‏برد و دومی- یعنی جمهوری اسلامی- انسان را به سوی ارزش‏‏های الهی، نجات و آزادی هدایت می‏کند.

از مسیح علی‏نژاد، روزنامه‏نگار مقیم انگلستان، پرسیدم: آیا این شکل از تحلیل به معنای زمینه‏سازی تئوریک برخورد نظامی یا تشدید تنش با دنیای غرب نیست؟

کسانی که ادعا می‏کنند می‏خواهند اسلام را به دنیا صادر کنند، دارند آن‏قدر چهره‏ی- متاسفم که این واژه را به‏کار می‏برم- کریهی از اسلام در دنیا نشان می‏دهند که خود این افراد را باید به‌عنوان مرتد اعلام کرد.

مسیح علی‌نژاد، روزنامه‏‌نگار مقیم انگلستان

اگر بخواهیم از منظر دینی به بحثی که در ارتباط با حجاب مطرح شد و اعلام کردند زلزله‏ای که در دنیا رخ می‏دهد، به دلیل بدحجابی زنان است و هم‏چنین موضع اخیر که اعلام شد امپریالیسم باعث می‏شود که امام زمان نتواند ظهور کند، نگاه کنیم، می‏بینیم که آنها دارند حتی خدا را شکست‏خورده در برابر امپریالیسم معرفی می‏کنند.

بنابراین، از یک دیدگاه، خودشان در جایگاه مرتد قرار گرفته‏اند. منتها محاکمه‏ای برای آنها درنظر گرفته نمی‏شود. چون با دیدگاه سیاسی این بحث را مطرح کردند. دولت ضعیف و ناتوان از نظر داخلی، حتماً نیاز به آن دارد که در عرصه‏ی جهانی سینه سپر کند تا بتواند موجودیت خود را در داخل تحکیم کند.

آنها به‏هرحال هوادارانی در داخل دارند و برای این‏که حتی تهدید حمله‏ی نظامی را توجیه کنند، باید نشان بدهند حمله‏ی نظامی به این دلیل است که دولت و حاکمیت ایران قصد دارد از منظر نور و ظلمت، با ظلمت امپریالیسم مبارزه کند و به همین دلیل مورد تهدید قرار گرفته است.

البته این تاکتیک خیلی کهنه‏ای است. همه هم می‏دانند با این‏گونه جنجال‏سازی‏ها خیلی نمی‏توانند خود را تبرئه کنند. چون به‏خاطر فعالیت غیرشفاف هسته‏ای‏شان مورد تهدید قرار گرفته‏اند و نمی‏شود در این زمینه مباحث مذهبی را مطرح کرد و حتی جامعه‏ی مسیحیت را زیر سئوال برد.

به این معنا که حالتی دو قطبی ایجاد شود که انگار ایران، با چهره‏ی افراطی‏ای که از اسلام نشان می‏دهد، می‏خواهد در برابر امپریالیسمی که به‏هرحال بخشی وسیعی از مسیحیت در کشورهای غربی هستند، بایستد و این را دلیل تهدید نظامی کشورهای غربی اعلام کرد.

حاکمیت چه سودی از تشدید تنش، به‏ویژه در مباحث تئوریک، با دنیای غرب می‏برد؟

همان‏طور که گفتم، به‌نظر من، الان دولت آن‏قدر ضعیف است که تنش خارجی به او کمک می‏کند. چون در این صورت، حتی خود کسانی که معترض هستند، طبیعتاً از کشور دفاع می‏کنند و ناخواسته مجبور می‌شوند در حلقه‏ای قرار بگیرند که دست‏کم در این یک‏سال دارند به‏شدت آن را نقد می‏کنند و اصلاً آن را به‏رسمیت نمی‏شناسند.

در حال حاضر، هیچ‏ چیزی به اندازه‏ی حمله‏ی نظامی نمی‏تواند به یک دولت ضعیف، به یک دولت کودتا در ایران کمک کند. بنابراین به‏شدت از آن استقبال می‏کنند. ادبیات حکومت در این مدت، به تمامی ادبیات تحریک‏آمیز بوده است. ادبیاتی نبوده که در آن منطق یا عقل حکم‏‌فرما باشد. به این دلیل که نیاز دارند که غرب برای‌شان شاخ و شانه بکشد. چرا آقای احمدی‌‌‏نژاد می‏گوید که تحریم آرزوی او است؟ چنین مباحثی چرا از سوی او مطرح می‏شود؟

مسئله بر سر مذهب نیست؛ بلکه می‌خواهند مذهب را فقط به‏‌عنوان توجیه در برابر هواداران‌شان و حتی کشورهای عربی مطرح کنند و آن را دلیل مورد تهدید قرار گرفتن‏ خود از سوی غرب جلوه بدهند.
دلیل اصلی آن همین است که دولت ضعیف کودتا نیاز به یک حمله‏ی نظامی و فشار غربی دارد تا بتواند به لحاظ داخلی جایگاه گم‏شده و مشروعیت از دست‏ رفته‏اش را پیدا کند.

«حاکمان بایستی بدانند در همین فصل سخت و سرد سرزمین‌مان که لحظه‌ها را به شمارش تعداد سال‌های زندان دانشجویان دربند می‌گذرانیم، نسلی بالنده و متفکر در زند‌ان‌های مستبدان در حال شکل‌گرفتن است که آینده را خواهد ساخت.»

این پرسش را در گفت‌وگویی با حسن اسدی زیدآبادی، عضو شورای مرکزی سازمان ادوار تحکیم وحدت، و همچنین نسیم سرآبندی، فعال دانشجویی و فعال زنان و همکار دفتر تحکیم وحدت، درمیان گذاشته‌ام.

حکمی که در مورد خانم بهاره هدایت به‌طور مشخص صادر شده است، یک حکم بی‌سابقه در تاریخ جنبش دانشجویی است. حکمی که در مورد آقای میلاد اسدی صادر شده است نیز همین‌طور. ما در تاریخ جنبش دانشجویی، چنین حکمی را تا به‌حال نداشتیم. در مورد حکم آقای ملیحی، مسئول روابط عمومی سازمان ادوار تحکیم وحدت که روز گذشته صادر شده است، باید بگویم که این حکم در واقع پاسخی مشخص به فعالیت‌های ایشان نیست، بلکه حکم و مجازاتی برای سازمان ادوار تحکیم است.

حسن اسدی زیدآبادی، عضو شورای مرکزی سازمان ادوار تحکیم وحدت

تلقی ما این است که آقایان ملیحی، مؤمنی و زیدآبادی در حال حاضر گروگان‌هایی هستند که حکومت تلاش می‌کند با سخت‌تر کردن شرایط آنها در زندان و صدور احکام سنگین، فعالیت‌های این مجموعه را به اصطلاح مهار کند. البته شاید به دلیل این که موج این برخوردها و صدور چنین احکامی گسترده بوده، این مسئله فعلاً آن طور که باید، مورد توجه قرار نمی‌گیرد و در میان سایر اخبار گم می‌شود.

باید توجه کنیم که بدنه‌ی جنبش دانشجویی نیز به‌شدت مورد آسیب و حمله‌ی نیروهای اقتدارگرا قرار گرفته است؛ هم از طریق کمیته‌های انضباطی و هم از طریق نهادهای امنیتی و قضایی. به گونه‌ای که ما در برخی از دانشگاه‌ها احکام متعدد و متکثری را می‌بینیم. آن‌هم در دانشگاه‌هایی که حتی در سال‌های اوج دوران فعالیت دانشجویی هم هیچ حرکتی در آنها نبود. این نشان‌دهنده‌ی پویایی بدنه‌ی جنبش اعتراضی مردم ایران است.

به این ترتیب فکر نمی‌کنید جنبش دانشجویی دچار آسیب‌هایی شده که ممکن است لطمه‌های تاریخی به روند آن وارد کند؛ لطمه‌هایی که برای مدتی طولانی حرکت این جنبش را تضعیف کند؟

قطعاً همین‌طور است. وقتی چهره‌های فعال و شناخته‌شده‌ی جنبش دانشجویی به این شکل در زندان یا به نوعی تحت تعقیب قضایی هستند، درواقع آسیب واقعی‌ به این مجموعه‌ وارد شده است. من تصور می‌کنم این احکامی که اخیراً صادر شده نه تنها در قیاس با دوره‌ای که ما فعالیت کرده‌ایم‌، بلکه در کل دوره‌ی تاریخ دانشگاه ایران بی‌نظیر است.

البته ممکن است در مقاطعی از جمله در انقلاب هم برخی از دانشجویان احکامی گرفته باشند که سلب‌کننده‌ی حیات‌شان هم بوده باشد. ولی به‌طور مشخص و در مورد افرادی که فقط فعال دانشجویی هستند و هیچ فعالیت حزبی ندارند، این احکام قطعاً بی‌سابقه است.

یکی از ویژگی جنبش دانشجویی، پیوند آن با آرمان‌خواهی ملت است؛ پیوند آن با بدنه‌ی جامعه است. در واقع جنبش سبز باعث شده است که رویش‌ها فوق‌العاده زیاد باشد. با اعتمادی که به امر سیاسی پیش آمده است، قطعاً در دانشگاه نیز نیروها و رویش‌های جدیدی به جنبش دانشجویی خواهند پیوست و بیش از پیش به فعالان دانشجویی در دانشگاه‌ها افزوده خواهد شد.

یعنی علی‌رغم سرکوب جنبش دانشجویی و حضور فعالان آن در زندان، بازهم به شکل گذشته انگیزه‌ای برای پیوستن به این جنبش وجود دارد؟

من فکر می‌کنم که مسئله‌ی کلی جامعه‌ی ما و آن آگاهی سیاسی‌ای که در سطح مردم وجود دارد و جنبش سبز هم آن را منسجم و تشکیلاتی کرده، مهم‌ترین عامل و انگیزه‌ی دانشگاه برای فعالیت است.

پیوند جنبش دانشجویی یا ارتباط آن با جنبش سبز چگونه است؟ در حال حاضر یک نوع هم‌پوشی وجود دارد یا شاهد استقلال معینی از جنبش سبز هستیم؟

در اصل جنبش سبز مسئله‌ای اتفاقی نیست و سابقه‌ای فقط یک‌ساله ندارد. جنبش سبز نتیجه‌ی تلاش‌ها و فعالیت‌های نیروهای دموکراسی‌خواه به‌‌طور کلی و جبهه‌ی دموکراسی‌خواهی در ایران است که حالا در مقطع یک‌سال اخیر به این شکل و با رهبران خاص جلوه کرده است.

به‌هرحال فعالیت‌هایی که فعالان دانشجویی در کنار سایر خرده‌جنبش‌های دموکراسی‌خواه در ایران داشتند، از سال‌ها پیش و حتی می‌توان گفت پیش از انقلاب آغاز شده است. مجموع و برایند این فعالیت‌ها بود که در مقطع سال ۱۳۸۸ منجر به شکل‌گیری جبهه‌ی جدیدی شد، و خب، به‌هرحال آقایان موسوی و کروبی هم رهبری آن را قبول کردند که نکته‌ی خیلی مهمی بود. من رابطه‌ی اینها را به این شکل می‌بینم.

فعالیت نیمه‌علنی

نسیم سرابندی از شدت برخورد حاکمیت با جنبش دانشجویی در مقایسه با سایر نیروها می‌گوید.

در سال ۱۳۸۸، ما بازداشت گسترده‌ای از اعضای شورای عمومی در انجمن‌های اسلامی دانشجویان و اعضای شورای مرکزی تحکیم را داشتیم که طی آن آقایان مهدی عربشاهی، خانم بهاره هدایت، آقای میلاد اسدی، آقای عباس حکیم‌زاده، آقای امین نظری و آقای مرتضی سیمیاری بازداشت شدند.

نسیم سرآبندی، فعال دانشجویی و فعال زنان و همکار دفتر تحکیم وحدت

تعدادی از اعضای شورای مرکزی آزاد شدند، اما دو تن از اعضای شورای مرکزی (خانم بهاره هدایت و آقای اسدی) در زندان باقی مانده‌اند. در نوع برخوردی که با آنها شده و همچنین در تجدیدنظری که به‌هیچ میزان از حکم آنها کاسته نشده است، می‌شود نوع برخوردی را دید که حاکمیت به تحکیم وحدت دارد. آن خواسته‌ای که آنها از خانم هدایت و آقای اسدی داشتند، برای این که علیه تحکیم و علیه جنبش دانشجویی مصاحبه کنند و غیر قانونی بودن دفتر تحکیم وحدت را در زندان بپذیرند، به‌هیچ نتیجه‌ای نرسید و به این‌جا منجر شد که الان نه سال‌ونیم حبس برای خانم هدایت و هفت سال برای آقای اسدی صادر شده است.

موضوعی که خیلی اهمیت پیدا می‌کند، این حکم بی‌سابقه است. شما در مورد یک فعال دانشجویی حکمی قریب به ده‌سال زندان می‌بینید؛ اتفاقی که در این یک سال حتی در خصوص اعضایی که در احزاب فعالیت می‌کنند نیفتاده است.

یعنی شما مثلاً حکم پنج‌‌‌ یا شش سال زندان را می‌بینید، برای کسانی که برای قدرت رقابت می‌کردند، اما برای دانشجویی که چشمداشتی به قدرت ندارد، شاهد صدور احکام ده سال زندان برای آقای ضیا نبوی و یا نه سال و نیم برای خانم هدایت هستید و هم‌چنین هفت سال زندان برای آقای اسدی و دو سال برای خانم گلرو.

شما فکر می‌کنید علت این شدت برخورد چیست؟

مسئله‌ای که در دفتر تحکیم وحدت وجود دارد، این موضوع است که حاکمیت از موضع‌گیری دفتر تحکیم وحدت در انتخابات گذشته و مسائل بعد آن و تقلب گسترده‌ای که دیدیم، بسیار ناراضی بود. در واقع عصبانی و خشمگین بود. غیر از شرکت در انتخابات، مسئله‌ای که وجود داشت مطالبه‌گرایی و قدرت بخشیدن به نهادهای مدنی بود.

یعنی جنبش دانشجویی و دفتر تحکیم وحدت با اتخاذ یک موضع بنیادی که در واقع بحث مطالبه‌ محوری بود، این موضوع را مطرح کردند که ما به‌عنوان نهادهای مدنی در عین ‌ حال که در شرایط فعلی سکوت نمی‌کنیم، مطالبات خود را هم به‌پیش می‌بریم. یعنی در واقع از نامزدها می‌خواهیم که در مقابل آنها پاسخگو باشند.

مواضع مستقل

نسیم سرابندی از زیانمندبودن سیاستی می‌گوید که حاکمیت در مقابل جنبش دانشجویی به‌عنوان یک نهاد مدنی اتخاذ می‌کند:

این موضع یک موضع کاملاً مدنی است. یعنی شما از یک نهاد مدنی انتظار دارید که در همه‌ی شرایط به دلیل گسترده کردن فضاهای مدنی در جامعه، مواضع مستقلی داشته باشد. این استقلال بود که برای حاکمیت خیلی مسئله‌ساز بوده.

در طی ده‌سال گذشته دفتر تحکیم را به انواع و شکل‌های مختلف محدود و انجمن‌های بسیار زیادی را با مشکلات متعدد روبه‌رو کردند؛ ازجمله تعلیق‌های گسترده‌ی انجمن، بازداشت‌ها، حکم‌های زندان، محرومیت از تحصیل، حتی اخراج و ستاره‌دارکردن دانشجویان. این مسائل را به‌وجود آوردند، ولی بازهم تحکیم وحدت زنده است.

به نظر شما با بازگشایی دانشگاه‌ها شاهد چه نشانه‌هایی از حیات جنبش دانشجویی خواهیم بود؛ آن‌هم بعد از این صدماتی که دیده است؟

من مثالی از گذشته بیان می‌کنم و بعد به این موضوع می‌پردازم. در تابستان سال ۱۳۸۸ بعد از اعتراضات گسترده و سرکوب‌‌های به‌وجود‌آمده، خیلی از اشخاصی که به تحلیل شرایط می‌پرداختند، انتظار داشتند که این سرکوب‌ها تا حدودی سکوت را بر جامعه حاکم کند، اما اتفاقی که در دانشگاه از اول مهرماه افتاد، نشان داد آن چیزی که در جامعه اتفاق می‌افتد، اگر دیگر نتواند در خیابان ادامه پیدا کند، در دانشگاه ادامه پیدا می‌کند.

این اتفاق را ما از مهرماه سال گذشته به صورت بسیار گسترده دیدیم. همچنین دفتر تحکیم در آن زمان اقدام به برگزاری جلسات و هم‌چنین تلاش برای برگزاری انتخابات کرد. متاسفانه جلسه‌ای که برگزار شد، با بازداشت ۱۸ تن از اعضای شورای تهران مواجه شد.

این برخوردهای صورت‌گرفته، امکان دارد محدودیت‌ها و معذوریت‌های بسیار زیادی برای مجموعه‌های دانشجویی به‌وجود آورد؛ مخصوصاً مجموعه‌‌های دانشجویی شناسنامه‌دار و مجموعه‌های دانشجویی که فعالیت مدنی و کاملاً شفاف انجام می‌دهند...

منظورتان از جریان‌های دانشجویی‌ای که فعالیت‌های شفاف انجام می‌دهند، چیست؟ چه نوع دیگری از تشکل‌های دانشجویی ممکن است وجود داشته باشد؟

مسئله‌ی که ما در تمام بیانیه‌های‌مان تا به امروز، به آن بسیار اشاره کرده‌ایم و هشدار هم داده‌ایم این است که مسائل این چنینی و برخوردهایی از این دست، در نهایت باعث می‌شود گروه‌های دانشجویی، گروه‌های فعال در جامعه، به سمت فعالیت‌های غیرعلنی روی بیاورند.

یعنی شما فکر می‌کنید در شرایط شکل‌‌گیری چنین نهادهای دانشجویی قرار داریم؟

مسئله‌ای که وجود دارد این است که در دانشگاه‌ها همه‌ی فضاها که دست حاکمیت نیست. از طرف دیگر همه‌ی دانشجویان، دانشجویان عضو دفتر تحکیم وحدت که نیستند. ما در دفتر تحکیم وحدت بارها اشاره کردیم که اگر شما فضا را به بسته نگه‌ دارید، در نهایت چنین اتفاقی خواهد افتاد.

یعنی این فعالیت علنی به یک فعالیت غیرعلنی منجر می‌شود. البته این اصلاً به معنای خشونت‌آمیز بودن ماجرا نیست. ببینید، من از فعالیت غیرعلنی نه به صورت کامل، بلکه به صورت نیمه‌علنی می‌گویم. مثلا شما می‌بینید با آن که از تعداد بیانیه‌های یک مجموعه‌ی دانشجویی و یا از تعداد انتشار جلسات آن کم می‌شود، اما بازهم آن جلسات برگزار می‌شود. یا مثلا می‌بینید که شبکه‌های اجتماعی مختلف به مدد اینترنت به‌وجود می‌آید؛ یعنی همان چیزی که در بیانیه‌های متعدد تحکیم وحدت هم روی آن تأکید شده است.

در واقع این شکل جدیدی از فعالیت نیمه علنی است.

بله، دقیقاً. منظور من از فعالیت نیمه‌علنی بیش‌تر چنین چیزی است، نه آن تجربه‌ی تلخ تاریخی که وجود داشته و دارد.

بر اساس گزارشی مستند از وضع کنونی اقلیم زمین، و به‌لطف اثرات همسوی زمین‌گرمایی و بازآغاز پدیده‌ی مخوف و گرمابخش ال‌نینو؛ ۲۰۱۰، در ردیف گرم‌ترین سال‌های تاریخ سیاره‌مان جای گرفت. دمای خاک و آب زمین در خلال ماه‌های ژانویه‌ تا ژوئن امسال حتی طبق تحلیلی که در روز پانزدهم ژولای، از سوی سازمان ملی امور جوی و اقیانوسی ایالات متحده (NOAA) انتشار یافت؛ از ۱۸۸۰ بدین‌سو، مقام گرم‌ترین را بین بازه‌های مشابه پیشین بدست آورده.

دمای میانگین نخستین نیمسال ۲۰۱۰، معادل ۱۴.۲ درجه در مقیاس سلسیوس بود که ۰.۷ درجه بالاتر از دمای متوسط قرن بیستم است. رکورد گرمای هوا در ۹ کشور شکسته شد. پاکستان که در روز ۲۶ می سال جاری، گرمای ۵۳.۵ درجه را – که به‌گفته‌ی دکتر «جف مسترز»، سرپرست هواشناسی وبسایت «Weather Underground»، بالاترین دمای ثبت‌گشته در خاک آسیا، طی سال جاری بود – را تجربه کرد.

اما مادامی‌که برخی نقاط همچون آسیا، پرو و شرق ایالات متحده از فرط گرما به‌تنگ آمده بودند؛ آثار ناخوشایند و کوتاه‌مدت اقلیمی از سرمایی بی‌سابقه در دیگر نقاط حکایت می‌کرد. استان جنوبی «گوییژو»ی چین برای مثال، امسال سردترین ماه ژوئن‌اش را به چشم دید.

در خیابان‌های نیویورک – ۷ژولای ۲۰۱۰/ عکس از James Leynse

دکتر «درک آرنت» سرپرست بخش دیده‌بانی اقلیمی مرکز داده‌های آب‌و‌هوای ملی NOAA، می‌گوید: «کمی زود است هنوز قیاسی کنیم و بگوییم امسال گرم‌ترین [سال ثبت‌گشته؛ که هم‌اکنون با اختلافی اندک، در اختیار همان ۲۰۰۵ مانده] است. بی‌تردید [اما ۲۰۱۰]، دست‌کم سومین و یا چهارمین سال گرم [تاریخ زمین] باشد».

شاید از عللی که این سال، رکورد گرم‌ترین را نخواهد شکست، برهم‌کنش دو پدیده‌ی جوی پرقدرت، یعنی «ال‌نینو» و «لانینیا»ست. افزایش دمای آب‌های گرمسیری شرق و مرکز اقیانوس آرام را ال‌نینو می‌گویند¹؛ که طی آن، جریانات گرم اقیانوسی، چونان اندک‌فشار افزوده‌ای، بر موج رشد یکنواخت گرمای ناشی از نشر انسانی گازهای گلخانه‌ای، می‌افزاید. اما هر سه تا هفت سال، ال‌نینو جایش را به لانینیا می‌دهد؛ موج سردی‌افزای آب‌های شرق حوزه‌های گرمسیری اقیانوس آرام.

طی ماه می گذشته، ال‌نینو به‌ناگاه ناپدید گشت و همین، راه را برای ورود لانینیا گشود؛ که طبق گفته‌ی آرنت، افزایش دمای تحریک‌گشته با ال‌نینو را در ماه‌های باقیمانده از سال جاری، بی‌اثر خواهد نمود. در این میان، بنابه اعتقاد دکتر «کوین ترنبرث»، از دانشمندان ارشد مرکز ملی تحقیقات جوی در بولدر کلرادو، امکان دارد که ال‌نینو، تحمیل اثرات گرمای افزوده را تا ماه آگوست هم‌چنان به‌ درازا کشد. اما روی‌هم‌رفته به‌گفته‌ی آرنت؛ افزایش دمای زمین، سیر بلندمدتی را همانند پلکانی روبه بالا طی می‌کند که متغیرهای طبیعی‌ای چون ال‌نینو و لانینیا، همچون جهش‌های گاه‌ چندین‌پله‌ای یک فرد از پله‌ها؛ حال رو به پایین و یا بالاست.

در خیابان‌های توکیو – ۲۳ژولای ۲۰۱۰/ عکس از Frank Robichon

ترنبرث هم با ایده‌ی ایجاد نوسانات گاهنگاه دمایی از سوی پدیده‌های بزرگ‌مقیاسی چون ال‌نینو و لانینیا موافق است و می‌گوید: «هنگامی‌که در رأس سیر صعودی ایستاده‌اند؛ آنگاه رکوردها هم شکسته خواهد شد. این، صرفاً زمین‌گرمایی یا نوسانات طبیعی نیست؛ بلکه تلفیقی از این‌دوست».

با این وجود، ترنبرث اشاره دارد که فقدان یخ‌های شناور دریای شمالگان و افزایش سطح آب دریاهای زمین، آن‌قدرها متأثر از ضربات کوتاه‌مدت پدیده‌هایی چون ال‌نینو و لانینیا نیستند. از ۱۹۹۲ بدین‌سو، ماهواره‌ها نشان از افزایش ارتفاع ۵.۶ سانتیمتری سطح آب‌های زمین داده‌اند؛ آهنگی که معادل افزایش ۰.۳ متری و یا حتی بیشتر سطح آب‌ دریاها تا پایان این صده است.

طبق گزارش جدید NOAA، همچنین در ماه ژوئن ۲۰۱۰، یخ‌های شناور دریای شمالگان، مساحتی بالغ بر ۱۰.۹ میلیون کیلومتر مربع را اشغال کرده بود که ۱۰.۶ درصد کمتر از میانگین وسعت یخ در خلال سال‌های ۱۹۷۹ تا ۲۰۰۰ است و ضمناً کمترین پوشش یخی ماه ژوئن از سال ۱۹۷۹ تاکنون. ترنبرث می‌گوید: [تا بدین‌جا گرمایش شمالگان بدین‌معناست] که ۲۰۱۰ در فراروی سال ۲۰۰۷ است و این، رکوردی در فقدان یخ‌های دریایی شمالگان به شمار می‌آید». او همچنین می‌افزاید که: «[فقدان یخ دریایی و افزایش سطح آب‌ها]، رویهمرفته نشانگری روشن از گرمایش سیاره است».

به‌گفته‌ی دانشمندان، در این بین عناصر شگفتی نیز در این گزارش دیده شد. مثلاً دکتر مسترز از «Weather Underground»، از ثبات چنین دمای شدیدی، در عین فعالیت اندک خورشید، متعجب است. لکه‌های خورشیدی، طی بازه‌ای حدودا ۱۱ساله، تضعیف و تقویت می‌شوند و زمین به‌گاه رشد چنین فعالیتی، رو به گرمی می‌گذارد².

در خیابان‌های آمریستار – هندوستان – ۳۰می ۲۰۱۰/ عکس از Raminder Pal Singh

مسترز در این‌باره می‌گوید: «امسال در رکورد رکود فعالیت‌های خورشیدی هستیم؛ اما این‌که در [نزدیکی] رکورد بیشترین دماییم، امر چشمگیری‌ست. زمین‌گرمایی انسان‌محور و ال‌نینو، توان فائق آمدن [بر تأثیر خورشید] را داشتند».

ترنبرث، با اینکه اثر لکه‌های خورشیدی بر دمای سراسری زمین، «هنوز اثبات نگشته» یا در بهترین حالات، «بسیار جزئی‌ست»؛ مخالف است. به‌هر ترتیب، آرنت گفته که گزارش اخیر، «سازگار با طرح‌ریزی‌هایی‌ست که در خصوص افزایش دمای سیاره‌مان به‌واسطه‌ی زمین‌گرمایی انجام گشته» و «تأکیدی‌ست دیگربار بر آنچه که در سیاره‌مان می‌گذرد».

منبع: National Geographic

پانوشت:

۱ – پیش از این آثار کوتاه‌مدت پدیده‌های ال‌نینو و لانینیا در مقاله‌ی «زمین، گرم‌ترین دهه را گذراند»، بحث شده بود.

۲ – جهت کسب اطلاعات بیشتر در خصوص تأثیر فعالیت‌های خورشیدی بر اقلیم، رجوع کنید به «سکوت خورشید و سرمای زمین».

تاکید براین نکته لازم است که شعر سپید به جهت ریشه و منشأ پیدایش با شعر نیمایی تفاوتی ندارد. همان عواملی که باعث پیدایش شعر نیمایی شد، شعر سپید را نیز به وجود آورد. شعری كه در اروپا و آمریكا از قید وزن و قافیه رهاست شعر آزاد نام دارد. به علت ناشناخته بودن ساختمان این دو نوع شعر، اشتباهاً جا به جا و یا یكسان گرفته می‌شوند. (فلكی؛ ۱۳۸۵: ۸۹)

از این‌رو لازم است اول بدانیم چه چیزهایی سبب پیدایش شعر نیمایی گردید؟

چنانچه قبلاً اشاره شد یکی از عللی که قالب نیمایی را به وجود آورد، تحولات سیاسی/اجتماعی و فضای باز فرهنگی بود. پس از آنکه انقلاب مشروطه شکل گرفت، تعدادی از نویسندگان با آن همراه شدند و از ادبیات به مثابه ابزار سیاسی در جهت دفاع از حرکت‌های اجتماعی خویش سود جستند.

طبیعت چنین امری ایجاب می‌کرد که شعر از حالت فرمایشی بیرون آید و در کوچه‌ها راه برود. بر این اساس، شعر «بازگشت» به وجود آمد. در پی آن، تقی رفعت، شمس کسمایی، خامنه‌ای، لاهوتی و نیما در صدد شدند تا به شعر «بازگشت»، نیز تغییراتی به وجود آورند. زیرا اینان درک کرده بودند که جامعه‌ی امروز با جامعه‌ی چندین صد سال قبل تفاوت‌های عمیقی پیدا کرده است.

مردم امروز غیر از مردمان دیروز‌ اند،ویژگی‌های شخصی‌شان از همدیگر دور شده، آداب و رسوم شان در مقابل هم قرار گرفته، زندگی‌شان تغییر کرده، دستور زبان تغییر یافته و بینیش و دیدشان فرق کرده است. در گذشته اگر «لاله» را قلب عاشق تصور می‌کردند، حال آن را نمادی از شهدای انقلاب به حساب می‌آورند.

اگر مردم دیروز با شمشیر به جنگ می‌رفتند، امروز با وسایل مدرن از قبیل تانک و هواپیماهای جنگی و سلا ح‌های هسته‌ای استفاده می‌نمایند. اگر در گذشته از شمع برای روشنایی استفاده می‌کردند، امروز وجود الکتریسته، خانه‌های مردم را روشن نموده است.


بنابراین، به وجود آمدن عناصر نوین و موضوعات جدید، شکل زندگانی اجتماعی و رفتارهای جمعی افراد را نیز تغییر داده است. این تغییرات در زندگی اشخاص، بر روابط درونی انسان‌ها نیزاثرگذار بوده است. شناخت، انسان را از زندگی و اشیاء پیرامون آن متحول ساخته است. پدیده‌های جدید، به انسان شناخت و محتوای نو بخشیده است.

حرکت نیما در جهت تحول ساختار شعر کلاسیک نیز از همین شناخت جدید منشأ می‌گرفت. نخستین کار نیما هم به وجود آوردن یک دید نو و شناخت جدید در شعر کلاسیک بود. و تمام کارکردهای بعدی نیما بر پایه‌ی همین امر استوار می‌گشت.

نیما اول به شاعر نگاه نو بخشید سپس به تغییر ساختار ظاهری و باطنی شعر دست زد. قید تساوی طولی مصراع را شکست. چون این قید موجب می‌شد تا کلمات و جملات زاید در مصراع جای گیرد. برای جلوگیری از طولانی شدن لازم بود مصراع را کوتاه و بلند گرداند.

رابطه‌ی قراردادی کلمات و مفاهیم ذهنی را ملغی نمود، زیرا این امر برای آزادی اندیشه و تخیل واقعی شاعرانه یک مانع محسوب می‌گردید و شاعر را مجبور می‌کرد به تقلید و تکرار دچار گردد و هیچگونه خلاقیتی از خود نشان ندهد.

خیال، ابهام و ایجاز را به عنوان اصول سه گانه تفکیک ناپذیر وارد قلمرو شعرش ساخت. این‌گونه بود که شعر با تعریف جدید به میدان زندگی کشیده شد. رابطهء درونی مصراع و کلمات و فضای عمودی شعر را قوت بخشید.

میان کلمات و اشیاء با تصویر و مفاهیم، هماهنگی ایجاد نمود. البته این نیز ناشی از دید جزئی‌نگرانه‌ی نیما بود. نیما تغییر در یک تشکل را استخراج شده از تحول در اجزای آن می دانست.

نیما یوشیج

به این ترتیب، نیما راه تازه ای گشود. راهی که در مدت کوتاهی پیروان بی‌شماری یافت. اخوان ثالث و فروغ از پیشگامان این رهروان بودند که توانستند قالب پیشنهادی نیما را در سطح عالی‌تری قرار دهند.

خلاصه تحولات سیاسی/اجتماعی و فضای باز فرهنگی، زمینه را برای تحولات ادبی آماده نمود. شاعران با استفاده از این فرصت به یک دید و جهان بینی تازه‌ای دست یافتند. این جهان‌بینی سرآغاز فصل نو در شعر کلاسیک به حساب می‌آمد. این بود که شعر نیمایی ظهور نمود. توأم با آن، حرکت دیگری شکل گرفت.

در اوایل سال های ۱۳۰۰ عده‌ای با تکیه بر اشعار تر‌جمه شده‌ی فرنگی نوعی نثر شاعرانه را وارد قلمرو ادبیات نمودند.

ملک الشعراء بهار در این باره می‌نویسد: نثر شاعرانه یاشعر منثور تازه معمول شده است واز فرنگی‌ها تقلید کرده ایم . به ندرت «از صدی دو تا که قابل درج است در میان آنها یافت می‌شود، ولی متأسفانه در غالب جراید از این اشعار منثوره به چشم می‌خورد.»
(تاریخ تحلیلی شعر نو ... ، ص ۱۸۶)

«تندر کیا» از اولین کسانی بود که سعی می‌کرد با ترکیب نظم و نثر چیزی بنام «نثم» به وجود آورد . زیرا او در فرانسه تحصیل کرده بود و با تحولات ادبی آنجا آشنایی داشت. می‌دانست که در ادبیات فرانسه چیزی به عنوان «نثرآهنگین» وجود دارد.

از این جهت می‌خواست با تقلید از ادبیات فرانسه، چیزی شبیه «نثر آهنگین» در شعر فارسی ایجاد نماید . اما چون کار ایشان از پختگی لازم برخوردار نبود، ازرونق افتاد و نتوانست جای پای مناسبی برای خود به دست آورد، تا اینکه شاملو آمد و با درک عمیق‌تر، جریان را به صورت دیگری مطرح ساخت.

شاملو از یکسو با ادبیات اروپایی آشنایی داشت وتحولات ادبی را که در آن نواحی واقع می‌شد می‌فهمید، از سوی دیگر از رمز و راز جریان نواندیش کشورش کاملاً مطلع بود، بر این اساس برای تکمیل کار نیما، وزن عروضی را از دایره‌ی معیارهای شعریت به کلی خارج ساخت و مفهوم دیگری از وزن ارایه نمود که مورد پذیرش عده‌ای قرار گرفت.

همین‌طور رکنی را حذف و رکن دیگری را جایگزین آن نمود. عناصر و اصطلاحات را با میزان و معیارهای دیگری تعریف نمود و خود با ارایه دادن نمونه‌هایی کوشید تا به اندیشه‌هایش عینیت ببخشد.


در هر صورت اصطلاح شعر سپید امروزه در محافل ادبی و كتب ادبیات پذیرفته شده است و این روزها در نزد نسل جوان طرفداران زیادی دارد. این قالب شعری فاقد وزن عروضی است و ظاهری نثرگونه دارد. سطرها مساوی نیستند و قافیه نیز اگر در آن به كار رود، جای مشخص ندارد؛ اما به دلیل برخورداری از منطق و مكانیسم‌های شعری، نظیر بیان، تخیل، ادراك هنری، آهنگ و تناسبات درونی با نثر متفاوت است. (روزبه؛ ۱۳۸۱ :ص ۲۲)

نمایندگان شعر سپید می‌گویند: شعر یعنی كلام مخیل. (محمدی؛ ۱۳۸۱؛ ۱۶ ص)



احمد شاملو

آغاز حضور این نوع شعر را در ادبیات فارسی باید حدود دهه‌ی سی دانست. در اواسط دهه‌ی سی تقریباً همه‌ی پیشروان شعر نو، شعر منثور را به عنوان شعر پذیرفته بودند و مجلات در سطح وسیعی محل طبع‌آزمایی شاعران مختلف برای سرودن شعر سپید شده بود. (شمس لنگرودی؛ ۱۳۷۷:‌ ۳۸۶ ص)

شاملو بانی شعر سپید است اما، پیش از او نیز كسانی در صدد سرودن شعر منثور برآمدند؛ محمد مقدم، تندر كیا، هوشنگ ایرانی، پرویز داریوش، منوچهر شیبانی، بیژن نجدی و علی پورشیرازی (شین. پرتو) از پیشگامان شعر سپیدند. به ویژه هوشنگ ایرانی تلاش‌هایی برای رسیدن به شعر منثور انجام داده اما، در نهایت موفق نبوده است؛ هر چند به گفته‌ی دكتر شفیعی كدكنی درك درستی از مفهوم منثور داشته است. (زرقانی؛ ۱۳۸۴:ص ۳۲۲)

به نظر می‌رسد وی در حوزه‌ی زبان شعر دچار رفتار افراطی شده؛ علاوه بر آن، تجربه‌ی شعری‌اش را قبل از رسیدن به مرحله‌ی پختگی رها کرده است؛ در حالی‌که شاملو شعر منثور را جدی گرفت و برای تكامل آن تلاش كرد و همچنین تئوری و زیباشناسی تعریف شده‌ای برای شعر سپید داشت كه دیگران از آن محروم بودند. (همان: ۳۲۱)

شاملو در شیوه خود از منابع مختلفی تاثیر پذیرفته است. یكی از این منابع نثر آهنگین قرن چهارم و پنجم است. منبع دیگری كه شاملو برای شكل دادن به قالب شعرش از آن استفاده كرده، ترجمه‌ی عهد عتیق و عهد جدید (تورات) است؛ شاملو برخی اشعار خود را به شكل آیه‌های تورات نوشته است؛ اما فكر آزاد كردن یكسره‌ی شعر از قید و بند وزن را از غرب گرفته است. (براهنی؛ ۱۳۸۰: ۹۰۴-۹۰۶)


شاملو با شعر شاعران فرانسوی چون لوركا و دیگرانی كه شیوه كلاسیك را كنار گذاشته بودند آشنا می‌شود، خود او می‌گوید حركت نوین شعری او با «پل الوآر» شكل می‌گیرد. (فلكی؛ ۱۳۸۵: ۹۰ ص)

عبدالحسین زرین‌کوب

شاملو با وجود بهره‌گیری از منابع مختلف، زبانی مشخص و منحصر به خود دارد كه در میان شاعران دیگر قابل تشخیص است. البته این زبان خاص در ابتدا هنوز صیقل نخورده و بدون نقص نشده است، اما بعدها خاصه بعد از «باغ آینه»، زبان شاملو پاك و یكدست می‌شود؛ گرچه همین دقت بیش از حد در كاربرد زبان، شعر او را گرفتار ابهام می‌كند و آن را به تفسیر محتاج می‌سازد. (زرین كوب، ۱۳۸۵:ص‌۱۶۷)

شعر سپید برای پر کردن جای خالی وزن از شیوه‌های مختلفی بهره می‌گیرد از جمله: به کار بردن قافیه در پایان هر بند؛ ایجاد آهنگ درونی از طریق هم‌آوایی مصوت‌ها و صامت‌ها؛ تکرار کلماتی خاص در یک بند یا شعر. (همان، ص ۱۷)

همچنین یافتن محل مناسب گسست‌ها و پیوست‌ها و چگونگی پی‌هم‌نویسی یا جدانویسی در شعر سپید یكی از عوامل در آهنگین كردن شعر است. شاملو با تجربه‌ی طولانی در اشعار تكامل یافته‌اش از این مهارت بهره‌مند بود. (همان: ۱۲۴)

وی شعر سپید را چنین معرفی می‌كند: اگر دعوای مدعیان بر سر آن است كه شعر سپید نمی‌تواند نوعی شعر شمرده شود، حق با ایشان است، شعر سپید شاید رقصی است كه به موسیقی احساس نیاز نمی‌كند. (لنگرودی: ۱۳۷۷: ج ۲:ص ۵۸۳)


دكتر تقی پورنامداریان دلیل روی آوردن شاملو را به شعر سپید چنین بیان می‌كند: «انتخاب شاملو ناشی از دید خاص او به شعر و توجه به شعر ناب است كه مطالعات وی در شعر نقد شعر غرب در این دید تأثیر و دخالت مستقیم دارد و دیگر عدم تجربه‌ی وسیع در وزن شعر فارسی كه خود ناشی از عدم‌مطالعه‌ی پیگیر و مستمر در شعر فارسی است.» (پورنامداریان؛ ۱۳۸۱:ص ۴۲۳)

شاملو به هر دلیلی كه شعر منثور را انتخاب كرده باشد، در آن موفق شده است. به ویژه كه این قالب به سبب آسانی ظاهری طرفداران زیادی داشته و دارد، اما جز معدودی از انواع خوب آن قابل ذكر نیست. اصولاً تعداد شاعران موفق شعر منثور بسیار كمتر از شاعران موفق دیگر جریان‌هاست. (محمدی؛ ۱۳۸۱:ص ۱۵)

از كسانی كه بعد از شاملو و یا هم‌زمان با او شعر منثور سرودند، می‌توان سهراب سپهری، هوشنگ ابتهاج، اسماعیل شاهرودی، منوچهر آتشی و طاهره صفارزاده و ... را نام برد.

این روزها شعر سپید عرصه‌ی طبع‌آزمایی شاعران جوان و كسانی است كه می‌خواهند خود را در جرگه‌ی شاعران ثبت كنند. در زیر نمونه‌ای از شعر سپید شاملو را می‌خوانیم:

نمی خواستم نام «چنگیز» را بدانم
نمی‌خواستم نام «نادر» را بدانم
نام شاهان را
محمد خواجه و تیمور لنگ،
نام خفت‌دهندگان را نمی‌خواستم و
خفت چشندگان را.
می‌خواستم نام تو را بدانم
و تنها نامی را كه می‌خواستم
ندانستم
(احمد شاملو از دفتر «مدایح بی صله»)

یادداشت پیش روی، نه درباره شهرام امیری و گره‌گشایی از سناریوهای مختلفی است که در مورد وی مطرح شده، که نقدی بر برخورد رسانه‌ها با موضوع شهرام امیری است.

رجا نیوز که از سایت‌های نزدیک به دولت ایران است، در مقاله‌ای از «رمزگشایی از سناریو ناپدید شدن امیری» نام برده. در واقع، استفاده از کلمه سناریو بر دقیق نبودن اطلاعات تاکید دارد.

این‌که شهرام امیری جاسوس یک‌جانبه است و یا جاسوس دوجانبه، همه حدس و گمان‌‌هایی است که رسانه‌ها را به خود مشغول کرده. دکتر عطا هودشتیان، استاد علوم سیاسی، علت دقیق نبودن اطلاعات را اصول امنیتی بین‌المللی می‌داند که بر اصل پنهان‌کاری بنیان نهاده شده.

وی برای مثال، به بسیج مطبوعاتی هفته‌ی گذشته اشاره می‌کند که موضوع مهم اعتصاب بازار را عملاً به حاشیه راند و آن‌گونه که می‌بایست مورد توجه قرار نگرفت. وی می‌گوید:

مسئله‌ی اعتصاب در حال گسترش است، تهران اندکی خاموش شد، اصفهان جنجالش گسترش پیدا کرد و سپس در مشهد و بعد نیز در تبریز این مسئله جدی شد.

اما حتی رسانه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور هم اخبارشان متوجه امیری بود. جنجال‌هایی که در مورد او در روزنامه‌ها وجود دارد، مبتنی بر استراتژی عمومی دولت احمدی‌نژاد است، چه ما در داخل ایران روزنامه مستقلی نداریم که بتواند از تبلیغات دولت احمدی‌نژاد انتقاد راستین به‌عمل آورد.

روزنامه‌های داخل ایران، عمدتاً بر ناپدید شدن و ربوده شدن شهرام امیری از سوی آمریکا تاکید کرده‌اند که این موضع‌گیری به‌خاطر عدم وجود رسانه‌های مستقل در ایران، بسیار طبیعی است. دکتر هودشتیان در مورد رسانه‌های غربی می‌گوید:

نیویورک تایمز مشخصاً اعلام کرد اطلاعاتی که شهرام امیری درباره‌ی کلاهک‌های اتمی به سیا و آمریکا داده، اطلاعات مهمی بوده. واشنگتن‌پست نیز اخبار مشابهی را منتشر کرد.

اما جنجال‌برانگیزتر از همه، روزنامه‌ی انگلیسی دیلی‌تلگرام است که شهرام امیری را نه جاسوس سیا بلکه یک جاسوس دوجانبه خواند. از یک‌سو، دیلی‌تلگرام عنوان می‌کند که بازگشت شهرام امیری به ایران یک نوع شکست استراتژی بین‌المللی آمریکاست، چون آمریکا نتوانسته موضوع را خوب جمع کند.

از سویی، روزنامه‌های دیگر این بازگشت را نشانه‌ی شکست استراتژی احمدی‌نژاد می‌دانند، چرا که مسلماً شهرام امیری به هر حال به آمریکا رفته و اطلاعاتی را در اختیار سیا قرار داده که باید بازبینی شود.

آنچه در هر سه رسانه، یعنی رسانه‌های داخل، رسانه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور و رسانه‌های بین‌المللی مشترک است، مشغول شدن همه‌ی آنها به موضوع شهرام امیری برای چند روز بود.

دکتر هودشتیان معتقد است

همه‌ی رسانه‌ها، به‌ویژه رسانه‌های خارج و حتی اپوزیسیون، گرفتار بازی هوشمندانه و جنجال‌برانگیز دولت ایران شدند. این ماجرا به گونه‌ای برنامه‌ریزی شد تا نشان دهد دولت احمدی‌نژاد برتر است و کسی که که به زور آمریکا او را به گروگان گرفته (آن‌گونه که دولت ایران ادعا می‌کند) و از او اطلاعات گرفته، ایران توانسته با فشار بین‌المللی بازگرداند.

دکتر هودشتیان

دولت ایران حداقل برای چندروزی توانست این ماجرا را در رسانه‌ها مطرح کند و نکته‌ی اسفناک این است که اپوزیسیون چند روزی به دنبال این جنجال‌ها بودند، چه ما می‌دانیم چنین چیزی غیر ممکن است؛ او یا به خواست خود به آمریکا رفته و یا اگر به خواست خود نرفته نمی‌توانسته به این سادگی بازگردد. بنابراین، رسانه‌ها و سایت‌های خارج از کشور هم تحت تاثیر آن قرار گرفته‌اند.

دکتر عطا هودشتیان به پیشینه‌ی این نوع بازی‌های رسانه‌ای در تاریخ سی‌ساله‌ی جمهوری اسلامی اشاره می‌کند و می‌افزاید:

ما نباید ماجرای دکتر علی محمدی را فراموش کنیم که او هم به‌عنوان دانشمند اتمی مطرح شد. دولت ایران او را ترور کرد و بعد به گردن دولت‌های خارجی انداخت.

چگونه فردی مثل شهرام امیری را می‌گذارند برود و برگردد و دکتر علی محمدی که از او نام‌ها و نشانه‌هایی مبنی بر مخالفتش با دولت جمهوری اسلامی در دست است، ترور می‌شود. آخرین ترفند سیاسی معلم فرانسوی است که در ایران محاکمه‌اش کردند و بعد او را با قاتل شناخته‌شده مرحوم بختیار معامله کردند.


اکنون نیز اخبار تایید نشده‌ای مطرح است که دولت ایران توانسته شهرام امیری را با سه زندانی آمریکایی که سال گذشته دستگیر شده‌اند، معامله کند، بنابراین بعید نیست که در روزهای آینده شاهد آزادی سه گردشگر آمریکایی در ایران باشیم.

پرسش این است که آیا رسانه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور، باید به بازی‌های رسانه‌ای که حاکمیت ایران گه‌گاه به راه می‌اندازد، آگاهانه نگاه کنند و یا به دنبال این جنجال‌های مطبوعاتی بروند و از زاویه دیگری با آنها هماهنگ شوند.

دکتر عطا هودشتیان می‌گوید:

رسالت رسانه‌های خارج از کشور و اپوزیسیون که می‌خواهند اندکی عمیق بنگرند، آن است که مورد تهییج روزنامه‌نگارانه‌ی سطحی قرار نگیرند و از روزنامه‌نگاری معمول داخل کشور که در برخی موارد، در سرخط‌های رسانه‌های فرانسوی‌زبان، انگلیسی‌زبان و آلمانی‌زبان هم هست پرهیز کنند و قدری ژرف‌تر بنگرند.

این‌طور تحت تاثیر وقایع قرار گرفتن، همان ماجرای حیله‌های بین‌المللی تبلیغاتی دولت احمدی‌نژاد است که تلاش دارد افکار عمومی را مثل کشتی از این سو به آن سو بکشاند و از موضوعات مهم‌تر منحرف کند.

ما باید هرچه بیش‌تر از این فکر سریع‌القلم فاصله بگیریم و موضوعات را با عمق و تامل بررسی کنیم و با فاصله به مسائل اجتماعی بنگریم، صبر کنیم و بعد تحلیل کنیم.

فیلم «پنجمین سوار سرنوشت» پس از سی سال در اوایل سال جاری مجوز نمایش عمومی دریافت کرد و به اکران گذاشته شد. ماه قبل نیز نسخه‌های ویدئویی این فیلم در شبکه‌ی فیلم‌های خانگی منتشر شد. به همین بهانه نگاهی داریم به این فیلم و حواشی آن در سی سال گذشته.

روند توقیف فیلم‌های ایرانی پس از انقلاب، تقریباً قدمتی به اندازه‌ی عمر انقلاب دارد. نخستین آثاری که به فاصله‌ی کوتاهی پس از فروپاشی نظام شاهنشاهی ایران به محاق توقیف درآمدند، عمدتاً فیلم‌هایی بودند که در سال ۱۳۵۷ شرایط پیش‌تولید و تولید را مطابق با معیارهای جریان روز سینمای تجاری ایران سپری کرده بودند و مراحل پس از فیلم‌برداری آنها با تغییر سیاسی - ایدئولوژیک در ایران مصادف شده بود.

این قبیل آثار، به دلیل برخورداری از برخی مختصات فیلم فارسی، از جمله برهنگی، صحنه‌های رقص و آواز و کاباره، صحنه‌های همخوابگی و ترویج بی‌دینی و ضداخلاقیات، عمدتاً هیچ شانسی برای نمایش در جمهوری اسلامی نداشتند.

فیلم «پنجمین سوار سرنوشت»



اما در کنار آنها، تعدادی از فیلم‌هایی که با ارزش‌های نوین جامعه‌ی پس از انقلاب همخوان بودند اما پیش از انقلاب ساخته شده بودند، در سال‌های پایانی دهه‌ی پنجاه خورشیدی از صف اکران باز ماندند. دلیل عمده‌ی این توقیف‌ها که اکثرشان بر اساس داستان‌های انقلابی و مضامین ضد نظام «ستم‌شاهی» و با رویکرد غالباً مذهبی ساخته شده بودند - مسائل حاشیه‌ای از قبیل حضور بازیگران قبل از انقلاب یا مشارکت عوامل فنی مظنون به فعالیت‌های سیاسی در ساخت این فیلم‌ها بود.

«پنجمین سوار سرنوشت» یکی از این فیلم‌هاست که در سال ۱۳۵۹ به کارگردانی سعید مطلبی و با بازی ایرج قادری ساخته شد، اما بلافاصله پس از پایان تدوین توقیف شد. این فیلم در ابتدای سال گذشته و به درخواست ورثه‌ی مرحوم توبه‌خواه (تهیه‌کننده) مورد بازبینی قرار گرفت و پس از گذشت سی سال توانست اجازه‌ی اکران را به دست آورد.

ماجرای گلگیرسازی که ابتدا وارد دادستانی کل کشور می‌گردد و سپس تهیه‌کننده‌ی سینما می‌شود

حاج محمد توبه‌خواه که در تهران گلگیرسازی داشت، پس از انقلاب وارد دادستانی کشور شد و در آنجا به فعالیت پرداخت. در همان سال‌ها که مسأله‌ی اعتیاد به مواد مخدر یکی از مهم‌ترین مشکلات کشور به شمار می‌آمد، ایده‌ی اطلاع‌رسانی فرهنگی در این‌باره از طریق سینما شکل گرفت و وی که در این عرصه پیشتاز و فعال بود، با فراهم کردن سرمایه و دریافت کمک از دادستانی به تهیه کننده‌ی سینما تبدیل شد.

او البته در اولین قدم با ناکامی روبرو گشت و سرمایه‌ی هشتصد هزار تومانی‌اش در قالب یک فیلم توقیف شده از دست رفت. اما قدم بعدی را با حمایت دولتی برداشت و فیلم موفق «تاراج» را ساخت. فیلمی با بازی و کارگردانی ایرج قادری، و باز با مضمون مواد مخدر.

آیت‌الله خلخالی و ترویج دیدگاه منتسب به وی درباره‌ی معتادان

خلخالی به عنوان حاکم شرع دیدگاه بسیار تندی نسبت به قاچاقچیان و معتادان به مواد مخدر داشت. او صراحتاً معتقد بود که فرد معتاد یا باید تطهیر شود و به راه راست بازگردد و یا در غیر این صورت کشته شود. به یک معنا او به هیچ وجه به حق زندگی برای معتادان اعتقادی نداشت.

«پنجمین سوار سرنوشت» و «تاراج» هر دو در راستای القای این تفکر در جامعه ساخته شدند، اما فیلم نخست، تا حدود زیادی رادیکال تر از دیگری به این موضوع می‌پردازد؛ تا جایی‌که در صحنه‌ی آدم‌فروشی در بازداشتگاه، معتاد پست‌تر از سگ و حیوانات نجس شمرده می‌شود و جایگاه اجتماعی‌اش را دون‌تر از دزد و قاتل و قاچاقچی نشان می‌دهند.

ریختن آب توبه بر سر ایرج قادری، سعید مطلبی و فخری خوروش

هرچند مرحوم توبه‌خواه، این فیلم را اساساً برای ترویج دیدگاه‌های دادستانی تهیه کرد، اما ریختن آب توبه بر سر سه سینماگری که از نظر دادستانی سابقه‌ی تیر‌ه‌ای داشتند و استفاده از آنها در پروژه‌های انقلابی، هدف دیگری بود که وی آن را از مدتی پیش از آن دنبال می‌کرد.

این فیلم، از جمله نخستین فیلم‌هایی بود که پشت صحنه‌اش به طریق ویدئویی تصویربرداری شده و این تصاویر به خوبی نشان می‌دهند که فضای توبه‌گرایی حاکم بر روند ساخت فیلم تا چه حد سنگین و دشوار و متفاوت بوده است. تصور این که کارگردان پس از هر برداشت موفق، پس از کات دادن صلوات دسته جمعی قطع کند و سر هر لوکیشن تازه گوسفند قربانی شود، هم مضحک به نظر می‌رسد و هم در عرصه‌ی تولد سینمایی عجیب و نادر است.

اما سعید مطلبی به عنوان نویسنده و کارگردان، چنان در دایره‌ی ریا و توبه - که به نظرم مرزی میان‌شان نیست - غوطه‌ور شده که در مذمت حکومت «ستم‌شاهی» و در مدح مذهب شیعه و انقلاب اسلامی دست عاملان پروپاگاندای حکومتی را از پشت می‌بندد و چنان معرکه‌ای می‌گیرد که انسان را متحیر می‌کند. نماز خواندن‌های فخری خوروش و مونولوگ‌های شیعه‌پسندانه‌ی ایرج قادری هم در این خصوص، جذاب و تأمل‌برانگیز است.

دلایل رفع توقیف «پنجمین سوار سرنوشت» پس از سی سال

«پنجمین سوار سرنوش» از نظر نوع تصویر و محتوای فیلم نکته‌ی قابل‌توجهی ندارد که در ضدیت یا مخالفت با قوانین سانسور در ایران باشد. مهم‌تر از آن، این فیلم بی چون و چرا در راستای ترویج دیدگاه‌های حکومت اسلامی و مذهب شیعه است. با این حال، تعداد قابل توجهی فیلم دیگر هم به همین صورت و در همان مقطع توقیف شدند. برای همین این پرسش مطرح می‌شود که چه چیز باعث شد تا از میان فیلم‌های توقیف‌شده تنها این فیلم از محاق توقیف به درآید؟

این‌که خانواده‌ی مرحوم توبه‌خواه تقاضای بازبینی فیلم و اجازه‌ی اکران آن را کردند، به وضوح بهانه‌ای بیش نیست. قضیه از آن جا شروع شد که جواد شمقدری برای تلطیف فضا و جلب اعتماد و همکاری سینماگرانی که از معاونت سینمایی روی گردانده بودند، نیاز داشت تا به ظاهر سازی و ریا کاری روی آورد.

رفع توقیف از یک فیلم از نظر وی بیشترین تاثیر مثبت را می‌توانست با خود همراه داشته باشد. از قضا، این فیلم بهترین انتخاب به نظر می‌رسید، زیرا در ترویج خرافات مذهبی همسو با فعالیت‌های دولت بود. در این زمینه اعطای مقام پزشکی به امام هشتم و درمان اعتیاد از طریق مجاور شدن در حرم از نمونه‌های بارز به نظر می‌رسد.

فیلمی کهنه با تاریخ مصرف

به نظر می‌رسد رفع توقیف از این فیلم برای تماشاگر آب نشد، اما برای معاونت سینمایی نان شد. شمقدری به قدری که لازم بود از رفع توقیف این فیلم بهره‌برداری سیاسی کرد، اما تماشاگر از تماشای فیلمی که تاریخ مصرف دارد و از تاریخ انقضایش سال‌ها گذشته بهره‌ای نبرد.

نام ایرج قادری که همیشه برای گروهی خاص از تماشاگران جذاب بوده، این بار هم آن ‌ا را به کرایه و تماشای آن تشویق می‌کند، اما حاصل، این بار چیزی جز ناامیدی و احساس غبن نخواهد بود.

«چشم‌انداز کاغذی» نام نمایشگاهی است که روز دوازدهم ژوییه با شرکت ۹ هنرمند در نیویورک گشایش یافت.

نقطه‌ی مشترک همه‌ی آثار این نمایشگاه، استفاده‌های مختلف از تکنیک چاپ است. این نمایشگاه تا ۱۲ سپتامبر ادامه خواهد داشت.

نامه‌های عاشقانه‌ی دهه ۶۰

نامه‌های عاشقانه‌ای که در اوایل دهه‌ی ۶۰ توسط زنی جوان نوشته شده که همسرش به دلایل سیاسی مجبور به ترک ایران شده و او را با کودکی خردسال در ایران تنها گذاشته است، حس تنهایی، ترک‌شدگی و عشقی که حوادث سیاسی و اجتماعی آن سالها گرد اندوه بر آن پاشیده، دستمایه‌ی کار هنری دختر آن دو، گلنار ادیلی قرار گرفته است.

گلنار، امروز معمار و هنرمند هنرهای تجسمی است.

برای نسل گلنار، نگریستن به این نامه‌ها به نوعی دیدن کودکی و جوانی‌ای است که در غباری از چراهای دهه‌ی ۶۰ پنهان شده است. در واقع این نامه‌ها داستان‌های ناگفته‌ای دارد که چند نسل آینده را نیز به‌خود مشغول خواهد کرد.

گلنار ادیلی هنرمند ایرانی- آمریکایی

یکی از ده نامه‌ی عاشقانه‌ای که روی سطح تای ده‌ها نامه نوشته شده، فرم اثر ارائه‌شده از سوی گلنار ادیلی را تشکیل می‌دهد. این فرم ویژه، به اثر شکلی معمایی و رازآلود بخشیده، و درعین حال که محتویات آن به‌خاطر پرداخت شکل کار، به‌راحتی قابل خواندن نیست، با طرح کلی هنرمند هماهنگ است؛ چه برای او نیز خواندن این‌نامه‌ها از نظر عاطفی بسیار دشوار بوده است.

هفت سال طول کشیده تا گلنار توانسته خود را درگیر بازخوانی این نامه‌ها کند و این مواد خام را دست‌مایه‌ی آثار هنری خود قرار دهد. گلنار ادیلی که امروز بیش از سی بهار را تجربه کرده است، تا ۱۸ سالگی در ایران زیسته و سپس توانست به‌سوی پدر در آمریکا بشتابد، اما این نامه برای او چه معنایی دارد؟

عشق و تنش

گلنار ادیلی می‌گوید: «این نامه‌ها زمانی نوشته شد که پدرم ایران را ترک کرد در همان سال‌های اول انقلاب، او پنهانی و غیر قانونی مجبور به ترک ایران شد و ۱۵ سال بین آنها جدایی افتاد و این جدایی در من تاثیر ژرفی گذاشت.

در اصل، نامه تا شده و مطالب روی راس تاهای نامه، به چاپ رسیده.

راستش می‌خواستم نامه غیر مستقیم خوانده شود، می‌خواستم هم به آن عمق دهم و هم کمی ناخوانا باشد ولی نه کاملاً. نامه خیلی احساسی است و موضوعات مختلفی را بین این دو نفر دربرمی‌گیرد.

از یک سو عشقی میان‌شان وجود دارد و از سوی دیگر این دعوا و تنش که خُب تو گذاشتی و رفتی، احساس تنهایی، ترک شدگی و تنها ماندن با یک بچه. این جدایی من را برای همیشه تغییر داد؛ به‌نوعی حالت مطالعه و درمان نیز برای من دارد.»

انقلاب و تغییر مسیرها

در واقع، این نامه‌ها سرنوشت بخشی از یک نسل است و حرف زدن درباره‌ی آنها می‌تواند مشکل باشد. از گلنار می‌پرسم: حالا که سال‌ها از این موضوع می‌گذرد چگونه به آن می‌نگری؟ گلنار معتقد است انقلاب خیلی از زندگی‌ها را تغییر داد:

برای من اینکه به زندگی خودم از دریچه شخصی نگاه کنم، حقیقی‌ترین نگاه است. زمانی که پدرم فوت کرد وقتی خانه‌اش را تمیز می‌کردم اتفاقی نامه‌ها را پیدا کردم. هفت سال نتوانستم به آنها نزدیک شوم. اما حالا پس از این سال‌ها آنها را دست‌مایه‌ی کارهایم قراردادم. برایم خیلی سخت بود چون این سال‌ها خیلی به مادرم سخت گذشت.

به مادرم زنگ زدم و گریه‌کنان گفتم متاسفم که این همه سختی کشیدی. ولی او به من گفت که موضوع برایش حل شده و این آزادی را به من داد که روی این نامه‌ها کار کنم. تابستان آینده شاید شاهد نمایشگاه انفرادی او در نگارخانه‌ی «آن» در تهران باشیم.

آشپز دیروز، هنرمند امروز

نمایشگاه «چشم اندار کاغذی» آثار ۹ هنرمند را به نمایش گذاشته است. نیکولاس توقان، هنرمند فرانسوی، از دیگر هنرمندان این مجموعه بود. او از ۱۶تا ۲۷ سالگی در هلند و فرانسه آشپز حرفه‌ای بود. او تنها فرد خانواده بود که تصمیم گرفت تحصیلات دانشگاهی داشته باشد، بنابراین به دانشکده هنر در آمستردام رفت و پس از دریافت لیسانس، برای دوره‌ی فوق لیسانس در نیویورک بورس تحصیلی دریافت کرد.

نیکولاس توقان، هنرمند فرانسوی

از او دو اثر به‌نام سرزمین به نمایش درآمد، دو تابلو در کنار هم که در ابتدا از تکنیک چاپ استفاده کرده و بعد پرچم‌های کوچک را با سوزن روی تابلو نصب نموده و کاروانی از رنگ‌ها و پرچم‌های کوچک را به‌وجود آورده، درست با جزییات یک آشپز ماهر. اما وقتی به اثر نزدیک می‌شوی، کلماتی مثل ناتو، سازمان ملل و غیره را می‌توانی تشخیص دهی که در نگاه اول به اثر، کاملاً در تضادند.

برای نیکولاس توقان، سیاست همواره مقوله‌ای پرکشش و جذاب بوده است. او می‌گوید:

مایلم در آثارم در مورد سیاست صحبت کنم ولی از آن دسته آثار هنری که مثل بیانیه‌ی سیاسی هستند، متنفرم. از بیانیه خوشم نمی‌آید؛ با این وجود، میل به گفتمان سیاسی در من بسیار شدید است. بنابراین، تلاش دارم نمایی از مسائل سیاسی در آثارم نمود پیدا کند بدون آنکه بیانیه سیاسی صادر کنم.

آنچه عمدتاً انجام می‌دهم، طیفی مملو از رنگ و عناصر مختلف است که وقتی به آن می‌نگری به هیچ‌وجه سیاسی نیست. بعد وقتی دقیق‌تر می‌شوی، عناصر کوچکی در آن یافت می‌شود که به وضعیت سیاسی مربوط است. در پایان، وقتی تماشاگر به آن می‌نگرد از خود می‌پرسد، چرا هنرمند از عناصر کوچک سیاسی در این چشم‌انداز و کاروان بزرگ آمیخته با رنگ استفاده کرده است.

نیکولاس توقان اعتقاد دارد که اخبار معمولاً غم‌انگیز و هولناک است و او به‌ کمک کار هنری پر از رنگ و نشاط و حتی مایه‌های طنز آلود، به دنبال ایجاد نوعی تضاد در این دنیای پرتنش است. در دو اثری که به نمایشگاه ارائه داده، به دو کشور کوچک استونی و پاناما پرداخته، کشورهایی که معمولاً در مطبوعات از آنها سخنی نیست . او می‌گوید:


معمولاً هر روز چند روزنامه را مطالعه می‌کنم تا از وقایع مختلف باخبر باشم. روزنامه‌ها را از کشورهای مختلف و از دیدگاه‌های متفاوت انتخاب می‌کنم و یادداشت‌برداری می‌کنم. بعد متوجه می‌شوم که رسانه‌ها موضوعات را یا از هم قرض می‌گیرند و یا از هم می‌دزدند.

مثلاً اگر به رسانه‌های فرانسه یا آمریکا نگاهی بیندازید، می‌بینید که موضوعات‌شان شبیه به هم هستند. بنابراین، من سعی می‌کنم سرزمین‌هایی را در آثارم مطرح کنم که در این رسانه‌ها اثری از آنها نیست، کشورهایی مثل پاناما و یا استونی که هرگز در خبرها یافت نمی‌شوند.

علاقه‌مندان می‌توانند برای دریافت کامل گفت‌و‌گو به فایل صوتی ابتدای یادداشت مراجعه کنند.

عتیق رحیمی نویسنده‌، فیلمساز و عکاس نامدار افغان است که از او رمان‌های «خاک و خاکستر » و «سنگ صبور» منتشر شده و سال گذشته به خاطر رمان «سنگ صبور» جایزه‌ی ادبی کنگور را از آن خود کرد. عتیق رحیمی در پاریس زندگی می‌کند.

خانم مریم رئیس دانا از سوی رادیو زمانه درباره‌ی وضعیت سیاسی و اجتماعی افغانستان و ایران و اهمیت ادبیات در میان ناآرامی‌های سیاسی و اجتماعی با عتیق رحیمی گفت‌وگو کرده است. این گفت‌وگو را می‌خوانیم:

عتیق رحیمی

به ‌یاد می‌آوردم در یکی از سخنرانی‌ها‌تان درمورد افغانستان اشاره کردید که اگر جامعه‌ای مثل افغانستان به چنین سرنوشتی دچار شده است، حتماً پتانسیل آن را داشته است. در این باره لطفاً بیشتر توضیح دهید که چرا افغانستان پتانسیل رسیدن به چنین سرنوشتی را داشته است؟ من به‌عنوان یک ایرانی همیشه این نگرانی را برای کشور خودم دارم. می‌بینم عراق و افغانستان، دو همسایه‌ی مسلمان ایران و از بعضی جهات به لحاظ فرهنگی شبیه به هم که تا پنجاه سال پیش هر یک پادشاهی داشتند و ظاهراً به سامان بودند، انگار دارند یک سرنوشت تاریخی را طی می‌کنند.

یک سرنوشت تاریخی را طی می‌کنند به‌ خاطر اینکه فکر می‌کنم گذشته مشترکی داشتند، تاریخ مشترکی داشتند، از لحاظ سرنوشت و آینده هم مشترک هستند. ببینید هر باری که اتفاقی درافغانستان افتاده در تعقیبش همان اتفاق در ایران افتاده، و به‌ همین ترتیب هر اتفاقی که در ایران افتاده چه به لحاظ سیاسی چه به لحاظ اجتماعی چه به لحاظ فرهنگی همین اتفاق هم در افغانستان افتاده، این را می توانیم در طول تاریخ مشاهده کنیم.

تا آن ‌جایی که من در مورد تاریخ افغانستان و جامعه‌ی افغانی امروز می‌دانم، افغانستان از لحاظ جغرافیایی و از لحاظ سیاسی در یک موقعیت خاصی قرار دارد، یعنی بین کشورهایی چون پاکستان، چین، روسیه و ایران، موقعیتش خاص است. در تمام جریان جنگ سرد بین غرب و اتحاد جماهیر شوروی سابق، افغانستان نقش یک مهره را بازی می‌کرد.

گاهی شوروی‌ها، کمونیست‌ها، با افغان‌ها بازی می‌کردند و گاهی آمریکایی‌ها. خلاصه همیشه در یک تبادل سیاسی زندگی می‌کردیم.هر گاه در دنیا یک بحران سیاسی اتفاق افتاده نتیجه‌اش و به‌طور شدیدترش در افغانستان مشاهده شده است، از زمان اسکندر کبیر تا امروز، تمام جهان‌گشایی‌ها را که شروع کرده‌اند آخرش رسیده‌اند به افغانستان.

آیا این اتفاق به ‌دلیل موقعیت جغرافیایی افغانستان است یا دلایل فرهنگی، مذهبی و سیاسی هم دارد؟

هم ازلحاظ موقعیت جغرافیایی و هم ازلحاظ فرهنگی و سیاسی.ببینید افغانستان آخرین مرز تمدن هند و اروپایی‌ست، بعد از آن یک سرزمین با فرهنگ و تمدن دیگری شروع می‌شود، یک مرز. اصلاً خود مذهب ابراهیمی در افغانستان تمام می‌شود، بعد از آن هند است ـ و البته پاکستان که در سال ۱۹۴۷ به وجود آمد ـ و آن طرف هم چین. این است که افغانستان موقعیت خاصی دارد.

شما وقتی در افغانستان سفر می‌کنید چه چهره‌های مختلفی را می‌بینید چه زبان‌های مختلفی را می‌بینید چه رسم و رواج‌های مختلفی را می‌بینید، از شمال تا جنوب از شرق تا غرب، این خود ناشی از چیست؟

ناشی از برخورد با تمدن‌های دیگر با قوم‌های دیگر با فرهنگ‌های دیگر. اگر افغانستان همیشه در چنین تزلزلی زندگی کرده به‌خاطر همین ناهمگون بودن اقشار فرهنگی آن است. در شمال آن یک زبان است در جنوب یک زبان و در شرق و غرب هم همین‌طور، و هیچ‌گاه حکومتی نبوده که خواسته باشد یک هماهنگی ملی و فرهنگی و زبانی در این کشور ایجاد کند.

با توجه به تجربیاتی که افغانستان پشت سر گذاشته، از لحاظ سیاسی و تاریخی، فکر می‌کنید ‌چقدر ممکن است این حوادث برای ایران هم اتفاق بیفتد؟

موقعیت ایران فرق می‌کند. اول این که ایران از لحاظ سیاسی و فرهنگی و هم از لحاظ اقتصادی کشور مستحکمی بوده و هست. تازه این که، واقعیات بعد از سی سال کشور را به شکلی از اشکال هویت مخصوصی، هماهنگی مخصوصی بخشیده است، طوری‌که می‌بینیم نتیجه‌ی این زد وخوردها و مظاهرات نتیجه‌ای نداده است. پاسداران انقلاب همیشه قدرت را دارند، مذهبی‌ها همیشه قدرت را دارند.

اینکه مذهبی‌ها و پاسدارها و بسیجی‌ها قدرت دارند، این را نشانه‌ی مستحکم بودن حکومت می‌دانید؟ اینکه الان اینطور خشونت می‌کنند؟

اگر این استحکامات را نداشتند ممکن بود آن‌وقت تمام بشود.

اما خشونت از ضعف است. مثل شاه که خشونت می کرد، و باقی نماند.

خب واضح است. من ۱۹۹۸تهران بودم. موقع جام جهانی، مسابقه‌ی فوتبال بین ایران و آمریکا. همه‌ی بچه‌ها، همه‌ی دخترها ریختند به خیابان. همه می‌گفتند یک انقلاب خونین صورت می‌گیرد. متأسفانه هیچ اتفاقی نیفتاد. استحکام ندارند اما استحکام سیاسی دارند، این که لژیمیته دارند سرش صحبت نمی‌کنیم. تمام دیکتاتورها، و اصلاً خود خشونت کردن، یعنی انسان باید یک قدرت داشته باشد تا بتواند خشونت کند، یعنی یک پشتیبانی باید داشته باشد تا بتواند خشونت کند.

پس معتقد هستید ایران از استحکام سیاسی برخوردار است.

باید ببینیم این استحکام سیاسی را از چه دارد؟ اول از مذهب دارد، دوم از اشتباهات جامعه‌ی بین‌المللی. از این جمله‌ام این را برای‌تان بگویم اگر مثلاً جنگ عراق و ایران صورت نمی‌گرفت شاید حکومت تا این حد پایدار نمی‌ماند. جنگ عراق و ایران باز هم یک استحکامات دیگر به این دولت و مردم سیاسیِ سرِ قدرت داد. اما براتان گفتم این استحکامت معنی لژیمیته‌شان را نمی‌دهد، مثل شوروی سابق، چیزی تقریباً حدود شصت سال هفتاد سال کمونیست توانست حکومت کند و از جمله در آن زمان یکی از حکومت‌های خیلی مستحکمی را ایجاد کرده بود.

چین را امروز ببینید. فکر می‌کنید حکومت چین بین مردم محبوبیت عام و تام دارد؟ چگونه می‌توانند حاکمیت کنند؟ ایران هم‌چنان. قدرت اقتصادی امروز ایران به دست کیست؟ نفت امروز ایران به دست کیست؟ تمام کسانی که با این‌ها تجارت می‌کنند درواقع باهاشان مذاکره می‌کنند. این یک واقعیت است متأسفانه، ولی واضح است که حکومت از درون پوسیده است، مثل حکومت چین.

به خاطر داریم که آمریکا صدام را متهم به داشتن تسلیحات هسته‌ای می‌کرد و همین شد بهانه‌اش برای حمله به عراق. درحال‌ حاضر هم آمریکا و اروپا، ایران را متهم به داشتن تسلیحات اتمی می‌کنند.

می‌دانید که ایران عراق نیست. صدام حسین استحکامتی که امروز دولت ایران دارد نداشت. باز می‌گویم منظورم از استحکامت لژیمیته نیست، بلکه این است که دولت قدرت را دارد و قدرت را می‌تواند نگه دارد. صدام حسین زمانی خودش بازیچه‌ی دست آمریکایی‌ها بود، ایران ولی نه. از او آلت دست خود ساختند بر ضد ایران. در آن زمان خود آمریکا آهسته آهسته از لحاظ نظامی درعراق نفوذ کرد، ولی چنین چیزی با دولت ایران صورت نگرفته است. دوم این که مردم ایران با مردم عراق فرق دارند.

چه فرقی با هم دارند؟

ما در افغانی یک مثل داریم که می گوید پوستین را چپ و راست گشتاندن. شما چی می‌گویید؟

نمی‌دانم این مثل یعنی چه.

یعنی که صدام حسین چندین بار تغییر سیاست کرد. اول کمونیست بود، بعد مسلمان شد، دمکرات شد، این خودش یک نوع چهره‌ی ناپایدار سیاسی‌ست، اما در ایران هیچ وقت چنین چیزی صورت نگرفت. لذا مردم عراق ذاتاً در انتظار چنین تغییری بودند. در ایران مسأله فرق می‌کند چون حکومت از همان اول به دست امام بوده است؛ و شما دست‌کم نگیرید هیچ‌وقت تفکر و اندیشه‌ی مذهبی ایران را.

صدام حسین آدم مذهبی نبود و مردمی که همه دور و بر صدام حسین بودند ‌هیچیک باور مذهبی نداشتند. سپاه صدام حسین نه ایدئولوژی داشت نه مذهب. در ایران مذهب و ایدئولوژی و قدرت یکی شده است.

آیا این موضوع را نقطه‌ی قوت ایران می‌دانید؟

قوت مردمی که الان صاحب قدرت هستند. امروز چند درصد مردم مذهبی هستند؟

فکر می‌کنم باوجود تمام این اتفاقات هنوز خیلی از مردم مذهبی هستند.

چقدر جوان بعد از انقلاب به دنیا آمده‌اند؟ چند درصدشان مسلمان است؟

به هر حال جامعه مذهبی‌ست.

جامعه مذهبی‌ست. آیا این تظاهراتی که حالا در ایران صورت می‌گیرد، در دهکده‌ها و شهرهای دیگر هم هست یا فقط در تهران؟ مسأله مشکل‌تر از آن چیزی‌ست که بتوان تصور کرد.

من همیشه فکر کرده‌ام نقطه‌ی ضعف کشور من اسلام است، مذهب است. منظورم اعتقاد نیست. مذهب و متعلقاتش مثل خرافات.

شما این را می‌گویید، من به‌طورکلی می‌گویم، انسان مذهبی شد به‌خاطر ضعف‌هایش مذهبی شد. اگر ضعف نمی‌داشت مذهبی نمی‌شد. چرا همیشه در جست‌وجوی یک ابرقدرت هستیم؟ نیاز داریم. آنهایی که می‌خواهند به زور با جنگ با اسلحه عدالت روی زمین بیاورند، اینها مردمی هستند که شک و تردیدشان بیش‌تر است، شک و تردید حتی به قدرت خدا.

اگر واقعاً به آن خداوند، خدای عادل اعتقاد داری، او خودش می‌داند و کار خودش را می‌کند، دیگر شما چرا این‌ور و آن‌ور می‌دوید تا کار خدا را بکنید؟ یعنی آیا به عدالت او شک دارید؟

با توجه به این که نویسنده هستید فکر می‌کنید چقدر ادبیات، و در مقیاس بزرگ‌تر هنر، می‌تواند در این شرایط ِ ناخشنود سیاسی برای کشورهایی مانند کشورهای ما نویدبخش صلح باشد؟ اصلاً چنین انتظاری می‌شود از ادبیات داشت؟



تصویری از کتاب«سنگ صبور»

متأسفانه نه. ببینید من نمی‌دانم در ایران چگونه می‌گذرد اما درباره افغانستان می‌گویم. در افغانستان نود و پنج درصد مردم خواندن بلد نیستند. از این پنج درصد که با سخاوت تمام گرفتیم چه قدرشان می‌توانند کتاب بخوانند؟ ادبیات بخوانند؟ درطول تاریخ چه نویسنده‌های بزرگی ظهور کرده‌اند چه آثار بزرگی از خود به جا گذاشته‌اند، نه تنها در فرهنگ و تمدن ما بلکه در فرهنگ و تمدن غرب هم‌چنان.

چه‌ می‌توانیم بگوییم در کشوری که داستایوفسکی وجود داشته است در کشوری که تولستویی وجود داشته است و جنگ و صلح را نوشته است چگونه یک انقلابی می‌شود و چنان خشونتی که دیکتاتوری‌ به وجود می‌آید؛ و این دولت و حکومت کمونیستی چقدر از مردم را می‌کشند، چقدر جوان‌ها را اعدام می‌کنند، چقدر انتلکتوئل می‌کشند. می‌بینید در آن کشوری که نودوپنج درصد آن باسودا بودند، و چه بزرگانی بودند که داستایوفسکی را می‌شناختند، و دست به چنان جنایات بشری و سیاسی زدند، چه امیدی می‌توانیم داشته باشیم برای کشوری مانند افغانستان؟

پس چرا می‌نویسید؟

یک زمانی بود خیلی شعار می‌دادند، سال‌های شصت، نویسنده‌ی مسئول، نویسنده‌ی مسئول. اینکه چرا می‌نویسیم؟ یک مسأله بسیار ... چرا می‌گریی؟ چرا می‌خندی؟ آن نویسنده‌ای که می‌گوید من می‌نویسم به‌خاطر اینکه دنیا را تغییر دهم، من می‌نویسم که به دنیا شادمانی ببخشم، من می‌نویسم تا مردم و انسان را خوشبخت بسازم، هیچ کارکردن نمی‌تواند.

نویسندگی یک کار خیلی شخصی‌ست، یک کار خیلی فردی‌ست. چیزی‌ست که از درون شما را می‌خورَد. چیزی‌ست که از درون شما را شاد می‌سازد، خودتان را، و فقط می‌خواهید آن را بیرون بریزید. این که به جامعه و بشریت فکر می‌کنید، حرف‌های قلمبه سلمبه است؛ و هیچ است این مسأله‌ی مسئولیت و تعهد و ...

پس هدف ادبیات چیست؟

برای من شخصاً، ادبیات یعنی کلمه گذاشتن در آن ‌جایی که کلمه نیست. کلمات را وادار می‌سازیم چیزی را بگویند که تا به حال نگفته‌اند. ادبیات برای من کلمه است و به کلمه زندگی بخشیدن و به زندگی خود کلمه بخشیدن.

پانوشت:

۱- légitimité، مشروعیت

۲- واژه اصلی که ایشان به کار بردند به فرانسه بود: entretenir

ایران و روسیه در مواضعی جداگانه به تصویت تحریم‌های تازه اتحادیه اروپا علیه ایران، واکنش نشان داده و آن را باعث «بی‌اثر شدن و پیچیده‌تر شدن» روند گفت‌وگوهای هسته‌ای دانسته‌اند.

رامین مهمان‌پرست، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، اعمال تحریم های تازه اتحادیه اروپا علیه ایران را «گام برداشتن با چشم بسته» خوانده است.

خبرگزاری های ایران امروز گزارش داده‌اند که مهمان‌پرست گفته که اتحادیه اروپا «تحت فشار آمریکا در مسیری غلط و با چشم بسته گام برمی‌دارد.»

او افزوده که اتحادیه اروپا به دلیل «دنباله‌روی از آمریکا» استقلال‌اش را از دست داده است.

وزرای خارجه اتحادیه اروپا دیروز با تصویب تحریم‌های گسترده‌تری علیه ایران که ممنوعیت سرمایه‌گذاری در پروژه‌های نفت و گازی را در بر می‌گیرد، موافقت کردند.

به گزارش خبرگزاری رویترز، این تحریم که محدودیت‌های بیش‌تری نسبت به قطع‌نامه اخیر شورای امنیت را در بر می‌گیرد معامله با شرکت‌های بیمه و بانک‌های ایران را ممنوع کرده و گام موثری برای محدود کردن معاملات سودمند نفت و گازی برای ایران است.

بازرسی از کشتی‌های ایرانی و ایجاد محدودیت برای شرکت‌ها و افراد وابسته به سپاه پاسداران نیز جزو این تحریم‌ها هستند.

مهمان‌پرست، تحريم‌هاي اتحاديه اروپا را «غيرموثر و غيرسازنده» خوانده و گفته که این تحریم‌ها کمکی به پيشبرد سياست گفت‌وگو و مذاكره نمی‌کند.

او اقدام اتحادیه اروپا را سبب «پيچيده‌تر» شدن اوضاع دانسته است.

وزارت خارجه روسیه نیز امروز با انتشار بیانیه‌ای اعمال تحریم‌های بیش‌تر علیه ایران را نشانه «تحقیر» سازمان ملل خوانده و افزوده که تحریم‌های یک‌جانبه اتحادیه اروپا علیه ایران، تلاش برای حل مساله هسته‌ای ایران را «بی‌اثر» می‌کند.

با این حال آمریکا از تحریم‌های تازه اتحادیه اروپا استقبال کرده است.

دیروز در حالی اتحادیه اروپا از تصویب تحریم‌های تازه علیه ایران خبر داده که خبرگزاری فرانسه به نقل از منوچهر متکی، وزیر امور خارجه ایران گفت: «ایران آماده است که گفت‌وگوها با قدرت‌های غربی درباره تبادل سوخت هسته‌ای فورا آغاز كند.»

از زمان تصویب قطع نامه ١٩٢٩ شورای امنیت سازمان ملل در خردادماه گذشته، آمریکا، اتحادیه اروپا، کانادا، ژاپن و استرالیا تحریم‌های یک‌جانبه‌ای نیز علیه ایران اعمال کرده اند.

نیروهای بین‌المللی تحت رهبری آمریکا در افغانستان اعلام کردند جسد یکی از دو سرباز ربوده شده آمریکایی در یک منطقه مسکونی در ولایت« لوگر» کشف شده است.

برپایه اطلاعیه منتشر شده از سوی ناتو، این جسد روز گذشته و بعد از یک عملیات گسترده کشفی در جنوب کابل به دست آمده است.

ناتو در مورد محل دقیق ناپدید شدن این سربازان و محلی که جسد یکی از آن‌ها کشف شده چیزی نگفته است، اما دین محمد درویش سخنگوی والی لوگر می‌گوید این سربازان جمعه گذشته در شهرستان «چرخ» این ولایت ناپدید شدند.

به گفته آقای درویش جسد یکی از این سربازان که در یک تابوت قرار داشت از یک خانه در منطقه «پتنگ» که کسی در آن نبود به دست آمده است.

این سربازان شب جمعه در یک خودروی غیرنظامی و بدون همراهی نیروهای کمکی از کابل به لوگر رفته بودند و بلافاصله طالبان اعلام کردند که آن‌ها را ربوده‌اند.

ناتو برای هرگونه اطلاعاتی که منجر به بازگرداندن این سربازان شود، ٤٠ هزار دلار تعیین کرده بود.

حدود یک سال قبل «باو رابرت برگدال» یک سرباز دیگر آمریکایی از سوی طالبان در ولایت پکتیکا هم مرز با مناطق قبایلی پاکستان ربوده شد.

با این‌که طالبان با نشر ویدئویی در شب کریسمس از سلامتی این سرباز اطلاع دادند اما بعد از آن از سرنوشت وی هیچ خبری منتشر نشده است.

مسئولین محلی ولایت نیمروز درغرب افغانستان می گویند بر اثر تیراندازی ماموران انتظامی ایران در مرز ایران با افغانستان سه پناهجوی افغان کشته و سه تن دیگر مجروح شدند.

غلام دستگیر آزاد والی نیمروز گفت: «این افراد که قصد ورود به ایران را داشتند یک‌شنبه در نزدیک مرز مشترک دو کشور کشته شده‌اند.»

یک مسئول بیمارستان زرنج مرکز نیمروز گفته است که سه جسد و سه مجروح که هدف گلوله قرارگرفته بودند به این بیمارستان انتقال داده شده است.

تاکنون دولت ایران در مورد رویداد اظهار نظری نکرده است.

با این وجود والی نیمروز گفت که روزانه شمار زیادی از پناهجویان افغان به وسیله قاچاقچیان انسان به ایران انتقال داده می‌شوند.

اما آقای آزاد خاطر نشان کرد دولت افغانستان به علت طولانی بودن مرز مشترک دو کشور توانایی جلوگیری از خروج قاچاقی افراد را ندارند.

والی نیمروز افزود آن‌ها بارها از مقامات ایران خواسته‌اند از هرگونه هدف قرار دادن پناهجویان خودداری کنند و در صورت ورود غیرقانونی دوباره آنان را به افغانستان رد مرز کنند.

ایران به دلیل مشترکات زیاد با افغانستان بعد از کودتای کمونیستی افغانستان در سال ١٣٥٧ خورشیدی و آغاز جنگ‌های داخلی در افغانتسان میزبان صدها هزار آواره افغان بوده است.

بنابر اطلاعات اداره اتباع خارجی وزارت کشور ایران، در حال حاضرحدود ٩٠٠ هزار شهروند افغانستان به شكل قانونی در ايران زند‌گی می‌كنند و گفته می‌شود اضافه از يك و نيم ميليون ديگر نيز به شكل غيرقانونی دراین کشور به سر مي‌برند.

با این وجود به دلیل خشونت‌های رو به افزایش و ازدیاد بیکاری در افغانستان هنوز هم ایران یکی از مقاصد اصلی پناهجویان است.

"فانتم" چهارمین موزیک ویدئو گروه Minus 1.